Thêm góc nhìn về việc coi lái xe khi có nồng độ cồn là tội phạm

Vừa qua, phát biểu tại hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông (TTATGT) năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cho rằng cần coi hành vi điều khiển phương tiện khi có nồng độ cồn là nguy hiểm, tội phạm...

PLO tiếp tục ghi nhận nhiều ý kiến xung quanh quan điểm nêu trên.

Lực lượng chức năng kiểm tra và xử phạt vi phạm nồng độ cồn. Ảnh minh họa: P.HÙNG

ThS LÊ THỊ MAI, nguyên Viện trưởng VKSND quận Bình Tân, TP.HCM:

Thể hiện quan điểm "tính mạng con người là trên hết"

Nghị định 168/2024 hiện hành quy định mức phạt rất cao đối với người điều khiển phương tiện giao thông có nồng độ cồn, áp dụng song song với việc trừ điểm GPLX, tước quyền sử dụng GPLX, tạm giữ phương tiện…

Đây cũng được xem là tình tiết định khung tăng nặng TNHS theo khoản 2 Điều 260 BLHS trong trường hợp gây tai nạn làm thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và sức khỏe người khác.

ThS Lê Thị Mai, nguyên Viện trưởng VKSND quận Bình Tân, TP.HCM

Đề xuất "coi lái xe khi có nồng độ cồn là tội phạm" thể hiện sự quyết tâm, định hướng thay đổi về ý thức chấp hành pháp luật, thể hiện quan điểm “tính mạng con người là trên hết”.

Tuy nhiên, để quan điểm này được áp dụng khả thi trên thực tiễn và thể hiện đúng tính phòng ngừa tội phạm cũng như tính nhân văn trong việc hình sự hóa hành vi vi phạm hành chính, cần có sự thay đổi trong nhận thức xã hội, trên cơ sở phân tích và đánh giá khoa học của các ngành chuyên môn liên quan.

Bởi qua thực tế nhiều năm làm công tác thi hành pháp luật, nhất là hành vi vi phạm các quy định về giao thông đường bộ; giải quyết, xử lý hành chính, truy cứu TNHS về tội phạm này, xét thấy: Các hành vi vi phạm quy định về giao thông gây hậu quả nghiêm trọng làm thương tật đối với người khác hoặc gây tử vong hoặc gây thiệt hại về tài sản không chỉ là lỗi sử dụng rượu bia khi lái xe mà còn là lỗi vượt ẩu, quá tốc độ, không đi đúng làn đường, không chấp hành hiệu lệnh đèn, biển báo giao thông, không giữ đúng khoảng cách an toàn...

Luật sư TRẦN MINH TÍN, Đoàn Luật sư TP.HCM:

4 lý do nên cân nhắc việc "hình sự hóa"

Việc chuyển từ xử lý hành chính sang hình sự hành vi lái xe khi có nồng độ cồn cần được đánh giá kỹ lưỡng hơn, dựa trên 4 lý do sau:

Thứ nhất, quy định pháp luật hiện hành đã có mức xử phạt hành chính đủ sức răn đe và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của đa số người dân.

Luật sư Trần Minh Tín, Đoàn Luật sư TP.HCM

Thứ hai, trong trường hợp gây tai nạn nghiêm trọng dẫn đến chết người, Điều 260 BLHS đã quy định các khung hình phạt tăng nặng, với mức án tù 3-15 năm. Điều này đảm bảo tính công bằng: Chỉ hình sự hóa khi có hậu quả thực tế, thay vì áp dụng đại trà cho mọi vi phạm, giúp tránh tình trạng "tội phạm hóa" những sai lầm nhỏ trong cuộc sống hàng ngày.

Thứ ba, theo báo cáo từ Cục Cảnh sát giao thông, vi phạm nồng độ cồn và vượt tốc độ là hai nguyên nhân đứng đầu dẫn đến TNGT, nhưng chỉ chiếm tỷ lệ đáng kể chứ không phải đa số, đòi hỏi cần nghiên cứu sâu hơn trước áp dụng.

Thứ tư, từ góc độ nhân văn của pháp luật Việt Nam, cần ưu tiên giáo dục và phổ cập pháp luật thay vì trừng phạt hình sự ngay lập tức.

ThS NGUYỄN PHÚC THIỆN, giảng viên Trường ĐH Mở TP.HCM:

Hiệu quả răn đe không chỉ đến từ việc tăng nặng hình phạt

Pháp luật Việt Nam hiện hành đã có cơ chế xử lý khá đầy đủ và nghiêm khắc. Việc hình sự hóa hành vi lái xe có nồng độ cồn, kể cả khi chưa gây hậu quả, có nguy cơ dẫn đến tình trạng hình sự hóa tràn lan, làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống tư pháp và gây lo ngại về tính công bằng, nhất là với những trường hợp nồng độ cồn rất thấp, chưa ảnh hưởng đáng kể đến khả năng điều khiển phương tiện.

ThS Nguyễn Phúc Thiện, giảng viên Trường ĐH Mở TP.HCM.

Hiệu quả răn đe không chỉ đến từ việc tăng nặng hình phạt, mà quan trọng hơn là tính nghiêm minh và nhất quán trong thực thi pháp luật.

Nếu công tác kiểm tra, xử lý còn thiếu thường xuyên hoặc thiếu minh bạch thì dù quy định có nghiêm khắc đến đâu cũng khó đạt được mục tiêu phòng ngừa.

Thay vì coi mọi hành vi lái xe có nồng độ cồn là tội phạm, cần tiếp cận theo hướng phân hóa rõ ràng: Xử phạt hành chính thật nghiêm với hành vi vi phạm thông thường; đồng thời xử lý hình sự nghiêm minh các trường hợp cố ý vi phạm, tái phạm nhiều lần hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

YẾN CHÂU - SONG MAI