Thế mạnh của Trung Quốc ở công nghệ lượng tử

Tờ Hoàn Cầu thời báo cho biết trong giai đoạn 2020 - 2024, các công ty tại Trung Quốc nộp tổng cộng 29.105 đơn đăng ký bằng sáng chế liên quan đến điện toán lượng tử. Dữ liệu từ báo cáo MIT Quantum Index 2025 chỉ ra số lượng đơn đăng ký hàng năm của Trung Quốc tăng vọt từ 1.011 năm 2014 lên hơn 7.300 năm 2024.

Nước này đặc biệt áp đảo ở mảng truyền thông lượng tử và mã hóa bảo mật, trong khi các đối thủ như Mỹ duy trì lợi thế về chất lượng phần cứng. Một số tổ chức như Đại học Khoa học - Công nghệ Trung Quốc (USTC), công ty Origin Quantum, hai “ông lớn” Tencent và Baidu đóng góp đáng kể cho kho tài sản trí tuệ.

Mặc dù dẫn đầu về số lượng, số bằng sáng chế Trung Quốc thường chỉ tập trung vào ứng dụng nội địa, tầm ảnh hưởng quốc tế vẫn chưa sánh bằng Mỹ.

Sức cạnh tranh của Trung Quốc ở lĩnh vực lượng tử ngày càng tăng - Ảnh: Han Suyuan/China News Service

Thế mạnh công nghệ cốt lõi

Công ty công nghệ Mỹ như IBM hay Google chú trọng phần cứng điện toán lượng tử. Họ dẫn đầu về chip siêu dẫn như Sycamore hay Eagle, bằng sáng chế thiên về duy trì trạng thái ổn định của qubit và sửa lỗi lượng tử.

Còn Huawei, ZTEC, USTC tập trung vào truyền thông và bảo mật lượng tử. Trung Quốc sở hữu mạng lưới phân phối khóa lượng tử (QKD) lớn nhất thế giới. Theo trang Nikkei Asian Review, Trung Quốc ưu tiên bằng sáng chế về ứng dụng thực tế để thương mại hóa mạng lưới internet bảo mật.

Chiến lược sở hữu trí tuệ

Doanh nghiệp Mỹ thường đăng ký bằng sáng chế thông qua hệ thống PCT (Patent Cooperation Treaty) để bảo hộ tại hàng chục quốc gia khác nhau. Còn doanh nghiệp Trung Quốc có tỷ lệ bằng sáng chế nội địa rất cao, tuy nhiên vài đơn vị như Baidu Quantum đang bắt đầu tăng tốc đăng ký tại Âu - Mỹ để cạnh tranh tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Số bằng sáng chế Trung Quốc thường chỉ tập trung vào ứng dụng nội địa - Ảnh: Tân Hoa Xã

Hệ sinh thái và phần mềm

IBM xây dựng hệ sinh thái Qiskit – bộ công cụ lập trình lượng tử phổ biến nhất thế giới. Bằng sáng chế của họ bao quát cả lớp phần mềm lẫn thuật toán.

Phía Origin Quantum đang nỗ lực xây dựng hệ điều hành lượng tử riêng (Origin Pilot) cùng máy tính lượng tử thực tế (Benyuan Wukong). Bằng sáng chế của họ tập trung mạnh vào tối ưu hóa quy trình sản xuất chip lượng tử nhằm tự chủ chuỗi cung ứng.

Xu hướng tương lai

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026 - 2030) của Trung Quốc xác định công nghệ lượng tử như động lực tăng trưởng kinh tế mới. Công nghệ này hiện chuyển dịch từ nghiên cứu lý thuyết sang thương mại hóa, ứng dụng thực tiễn trong các ngành cốt lõi như AI, an ninh mạng, tài chính với các xu hướng chính sau:

Tăng tốc điện toán lượng tử chuyên biệt. Trung Quốc đang tập trung phát triển các dòng chip lượng tử quang tử có khả năng xử lý nhanh gấp hàng nghìn lần so với GPU truyền thống trong một số tác vụ AI cụ thể. Vài nguyên mẫu máy tính lượng tử siêu dẫn như Zuchongzhi 3.0 với hơn 100 qubit cũng liên tục được nâng cấp.

Mạng lưới truyền thông bảo mật tuyệt đối. Thời gian tới sẽ chứng kiến QKD được tích hợp vào thiết bị dân dụng và doanh nghiệp để bảo vệ dữ liệu nhạy cảm trước nguy cơ bị bẻ khóa bởi máy tính lượng tử trong tương lai.

Tiêu chuẩn hóa. Trung Quốc tích cực thúc đẩy việc thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế về công nghệ lượng tử thông qua cơ quan tiêu chuẩn hóa của mình, nhằm mục tiêu chiếm lĩnh vị thế dẫn dắt thị trường toàn cầu.

Ứng dụng cả ở quân sự lẫn an ninh. Công nghệ cảm biến lượng tử cùng công cụ lượng tử cho chiến tranh mạng đang được ưu tiên phát triển để tăng cường khả năng phòng thủ và giám sát dưới nước hoặc ngoài không gian.

Cẩm Bình