Thể thao Việt Nam rút ra bài học gì sau ASIAD 20?

Không hoàn thành mục tiêu

ASIAD 20 khép lại để lại nhiều cảm xúc đan xen đối với thể thao Việt Nam. Những tấm huy chương là thành quả của quá trình tập luyện bền bỉ, song kết quả chung cuộc cũng phản ánh khoảng cách đáng kể giữa các vận động viên Việt Nam với nhóm dẫn đầu châu Á.

Bộ ba Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên mang về Huy chương Vàng kata đồng đội nữ môn karate tại ASIAD 20.

Tham dự đại hội với 348 vận động viên tranh tài ở 33 môn và phân môn, đoàn thể thao Việt Nam giành tổng cộng 25 huy chương, gồm 3 huy chương vàng, 3 huy chương bạc và 19 huy chương đồng, xếp thứ 20 châu Á và thứ 5 Đông Nam Á. Dù cải thiện một bậc trên bảng tổng sắp so với ASIAD 19, đoàn vẫn không hoàn thành mục tiêu giành ít nhất 4 huy chương vàng.

Trong bức tranh thành tích ấy, cầu mây và karate tiếp tục là những điểm sáng. Đội tuyển cầu mây giành hai huy chương vàng ở nội dung đôi nữ và đội tuyển 4 nữ, trong khi bộ ba Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên mang về Huy chương Vàng kata đồng đội nữ môn karate.

Bên cạnh đó, boxing, wushu, rowing, bắn súng, điền kinh và cử tạ cũng có những đóng góp đáng ghi nhận. Đặc biệt, tấm huy chương bạc boxing hạng 51kg nữ của Nguyễn Thị Tâm cùng các huy chương ở môn rowing cho thấy nỗ lực vượt qua giới hạn của các tuyển thủ.

Tuy nhiên, những thành tích riêng lẻ vẫn chưa tạo được bước chuyển rõ rệt về vị thế chung của thể thao Việt Nam.

Điều đáng suy ngẫm là cả ba huy chương vàng đều đến từ những nội dung không thuộc chương trình Olympic Los Angeles 2028. Trong khi đó, các môn Olympic được kỳ vọng như điền kinh, bơi lội, bắn súng hay cử tạ chưa thể tạo đột phá ở cuộc đua huy chương vàng.

Thay đổi nếu không muốn tụt hậu

Nếu nhìn vào thành tích của Thái Lan (dẫn đầu Đông Nam Á với 18 huy chương vàng, đứng thứ 7 toàn đoàn), có thể thấy các đối thủ trong khu vực đang có những bước tiến đáng kể, buộc thể thao Việt Nam phải thay đổi nếu không muốn tiếp tục tụt lại phía sau.

Đánh giá về những hạn chế tại ASIAD 20, Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam Nguyễn Hồng Minh thẳng thắn nhìn nhận kết quả thi đấu chưa đáp ứng kỳ vọng, đồng thời nhận trách nhiệm về việc chưa giúp các vận động viên phát huy tối đa năng lực ở những nội dung trọng điểm.

Theo ông Minh, cạnh tranh tại ASIAD ngày càng khốc liệt khi nhiều quốc gia đưa đến đại hội những vận động viên có trình độ hàng đầu thế giới. Trong khi đó, thể thao Việt Nam còn hạn chế về khả năng dự báo sức mạnh đối thủ, tính toán điểm rơi phong độ và chuẩn bị tâm lý thi đấu. Một số vận động viên được kỳ vọng tranh chấp huy chương vàng nhưng không thể hiện được năng lực tốt nhất ở thời điểm quyết định.

Bên cạnh những yếu tố chuyên môn, Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam cũng chỉ ra khoảng cách về điều kiện dinh dưỡng, phục hồi thể lực, khoa học công nghệ và y học thể thao so với các quốc gia hàng đầu châu lục. Đặc biệt, việc thiếu lực lượng dự phòng đủ chiều sâu khiến một số đội tuyển gặp khó khăn khi lịch thi đấu thay đổi, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh huy chương.

Theo ông Minh, những kết quả chưa như mong đợi là bài học quan trọng để ngành thể thao xác định lại vị trí của mình, rà soát công tác chuẩn bị và điều chỉnh chiến lược đầu tư theo hướng tập trung, dài hạn, thay vì phân tán nguồn lực ở quá nhiều môn.

Đổi mới tư duy đầu tư để vươn tầm

Từ kết quả ASIA D 20 cho thấy trong bối cảnh các nền thể thao châu Á liên tục nâng cao trình độ, việc duy trì phương thức phát triển cũ sẽ khiến Việt Nam khó thu hẹp khoảng cách.

Một trong những hạn chế đáng quan tâm là chiều sâu lực lượng ở các môn trọng điểm. Nhiều đội tuyển vẫn phụ thuộc vào những vận động viên giàu kinh nghiệm, trong khi lớp kế cận chưa đủ khả năng thay thế. Khi các trụ cột sa sút phong độ hoặc giải nghệ, thành tích dễ bị gián đoạn.

Chuyên gia Đoàn Minh Xương, nguyên giảng viên Trường Đại học Thể dục Thể thao TP.HCM cho rằng, thể thao Việt Nam cần thay đổi chiến lược phát triển, không thể tiếp tục dựa vào cách đầu tư nhằm nhanh chóng giành thành tích ở những môn ít cạnh tranh như giai đoạn trước.

Theo ông, hướng đi phù hợp là xây dựng hệ thống đào tạo theo mô hình kim tự tháp, lấy thể thao học đường và phong trào quần chúng làm nền tảng. Từ lực lượng tham gia đông đảo, ngành thể thao tiến hành tuyển chọn, bồi dưỡng tài năng qua các cấp độ, hình thành đội ngũ vận động viên tinh hoa đủ khả năng cạnh tranh ở đấu trường quốc tế.

Việc đầu tư cần có lộ trình dài hạn, đồng bộ từ cơ sở vật chất, đội ngũ huấn luyện viên đến chế độ đãi ngộ và cơ hội thi đấu quốc tế. Đặc biệt, các môn như bắn súng, bắn cung, thể dục dụng cụ, cử tạ và một số hạng cân nhẹ thuộc các môn võ được đánh giá có tiềm năng phát triển phù hợp với đặc điểm vận động viên Việt Nam.

Ở góc độ quản lý, bà Lê Thị Hoàng Yến, Phó cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam thừa nhận, công tác tuyển chọn, đào tạo vận động viên còn hạn chế, cơ sở vật chất, trang thiết bị huấn luyện chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi việc ứng dụng khoa học công nghệ chưa theo kịp sự phát triển của thể thao thành tích cao.

Theo bà, thời gian tới, ngành sẽ tập trung nguồn lực cho các môn trọng điểm hướng đến ASIAD và Olympic, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, cải thiện dinh dưỡng, phục hồi thể lực và tâm lý thi đấu. Việc đưa vận động viên tập huấn, thi đấu nước ngoài và mời chuyên gia giỏi cũng được xác định là những giải pháp quan trọng.

Đáng chú ý, Chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm tham dự ASIAD và Olympic giai đoạn 2026-2045 xác định 9 môn ưu tiên gồm bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi, karate và cầu mây. Đây là cơ sở để tập trung nguồn lực, từng bước nâng cao khả năng cạnh tranh huy chương tại các đấu trường lớn.