Thế giới thời đàm: Đằng sau vụ tấn công mạng bí ẩn ở siêu thị châu Âu

Tại một số cửa hàng, nhiệt độ tủ lạnh và tủ đông được đẩy lên đến 50 độ C, buộc các nhà bán lẻ phải loại bỏ hoặc vứt bỏ các sản phẩm tươi sống và đông lạnh. Bỉ, Estonia, Phần Lan, Ireland, Italy, Luxembourg, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Thụy Điển là những quốc gia bị ảnh hưởng bởi làn sóng mới này. Trước đó, ngày 12-10, khoảng 500-700 siêu thị của Pháp bị ảnh hưởng bởi tấn công mạng, gây thiệt hại ước tính hàng chục triệu euro.

Bên kia bờ Đại Tây Dương, ít nhất 6 căn cứ quân sự của Mỹ cũng gặp sự cố tương tự vào tháng 8-2026 khi các tủ đông đột ngột ngừng hoạt động, tiếp theo là nhiệt độ tăng lên gần 50 độ C. Vụ việc bí ẩn này được Lầu Năm Góc xem xét như một "cuộc tấn công mạng có thể xảy ra".

 Đêm 1, rạng sáng 2-11, một loạt vụ tấn công mạng khiến hàng nghìn tủ lạnh siêu thị ở một số quốc gia châu Âu ngừng hoạt động. Ảnh minh họa: ParisMatch

Theo các chuyên gia an ninh mạng, tin tặc được cho là đã chiếm quyền điều khiển từ xa hệ thống kiểm soát nhiệt độ. Phương pháp này không quá phức tạp. Thiết bị làm lạnh hiện đại thường được kết nối với hệ thống quản lý từ xa, cho phép kỹ thuật viên theo dõi nhiệt độ, thay đổi cài đặt, lập trình rã đông hoặc can thiệp từ xa mà không cần phải đến cửa hàng. Tính năng này mang lại lợi ích đáng kể về mặt vận hành, nhưng lại trở thành điểm yếu khi quyền truy cập từ xa được bảo vệ kém hoặc khi phần mềm không còn được bảo trì đúng cách. Danfoss, một trong những nhà sản xuất hệ thống tham gia vào làn sóng hỗ trợ tại Pháp, cho biết các thiết bị bị ảnh hưởng đang sử dụng phần mềm lỗi thời, thiếu các bản vá lỗi mới nhất.

Lợi dụng kẽ hở đó, tin tặc đã biến chức năng rã đông thông thường trở thành vũ khí lợi hại. Không nhất thiết phải cài đặt phần mềm độc hại phức tạp, chỉ cần kết nối được với bộ điều khiển hệ thống làm lạnh, tin tặc có thể khai thác các chức năng bình thường của thiết bị. Tin tặc nắm rõ quy luật tủ đông phải thường xuyên tạm dừng hoạt động để loại bỏ lớp băng, nên khi chiếm quyền điều khiển, chúng có thể kéo dài chu kỳ này hoặc thay đổi nhiệt độ trong tủ cấp đông. Hệ thống sau đó có thể hiểu sự tăng nhiệt độ là một giai đoạn bảo trì bình thường, làm trì hoãn việc kích hoạt cảnh báo.

Tin tặc đã biến chức năng rã đông thông thường trở thành vũ khí lợi hại. Ảnh minh họa: L'Express

Cho đến nay, chưa ai nhận trách nhiệm về các vụ tấn công mạng ở các siêu thị ở châu Âu và chưa xác định được thủ phạm. Tuy nhiên, việc không có yêu cầu tiền chuộc khiến một số chuyên gia nghiêng về giả thuyết phá hoại, có thể mang động cơ chính trị hơn là tội phạm mạng tài chính. Sự đơn giản của các vụ tấn công này làm phức tạp việc xác định thủ phạm, vì một cá nhân đơn độc có thể sử dụng các phương pháp tương tự như cơ quan tình báo.

Làn sóng tấn công mạng nhằm vào các siêu thị ở châu Âu này minh họa một bước phát triển quan trọng trong lĩnh vực an ninh mạng: Các cuộc tấn công mạng giờ đây có thể gây ra thiệt hại vật chất trực tiếp. Trong hệ thống công nghệ vận hành (OT), phần mềm có thể điều khiển nhiệt độ, máy bơm, động cơ hoặc thiết bị công nghiệp. Một lệnh độc hại không chỉ dẫn đến màn hình bị treo mà còn có thể làm hỏng sản phẩm, gián đoạn sản xuất hoặc vô hiệu hóa thiết bị.

Ngoài những thiệt hại về kinh tế, các vụ tấn công mạng mới này còn cho thấy lỗ hổng có thể tồn tại trong nhiều thiết bị kết nối như hệ thống sưởi ấm, thang máy hoặc các cơ sở công nghiệp. Tất cả đều là những cơ sở hạ tầng có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng tương tự. Theo một số chuyên gia, chiến thuật hăm dọa này sẽ không biến mất, và thậm chí có thể được khuếch đại bởi trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép xác định nhanh chóng hơn lỗ hổng bảo mật và tự động hóa tấn công quy mô lớn.

Do đó, bài học rút ra từ vụ việc ở châu Âu rất cụ thể: Thiết bị kết nối phải được bảo mật như một hệ thống máy tính và phải được giám sát chặt chẽ. Trong trường hợp cụ thể của chuỗi cung ứng lạnh, biện pháp đơn giản nhất là hệ thống báo động phải độc lập với bộ điều khiển.

Đối với các chuyên gia an ninh hệ thống công nghiệp, bài học thiết thực nhất là không nên phụ thuộc vào một hệ thống duy nhất để kiểm soát nhiệt độ thấp và kích hoạt cảnh báo. Một đầu dò hoặc thiết bị ghi nhiệt độ độc lập, được kết nối với kênh cảnh báo riêng biệt so với bộ điều khiển chính, có thể đóng vai trò là lớp phòng thủ thứ hai. Ngay cả khi kẻ tấn công thay đổi lịch trình rã đông hoặc vô hiệu hóa báo động được tích hợp trong hệ thống quản lý từ xa, thiết bị riêng biệt này vẫn tiếp tục đo nhiệt độ thực tế và có thể cảnh báo nhân viên.