Thế giới thời đàm: Châu Âu trong vòng xoáy xung đột giữa Mỹ và Iran

Theo hai nguồn tin thân cận với chính quyền Iran được tờ Financial Times dẫn lại, Iran đang xem xét khả năng tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ ở Đông Nam châu Âu nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khởi động một cuộc tấn công chống lại nước Cộng hòa Hồi giáo. Bulgaria nằm trong số các mục tiêu được đề cập. Sofia đã cho phép máy bay tiếp nhiên liệu của Mỹ sử dụng căn cứ không quân Bezmer hồi tháng 7. Síp cũng được nhắc đến bởi một căn cứ của Anh đặt tại lãnh thổ Síp đã bị máy bay không người lái tấn công hồi tháng 3 vừa qua. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cảnh báo: "Bất kỳ căn cứ nào được sử dụng để tấn công Iran đều có thể trở thành mục tiêu của nước này".

Việc Iran đưa ra lập trường cứng rắn này diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran bị đình trệ. Tổng thống Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng, không có cuộc đàm phán nào đang diễn ra hoặc được lên kế hoạch.

Về phía Iran, một số quan chức nước này cho rằng, việc nối lại chiến tranh chỉ là vấn đề thời điểm chứ không phải là khả năng xảy ra. Trong khi đó, Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei đã thăng chức cho một số người theo đường lối cứng rắn vào các vị trí chủ chốt trong bộ máy an ninh và quân đội.

Iran có thể triển khai các tên lửa đạn đạo tầm trung, tương tự như mẫu Shahab. Ảnh: FARS NEWS 

Đứng trước bối cảnh trên, NATO khẳng định sẵn sàng đối mặt với bất kỳ mối đe dọa và sẽ "luôn làm những gì cần thiết để bảo vệ đồng minh". Cam kết này đã được chứng minh trong quá khứ. NATO dẫn chứng rằng, đầu năm nay, hệ thống phòng không của NATO đã đánh chặn 4 tên lửa đạn đạo của Iran đang hướng tới Thổ Nhĩ Kỳ. Đối với NATO, điều này cho thấy khả năng răn đe và phòng thủ của liên minh là mạnh mẽ và hiệu quả. Nếu Tehran mở rộng danh sách các mục tiêu tiềm năng, NATO sẽ có kế hoạch thực hiện nghĩa vụ của mình đối với các quốc gia thành viên.

Tuy nhiên, việc nêu ra mối đe dọa dễ hơn việc thực hiện. Sidharth Kaushal, một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh, lập luận trên tờ Financial Times rằng nguy cơ do tên lửa Iran gây ra đối với các mục tiêu ở châu Âu là "có thật, nhưng có giới hạn". Iran sở hữu tên lửa đạn đạo tầm trung có khả năng nhắm mục tiêu vào khu vực Nam Âu và Đông Nam châu Âu. Nhưng khoảng cách càng xa, càng có nhiều hạn chế: Đầu đạn nhỏ hơn, độ chính xác thấp hơn và nguy cơ bị đánh chặn cao hơn. "Tehran sở hữu tên lửa có tầm bắn vượt quá 2.000km, mặc dù không rõ có bao nhiêu trong số đó thực sự có sẵn", ông Douglas Barrie, thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, nhận định.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên coi nhẹ lời cảnh báo của Iran. Bởi lẽ, sau khi chiến tranh bùng nổ hồi cuối tháng 2, Washington cáo buộc Tehran bắn một số tên lửa về phía Diego Garcia, một căn cứ chung của Mỹ và Anh cách đó gần 4.000km. Không tên lửa nào bắn trúng mục tiêu. Vào tháng 3-2026, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố, hệ thống phòng không của NATO đã đánh chặn một số tên lửa đạn đạo phóng từ Iran.

Cũng trong tháng đó, căn cứ của Anh tại Akrotiri, Síp, bị tấn công bởi một máy bay không người lái mà các quan chức phương Tây nghi ngờ do các lực lượng đồng minh của Tehran phóng đi. Tháng trước, một cuộc tấn công của Iran nhằm vào căn cứ của Mỹ ở Jordan khiến 3 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Theo tờ Financial Times, cuộc tấn công tầm xa chính xác nhất mà Iran từng thực hiện đã bắn đi thông điệp đến NATO rằng, châu Âu có thể bị ảnh hưởng nếu Washington tấn công cơ sở hạ tầng của Iran.

Thông điệp của Iran cũng là sự đáp trả trực tiếp tới những lời đe dọa của ông Trump. Tổng thống Mỹ trước đó tuyên bố rằng, Washington sẽ phá hủy một cây cầu hoặc nhà máy điện của Iran mỗi khi Tehran nhắm mục tiêu vào một con tàu ở eo biển Hormuz.

Về phía Iran, kế hoạch đáp trả sẽ là tăng khoảng cách: Vượt ra ngoài Trung Đông, nhắm mục tiêu vào các tài sản của Mỹ ở xa hơn và có khả năng tấn công châu Âu. Tehran khẳng định, trong trường hợp Mỹ gây hấn, nước này sẽ "không đặt ra giới hạn" nào cho chính mình. Tehran có thể sử dụng các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, từ các nhóm vũ trang dòng Shia ở Iraq đến lực lượng Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen. Các quan chức Iran cũng cân nhắc nhắm tới mục tiêu vào các tuyến cáp quang dưới biển ở eo biển Hormuz: "Trong khi tên lửa gây ra nhiều tiếng ồn hơn, cáp lại truyền tải nhiều dữ liệu hơn".

Cho đến nay, mối quan tâm chính của châu Âu là hậu quả về kinh tế, năng lượng và ngoại giao trong bối cảnh xung đột kéo dài ở Trung Đông. Nếu chiến tranh giữa Mỹ và Iran leo thang, nền kinh tế châu Âu, vốn trì trệ trong nhiều tháng qua, chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng nặng nề hơn. Vì vậy, nhiều nước châu Âu đang kêu gọi Mỹ và Iran kiềm chế căng thẳng và tìm kiếm giải pháp hòa bình nhằm hạ nhiệt căng thẳng ở Trung Đông.