Những lời ca rực nắng Ba Đình

Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Biển người đứng chật quảng trường, rừng cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới, tất cả lặng đi để nghe từng lời của vị lãnh tụ kính yêu. Khoảnh khắc thiêng liêng ấy đã đi vào nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật, trong đó có âm nhạc, mà nổi tiếng là hai ca khúc "Ca ngợi Hồ Chủ tịch" và "Ba Đình nắng".

Thước phim tư liệu bằng âm nhạc
"Gió vút lên ngọn cờ trên kỳ đài phơi phới. Gió vút lên đây bao nguồn sống mới dạt dào. Tôi về đây lắng nghe bao tiếng gọi, của mùa thu cách mạng, mùa vàng sao… Ba mươi sáu phố phường hôm ấy là những nhánh sông đỏ bóng cờ. Chói lọi sao vàng hoa vĩ đại. Năm cánh xòe trên năm cửa ô". Những lời ca ấy của ca khúc"Ba Đình nắng" (thơ: Vũ Hoàng Địch, nhạc: Bùi Công Kỳ) như một cuốn phim tư liệu đặc tả ngày lịch sử thiêng liêng của dân tộc. Nghe câu hát, ai cũng thấy rạo rực, ngỡ như mình đang hòa vào dòng người rầm rập bước dưới nắng thu vàng Hà Nội, giữa gió thu lồng lộng thổi tung lá cờ đỏ sao vàng đón mừng ngày độc lập.

Diễn viên, ca sĩ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh biểu diễn ca khúc ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh

Những ca từ giàu hình ảnh ấy xuất phát từ thơ của Vũ Hoàng Địch, một thanh niên trí thức Hà Nội từng trực tiếp chứng kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh đọcTuyên ngôn độc lập vào ngày 2-9-1945. Năm 1947, khi được Trưởng ty Thông tin tỉnh Phú Thọ gợi ý sáng tác một bài thơ nhân kỷ niệm 2 năm Ngày Quốc khánh 2-9, những ký ức sống của mùa thu lịch sử năm 1945 ùa về và "nở hoa" thành bài thơ "Ba Đình nắng". Cùng công tác tại tỉnh Phú Thọ, bắt gặp những câu thơ đó, nhạc sĩ Bùi Công Kỳ phổ nhạc ngay và gần như giữ nguyên lời thơ. Để rồi hôm nay, mỗi lần nghe ca khúc"Ba Đình nắng", hình ảnh Bác Hồ trong bộ ka ki đã bạc gió sương xuất hiện trên kỳ đài giữa tiếng reo vui của quốc dân đồng bào như hiện ra trước mắt: "Hoan hô! Ta đón cha về, đón trong nắng vàng tươi ngày độc lập. A ha! Có tiếng người reo, sao vàng vừa mọc. Cha hiện lên giọng nói hẹn thành công: Tôi nói đồng bào nghe rõ không? Ôi thân mến lời Cha già dân tộc. Bộ ka ki đã bạc với gió sương. Người hiện thân sức mạnh của hòa bình".

Câu hỏi giản dị "Tôi nói đồng bào nghe rõ không?" mà Bác cất lên giữa hàng vạn ánh mắt hướng lên kỳ đài năm ấy được nhà thơ Vũ Hoàng Địch đưa nguyên vẹn vào thơ, còn nhạc sĩ Bùi Công Kỳ phổ thành câu hát mềm mại - hát mà như lời nói, thủ thỉ ân tình. Đến nay, đây vẫn là ca khúc duy nhất đưa được câu nói của Bác vào trong lời hát, để rồi mỗi lần ngang qua Quảng trường Ba Đình rực nắng, mỗi người dân Việt Nam lại nhớ về thời khắc thiêng liêng của dân tộc. 

Mùa thu năm 1947, cả nước đang gặp vô vàn khó khăn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp để bảo vệ nền độc lập non trẻ của dân tộc. Nhưng bài hát khép lại bằng một niềm tin phơi phới về ngày thắng lợi: "Tôi về đây, lắng nghe trên quảng trường tiếng bước. Anh thương binh trong chiều vàng ca hát trên đường. Nhìn cờ trên kỳ đài phấp phới anh thầm tin sắp tới Thu nào. Thu ngày mai, Thu thanh bình đời đời sẽ hết điêu linh. Thu ngày mai, Thu chiến thắng cờ vươn lên trong nắng hồng tươi".

Niềm tin yêu vị Cha già dân tộc
Không trực diện tái hiện lễ Tuyên ngôn độc lập như "Ba Đình nắng", ca khúc "Ca ngợi Hồ Chủ tịch" của nhạc sĩ Văn Cao vẫn khiến người nghe nhớ về thời khắc trọng đại ấy: "Người về đem tới ngày vui. Mùa thu nắng tỏa Ba Đình. Với tiếng Người còn dịu dàng như tiếng đất trời. Người về đem tới xuân đời, từ đất nước cằn, từ bùn lầy cả cuộc đời bừng lên".

Câu hát mở đầu bắt nguồn từ chính ký ức của tác giả. Theo họa sĩ Văn Thao, con trai nhạc sĩ, ngày 2-9-1945, nhạc sĩ Văn Cao đứng trong hàng ngũ Việt Minh giữa hàng vạn đồng bào, lặng người nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập. Hình ảnh ấy in sâu trong ông, trở thành khởi nguồn cho khúc hát ngợi ca vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, với giai điệu du dương, ấm áp, phơi phới niềm vui ngày đất nước hồi sinh. Năm 1949, nhạc sĩ Văn Cao đã hoàn thành ca khúc "Ca ngợi Hồ Chủ tịch" vàgiới thiệu đến công chúng đúng vào dịp sinh nhật Bác. Những lời ca tràn đầy niềm tin yêu ấy đã in sâu vào lòng Nhân dân cả nước: "Cụ Hồ Chí Minh, ý muôn người trong một người. Tên quê hương hồn đất nước Bắc Nam. Cụ Hồ Chí Minh, đế quốc tan tành hết trước sức dân trào cuốn. Vinh quang Nhân dân Việt Nam". Đến nay, đây vẫn là một trong những ca khúc thành công nhất viết về Bác Hồ.

81 năm đã qua kể từ ngày 2-9-1945. Ca khúc"Ba Đình nắng" và "Ca ngợi Hồ Chủ tịch"đã đi vào lòng người qua tiếng hát của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như: Trần Khánh, Trung Kiên, Quang Thọ, Trọng Tấn... Mỗi khi giai điệu, lời ca những ca khúc ấy vang lên trong lòng người nghe vẫn nguyên vẹn cảm xúc về ngày lịch sử trọng đại nhất của dân tộc.