Tấn công mạng vào siêu thị: Mối đe dọa mới với chuỗi cung ứng thực phẩm

Một nhân viên siêu thị dọn dẹp các tủ đông bị hư hại sau vụ tấn công mạng tại siêu thị ICA Kvantum ở Sjöbo, Thụy Điển.

Ngày 2/11, hệ thống làm lạnh tại nhiều siêu thị ở châu Âu bất ngờ gặp sự cố, khiến nhiệt độ trong tủ lạnh và tủ đông tăng cao ngoài kiểm soát. Một số thiết bị thậm chí thổi ra khí nóng, làm hư hỏng lượng lớn thực phẩm được bảo quản.

Cụ thể, nhiều siêu thị tại 9 quốc gia châu Âu gồm: Bỉ, Estonia, Phần Lan, Ireland, Ý, Luxembourg, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Thụy Điển đã ghi nhận sự cố. Bộ điều nhiệt của các thiết bị làm lạnh bị điều chỉnh từ xa, trong một số trường hợp nhiệt độ bị điều chỉnh tăng lên tới 50°C. 

Tại Bỉ, ông Brecht Stinkens (38 tuổi), quản lý một siêu thị Delhaize ở Hoeilaart (tỉnh Vlaams-Brabant) cho biết, báo động tại một số tủ lạnh trong siêu thị reo vào khoảng 4 giờ sáng 2/11. Ngay lập tức, ông liên tưởng đến sự cố tương tự vừa xảy ra ở Pháp. Theo ước tính của ông Stinkens, cửa hàng bị thiệt hại khoảng 100.000 euro (tương đương gần 3 tỷ đồng) do thực phẩm hư hỏng.

Đến nay, chưa xác định cá nhân hay tổ chức nào gây ra các vụ việc. Văn phòng Công tố Liên bang Bỉ xác nhận đã mở cuộc điều tra, nhưng chưa kết luận liệu các sự cố có xuất phát từ một cuộc tấn công mạng hay không. 

Trong khi đó, Ủy ban châu Âu cho biết vụ việc này cho thấy nguy cơ các hệ thống thiết yếu bị tấn công từ xa. Bà Louise Bogey, người phát ngôn của cơ quan điều hành Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo, các cuộc tấn công mạng không chỉ làm gián đoạn hoạt động dịch vụ, gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người dân.

Christophe Hansen, Ủy viên phụ trách nông nghiệp của EU, nhận định vụ việc là “đáng lo ngại" nhằm phá vỡ chuỗi cung ứng thực phẩm và làm suy yếu niềm tin của người tiêu dùng.

Hàng hóa đông lạnh tại Siêu thị ICA Kvantum ở Sjöbo (Thụy Điển) được loại bỏ sau khi hệ thống đông lạnh của siêu thị này bị tin tặc tấn công.

Đây không phải lần đầu các hệ thống làm lạnh tại siêu thị trở thành mục tiêu tấn công của tin tặc. Ở Mỹ, ngày 26/8/2026, các tủ đông tại một siêu thị thuộc căn cứ quân sự Fort Huachuca, bang Arizona, bất ngờ chuyển sang chế độ rã đông, khiến toàn bộ thực phẩm bên trong bị hư hỏng. Cùng ngày, Trạm Hải quân Newport ở bang Rhode Island cũng báo cáo sự cố hệ thống làm lạnh tại siêu thị trong căn cứ. Lầu Năm Góc điều tra khả năng đây là một vụ tấn công mạng.

Tháng trước, hơn 400 siêu thị tại Pháp cũng gặp sự cố liên quan đến thiết bị làm lạnh, khi hàng trăm hệ thống bị tấn công. Giới chức nước này đã mở cuộc điều tra theo hướng tấn công mạng, song chưa xác định được thủ phạm.

Thách thức về bảo mật thiết bị kết nối Internet

Xu hướng kết nối các thiết bị với Internet ngày càng phổ biến, cho phép doanh nghiệp giám sát và điều khiển từ xa những hệ thống máy móc thông qua một trung tâm điều hành. Cách làm này giúp các doanh nghiệp, tập đoàn quản lý hiệu quả mạng lưới thiết bị phức tạp, vốn khó kiểm soát nếu chỉ vận hành trực tiếp tại từng địa điểm.

Tuy nhiên, không ít hệ thống được đưa vào sử dụng từ nhiều năm trước, khi yêu cầu bảo mật chưa được chú trọng. Một số thiết bị đã lỗi thời, không còn được nhà sản xuất hỗ trợ cập nhật hoặc vá các lỗ hổng bảo mật.

Đây chính là điểm yếu mà tin tặc có thể khai thác để xâm nhập, chiếm quyền điều khiển các hệ thống máy móc vận hành cơ sở hạ tầng thiết yếu, từ máy bơm nước đến thiết bị làm lạnh công nghiệp.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng làm gia tăng mối lo ngại về khả năng các đối tượng xấu khai thác những lỗ hổng này. Tình trạng trên đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính phủ và doanh nghiệp trong việc nâng cấp hệ thống bảo mật trước khi các sự cố nghiêm trọng hơn xảy ra.

Josh Corman, cựu quan chức Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Mỹ (CISA), cảnh báo việc đưa các hệ thống làm lạnh công nghiệp lên Internet đồng nghĩa với việc mở thêm những nguy cơ bị tấn công và gián đoạn hoạt động.

Trong khi đó, chuyên gia an ninh mạng Amir Preminger cho biết, nhiều thiết bị vẫn tồn tại những lỗ hổng bảo mật đã được phát hiện nhưng chưa khắc phục. Thậm chí, một số hệ thống gần như không có biện pháp bảo vệ cơ bản.

Richard Jones, giáo sư tội phạm học tại Đại học Edinburgh, chuyên nghiên cứu về an ninh mạng và chuỗi cung ứng cảnh báo, các quốc gia phương Tây thường xem nguồn cung thực phẩm ổn định là điều hiển nhiên. Ông coi những sự cố này là “lời cảnh tỉnh”, bởi chúng cho thấy chuỗi cung ứng thực phẩm cũng có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.

Nhiều kệ hàng tại siêu thị ở Névez (Pháp) trống trơn sau khi hệ thống làm lạnh bị tin tặc tấn công.

Nếu không nhằm vào mục đích tài chính, việc kiểm soát hệ thống làm lạnh ở siêu thị có thể bị xem là hành vi phá hoại vô nghĩa. Nhưng trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào công nghệ và kết nối mạng, những cuộc tấn công như vậy cho thấy, ngay cả các hoạt động thiết yếu cũng có thể trở thành mục tiêu. Cái giá phải trả vì thế không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là sự bất ổn đối với toàn xã hội.