Thế giới thời đàm: Căn cứ không quân Mỹ trước bài toán tự chủ phòng thủ

Tại Hội nghị Mạng lưới hàng không-vũ trụ của Hiệp hội Không quân và Lực lượng Không gian Mỹ mới đây, lãnh đạo Không quân Mỹ công bố kế hoạch điều chỉnh hệ thống phòng thủ căn cứ, tập trung vào 3 lĩnh vực: Trang bị, tổ chức lực lượng và cơ chế mua sắm. Mục tiêu là thay đổi tình trạng các căn cứ không quân lâu nay phụ thuộc vào Lục quân trong bảo đảm phòng không, từng bước xây dựng năng lực phòng thủ do Không quân trực tiếp nắm giữ.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh các căn cứ không quân Mỹ tại Jordan nhiều lần bị UAV và tên lửa tấn công, trong khi một số căn cứ trên lãnh thổ Mỹ cũng xảy ra các vụ UAV không rõ nguồn gốc xâm nhập. Tham mưu trưởng Không quân Mỹ Wilsbach cho rằng, môi trường an ninh, tác chiến đã thay đổi, các căn cứ không quân đang trở thành mục tiêu tấn công chủ yếu của đối phương, đòi hỏi phải nhanh chóng khắc phục những điểm yếu trong phòng thủ.

Máy bay tiếp nhiên liệu của Mỹ tại căn cứ không quân Al Udeid, Qatar. Ảnh: The Washington Times 

Theo đánh giá của quân đội Mỹ, khả năng bảo vệ các căn cứ không quân ở nước ngoài trước UAV, đạn tuần kích và những mục tiêu nhỏ, bay thấp còn hạn chế, chủ yếu do thiếu phương tiện đánh chặn tầm gần chuyên dụng. Hiện phần lớn nguồn lực phòng không bảo vệ căn cứ không quân Mỹ do lực lượng phòng không Lục quân nắm giữ. Khi xuất hiện mối đe dọa bất ngờ, việc phối hợp chỉ huy và chia sẻ thông tin tình báo giữa các quân chủng có thể bị chậm trễ, ảnh hưởng tới khả năng ứng phó.

Trong khi đó, lực lượng phòng không tầm gần của Mỹ cũng thiếu hụt. Trước những mối đe dọa mới như UAV chi phí thấp, sử dụng tên lửa phòng không truyền thống không chỉ tốn kém mà tính phù hợp cũng bộc lộ hạn chế. Từ thực tế này, Không quân Mỹ đang tìm cách xây dựng mạng lưới phòng thủ tầm gần độc lập.

Về trang bị, Không quân Mỹ đề xuất mua sắm pháo phòng không mới và các nền tảng đánh chặn tầm gần có tính cơ động cao, chủ yếu nhằm đối phó UAV cỡ nhỏ, tên lửa hành trình bay thấp và các mục tiêu trên không tương tự. Vũ khí năng lượng định hướng như laser và vi sóng công suất cao cũng được đưa vào kế hoạch mua sắm tiếp theo.

Về tổ chức lực lượng, Không quân Mỹ dự kiến bổ sung lực lượng chuyên trách vận hành thiết bị giám sát mục tiêu bay thấp, pháo phòng không tầm gần và phương tiện gây nhiễu điện tử; đồng thời đánh giá mức độ đe dọa và xử lý tình huống khẩn cấp tại chỗ.

Nhân lực đầu tiên dự kiến được bố trí tại các căn cứ chiến lược chủ yếu. Sau khi hình thành đầy đủ khả năng hoạt động, lực lượng này sẽ từng bước được triển khai tới các đơn vị tác chiến ở nước ngoài, các sân bay dã chiến tiền phương và những cơ sở quân sự có giá trị cao trên lãnh thổ Mỹ. Mục tiêu là hình thành lực lượng phòng không thường trực tại căn cứ, giảm phụ thuộc vào sự hỗ trợ của lực lượng phòng không Lục quân.

Cùng với đó, Không quân Mỹ đang xem xét thành lập vị trí phụ trách mua sắm chuyên trách về phòng thủ căn cứ. Nếu được thông qua, lực lượng này sẽ chuyển từ phương thức trình duyệt riêng từng loại trang bị sang mua sắm theo “giải pháp phòng thủ căn cứ tổng thể”, thống nhất các loại cảm biến, vũ khí đánh chặn và thiết bị chỉ huy; đồng thời sử dụng các kênh mua sắm nhanh của Bộ Quốc phòng nhằm rút ngắn thời gian từ nghiên cứu, luận chứng đến triển khai.

Tuy nhiên, kế hoạch này chưa thể tạo ra thay đổi trong ngắn hạn. Các vị trí nói trên vẫn phải hoàn tất các thủ tục về tổ chức, biên chế với Quốc hội Mỹ và hệ thống nhân sự. Vì vậy, tiến độ các hợp đồng hiện tại chưa thay đổi; những đơn hàng mua sắm thử nghiệm đầu tiên dự kiến phải sau năm tài khóa 2027 mới có thể được triển khai.

Giới phân tích quốc phòng Mỹ nhận định, những hạn chế về phòng thủ tầm thấp, tầm gần tại các căn cứ không quân đã tồn tại nhiều năm và khó có thể được khắc phục trong thời gian ngắn chỉ bằng đợt điều chỉnh này. Thời gian tới, Không quân Mỹ nhiều khả năng tiếp tục triển khai phương tiện đánh chặn tầm gần cơ động, đào tạo lực lượng phòng thủ chuyên trách và xây dựng cơ chế mua sắm nhanh nhằm đối phó với sức ép từ UAV bầy đàn, đạn tuần kích và các phương tiện tấn công chính xác chi phí thấp.

Có thể thấy, điều Không quân Mỹ hướng tới không chỉ là bổ sung một số phương tiện phòng không, mà là điều chỉnh đồng bộ từ trang bị, lực lượng đến cơ chế mua sắm nhằm tăng quyền chủ động bảo vệ căn cứ. Tuy nhiên, khoảng cách từ kế hoạch đến năng lực phòng thủ thực tế vẫn là vấn đề cần thời gian giải quyết, trong khi các mối đe dọa từ phương tiện tấn công đường không tầm thấp, chi phí thấp ngày càng đặt ra những yêu cầu cấp thiết đối với an toàn của các căn cứ không quân.