Thế giới thời đàm: Châu Âu trước áp lực về an sinh xã hội và chi tiêu quốc phòng

Từ Paris, Milan, Marseille cho tới Madrid, làn sóng đình công và biểu tình của các nghiệp đoàn, người lao động liên tục bùng phát nhằm phản đối tình trạng chi phí sinh hoạt leo thang và áp lực lạm phát đè nặng lên đời sống người dân. Biển người mang theo khẩu hiệu đòi tăng lương, kiềm chế giá năng lượng và bảo vệ hệ thống an sinh xã hội cho thấy một thực tế: Lục địa già đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng.

Thế giới thời đàm: Châu Âu trước áp lực về an sinh xã hội và chi tiêu quốc phòng. Trong ảnh: Người biểu tình trên đường phố Madrid, Tây Ban Nha ngày 24-10. Ảnh: Euro News

Nghịch lý là ở chỗ trong khi các hộ gia đình đang phải thắt lưng buộc bụng để chống chọi với hóa đơn nhiên liệu tăng và giá cả hàng hóa leo thang, chính phủ nhiều quốc gia ở châu Âu lại có xu hướng thắt chặt chi tiêu công, cắt giảm các gói trợ cấp và cải cách phúc lợi. Thêm vào đó, nguồn lực tài chính công cũng phải dồn một phần không nhỏ vào mục tiêu mở rộng ngân sách quốc phòng và chi tiêu quân sự. Đối với các nước trong khối NATO, chính phủ phải đáp ứng chỉ tiêu đóng góp tối thiểu 2% GDP theo quy định và mục tiêu nâng sàn chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035. Việc dồn nguồn lực tài chính cho quốc phòng là một trong những nguyên nhân buộc nhiều chính phủ phải cắt giảm ngân sách dành cho an sinh xã hội, trong đó có y tế và giáo dục, tiếp tục làm gia tăng bất mãn xã hội.

Thực tế này không khỏi khiến người ta nhớ lại mô hình kinh tế kinh điển từng chi phối nhiều nhà hoạch định chính sách trước đây: “Súng đạn hay bơ sữa” (Guns versus Butter)? Theo đó, chính phủ các nước phải lựa chọn tập trung vào phát triển cơ sở hạ tầng, an sinh xã hội hay thắt lưng buộc bụng để dồn lực cho phát triển quốc phòng? Trước những biến động địa chính trị phức tạp ở châu Âu hiện nay, việc một số quốc gia tăng cường phân bổ nguồn lực cho quốc phòng là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, khi các khoản đầu tư cho quốc phòng tăng vọt thì cũng đồng nghĩa với đồng lương hưu, bảo hiểm y tế, trợ cấp giáo dục... bị đe dọa. Bất mãn xã hội tất yếu sẽ bùng nổ và người dân sẽ đặt câu hỏi về tính hợp lý của các gói mua sắm vũ khí, khí tài đắt tiền trong khi các dịch vụ công thiết yếu ngày càng xuống cấp.

Nghịch lý là ở chỗ chi tiêu quốc phòng là nhằm duy trì sự ổn định, thế nhưng chính khoản chi tiêu này đang góp phần gây ra bất ổn tại nhiều quốc gia châu Âu. Nền tảng đồng thuận xã hội, vốn là một trụ cột duy trì ổn định, đang bị lung lay. Khoảng cách giữa chính sách và hiện thực đời sống của tầng lớp bình dân đang ngày càng nới rộng. Tâm lý thất vọng, bức xúc vì cảm giác “bị bỏ rơi” trở thành nguyên do cho các phong trào biểu tình nhằm phản đối tình trạng bất bình đẳng xã hội và chi phí sinh hoạt leo thang. Người dân cũng đòi hỏi chính phủ phải đặt lợi ích kinh tế quốc nội lên trên nghĩa vụ liên minh.

Áp lực từ các cuộc biểu tình đang đặt ra thách thức lớn đối với đảm bảo an ninh và các cam kết phòng thủ tập thể. Bất kỳ một liên minh quân sự nào cũng khó có thể duy trì sức mạnh lâu dài nếu các quốc gia thành viên bị suy yếu bởi đình công, chia rẽ và khủng hoảng kinh tế. Khi các chính phủ đang phải chật vật ổn định trật tự đô thị và xoa dịu công chúng bất mãn, khả năng hiện thực hóa các kế hoạch quốc phòng dài hạn sẽ đứng trước rủi ro bị trì hoãn hoặc chỉ được thực thi nửa vời.

Như vậy, thách thức hiện nay của châu Âu không chỉ đơn thuần là việc cân đối các dòng tiền trong bảng dự toán ngân sách, mà còn là đi tìm lời giải cho “nan đề” mâu thuẫn giữa an ninh và an sinh. Nếu các nhà lãnh đạo lục địa già không sớm tìm ra điểm cân bằng thỏa đáng giữa bảo đảm an ninh và củng cố phúc lợi dân sinh, cái giá phải trả sẽ tiếp tục là những cuộc biểu tình trên đường phố và sự xói mòn về lòng tin có thể dẫn đến bất ổn trên diện rộng.