Thêm yêu quê hương từ “địa chỉ đỏ”

Mỗi địa chỉ một câu chuyện lịch sử

Chăm chú trước từng bức ảnh, từng hiện vật tại trưng bày chuyên đề “Từ miền quan họ đến ngục tù Côn Đảo - một tấm lòng son” tại Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh số 1, em Trần Khánh Vy, học sinh lớp 10 Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Maple Leaf Academy (Trường Lá Phong Xanh - phường Bắc Giang) liên tục dừng lại ở những câu chuyện về các chiến sĩ cách mạng quê hương Kinh Bắc.

Vy từng được bố mẹ cho đi du lịch Côn Đảo. Thế nhưng chuyến đi ấy với em chủ yếu là một hành trình khám phá. Còn lần này, đứng trước những tư liệu, hình ảnh về Nhà tù Côn Đảo, Vy có một cách nhìn khác. “Em đã từng được bố mẹ cho đi Côn Đảo du lịch nhưng thực sự ở đó em chưa được tìm hiểu nhiều. Hôm nay xem triển lãm ở đây, em biết thêm về tinh thần kiên trung, bất khuất của những cán bộ cách mạng quê Bắc Ninh bị tù đày tại Côn Đảo” - Vy chia sẻ.

Cô và trò Trường Lá Phong Xanh tham quan trưng bày chuyên đề “Từ miền quan họ đến ngục tù Côn Đảo - một tấm lòng son”.

Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, hơn 200 học sinh khối 10 của Trường Lá Phong Xanh được cô Nguyễn Thị Lựu, giáo viên Ngữ văn đưa đến dự khai mạc trưng bày chuyên đề. Khoảng 300 tư liệu, hình ảnh tiêu biểu được giới thiệu theo 4 nội dung: Miền quê quan họ - Cội nguồn văn hóa, cội nguồn cách mạng; Nhà tù Côn Đảo - Địa ngục giữa trùng khơi; Những người con Kinh Bắc nơi ngục tù Côn Đảo; Côn Đảo - Âm vang di sản, điểm đến văn hóa và du lịch. Qua những câu chuyện được kể bằng hình ảnh, hiện vật, hành trình từ miền quê quan họ giàu truyền thống văn hiến đến Côn Đảo - nơi từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian” hiện lên vừa đau thương, vừa hào hùng. Nhà tù đã trở thành “trường học cách mạng”, nơi tôi luyện ý chí, bản lĩnh và lòng trung kiên của nhiều thế hệ chiến sĩ.

Với cô Nguyễn Thị Lựu, đưa học sinh đến bảo tàng, di tích không đơn thuần là một chuyến tham quan. Cô chia sẻ: “Nhà trường thường xuyên tổ chức cho các em đến các bảo tàng. Việc này rất bổ ích bởi các bạn được ngắm nhìn hiện vật, tìm những tư liệu mà trước đây trên sách báo chưa được tiếp xúc. Những kiến thức về lịch sử, văn hóa sẽ đọng lại”. Theo cô Lựu, điều đáng quý hơn là khi được trực tiếp trải nghiệm, học sinh có thể hình thành tình yêu với lịch sử một cách tự nhiên, những lần trải nghiệm như vậy, các em không chỉ học kiến thức mà còn hiểu hơn giá trị lịch sử, văn hóa, lòng yêu nước và truyền thống của quê hương.

Bắc Ninh là vùng đất giàu truyền thống văn hiến và cách mạng. Trên mảnh đất này, nhiều địa danh ghi dấu những mốc son lịch sử trong hành trình đấu tranh dựng nước và giữ nước. Di tích Địa điểm Chiến thắng Xương Giang (phường Bắc Giang) là Di tích quốc gia đặc biệt, nơi gắn liền với tên tuổi, sự nghiệp của Lê Lợi và các vị tướng lĩnh trực tiếp chỉ huy trận đánh Xương Giang năm 1427, chấm dứt ách đô hộ của nhà Minh. Khu di tích Khởi nghĩa Yên Thế (xã Yên Thế) gắn với cuộc khởi nghĩa do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo kéo dài gần 30 năm, trở thành biểu tượng của tinh thần tự cường, ý chí quật cường của Nhân dân…

Trong dòng chảy lịch sử cách mạng trước Cách mạng Tháng Tám, đình Liễu Khê (phường Song Liễu) là nơi Đội tự vệ của làng được thành lập để bảo vệ các đồng chí lãnh đạo Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc Kỳ. Đình Long Khám (xã Liên Bão) ghi dấu ngày 20/8/1945, khoảng 400 tự vệ tập trung tuyên thệ, tiến về tỉnh lỵ Bắc Ninh phối hợp với các lực lượng ở địa phương giành chính quyền...

Đình Chợ Vân, xã Hoàng Vân - một điểm thuộc Di tích quốc gia đặc biệt - từng là cơ sở cách mạng, địa điểm hội họp bí mật quan trọng của An toàn khu II thời kỳ tiền khởi nghĩa và kháng chiến chống thực dân Pháp, nơi đây từng nuôi giấu nhiều cán bộ cao cấp của Đảng. Em Ngô Đức Anh Minh, học sinh Trường Trung học phổ thông Hiệp Hòa số 1, quê xã Hoàng Vân, thường xuyên được nghe những thông tin về các di tích lịch sử quê hương bởi bố em là cán bộ văn hóa xã. Những câu chuyện ấy giúp lịch sử không còn là điều xa lạ mà hiện diện ngay trong nơi em sinh sống.

Bên cạnh những địa danh gắn với sự kiện lịch sử, Bắc Ninh còn có nhiều khu lưu niệm ghi dấu cuộc đời và sự nghiệp của những người con tiêu biểu của quê hương như: Đồng chí Ngô Gia Tự, đồng chí Nguyễn Văn Cừ, đồng chí Hoàng Quốc Việt... Mỗi nơi là một câu chuyện. Có câu chuyện về một trận đánh, một cuộc khởi nghĩa; có câu chuyện về những năm tháng hoạt động cách mạng đầy gian khổ, cũng có câu chuyện về lựa chọn, niềm tin và sự hy sinh của một con người trước vận mệnh đất nước. Đó chính là những giá trị khiến các di tích trở thành những “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống.

Từ niềm tự hào đến khát vọng cống hiến

Ở phường Bắc Giang, Di tích lịch sử quốc gia Khán đài B, sân vận động Bắc Giang cũng đang được phát huy theo hướng trở thành không gian giáo dục truyền thống. Đây là nơi Bác Hồ về thăm và nói chuyện với Nhân dân trong tỉnh (năm 1961 và 1963). Sau khi được tu bổ, tôn tạo, diện mạo di tích được chỉnh trang, tạo điều kiện để Nhân dân và du khách đến tham quan. Nhiều trường học trên địa bàn đã đưa những câu chuyện về Bác vào các tiết giáo dục địa phương, hoạt động ngoại khóa. Đoàn Thanh niên tổ chức các buổi sinh hoạt chính trị, kết nạp đoàn viên, đội viên tại đây.

Các võ sinh đồng diễn bài võ sáo tại Di tích lịch sử Những địa điểm khởi nghĩa Yên Thế.

Hay như Khu di tích lịch sử Địa điểm Chiến thắng Xương Giang cũng là một điểm đến quen thuộc. Chị Hoàng Mỹ Linh, Bí thư Đoàn phường, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên phường Bắc Giang cho biết: Đoàn Thanh niên phường thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” thông qua những hành trình về địa chỉ đỏ, tham quan, tìm hiểu các di tích lịch sử. Đặc biệt, cách kể chuyện lịch sử cũng đang được làm mới. Đoàn phường tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu, số hóa thông tin di tích; triển khai nội dung tuyên truyền bằng video ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Những cuộc thi, hoạt động trải nghiệm tìm hiểu lịch sử cũng được tổ chức, giúp các nội dung tưởng như khô khan trở nên trực quan, sinh động hơn.

Ở xã Hiệp Hòa, giáo dục truyền thống cũng được Đoàn Thanh niên và Hội đồng Đội xã triển khai bằng nhiều hình thức, coi những hoạt động về nguồn, dâng hương, báo công, tham quan di tích là một phần quan trọng trong giáo dục lý tưởng cách mạng cho đoàn viên, thanh thiếu nhi. Theo chị Nguyễn Thị Hường, Bí thư Đoàn xã, Đoàn xã chú trọng những hoạt động trải nghiệm thực tế, hành trình về nguồn, gặp gỡ nhân chứng lịch sử. Giáo dục truyền thống cũng được gắn với những việc làm cụ thể như “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, thăm hỏi gia đình chính sách và các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng.

Những bảo tàng, di tích, khu lưu niệm và những nơi ghi dấu lịch sử không chỉ giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về những năm tháng đã qua mà còn gợi mở những suy ngẫm về trách nhiệm của mỗi người trước hiện tại và tương lai. Lòng yêu nước, niềm tự hào về quê hương, sự tri ân đối với thế hệ đi trước và ý thức vì cộng đồng luôn là những giá trị cần được gìn giữ, bồi đắp. Với người trẻ, một chuyến thăm “địa chỉ đỏ” không đơn thuần là hành trình tìm hiểu những sự kiện đã diễn ra mà qua từng hiện vật, câu chuyện và dấu tích còn lại, các em có thể cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập, những hy sinh mà cha ông đã trải qua để bảo vệ quê hương, đất nước.