Theo con nước ở vùng cao

 Anh Việt và anh Phú dùng màn đánh bắt cá trên dòng suối. 

Theo dòng A Sáp

 Chiều xuống, khi công việc nương rẫy tạm gác lại, anh Phạm Trung Hòa, tên thường gọi là A Jun, ở thôn Nhâm, xã A Lưới 2, lại chuẩn bị lưới và mồi cho một đêm trên sông A Sáp. Hơn 10 năm gắn bó với dòng sông, anh đã quen từng đoạn nước, biết chỗ nào có khe suối đổ ra sông, nơi nào cá thường tìm đến. Men theo bờ sông, A Jun chọn vị trí đặt lưới và các dụng cụ đánh bắt truyền thống của người Tà Ôi như A Ram, Tum. Sau khi đặt xong, anh trở về nhà, sáng hôm sau quay lại kiểm tra. Có chuyến, anh thu được vài con cua và một mớ cá trê; cũng có chuyến, lượng cá bắt được không đáng kể.

Có hôm A Jun đi một mình, có hôm cùng những người hàng xóm thả lưới, đặt dụng cụ bắt cá. Mùa hè, mùa thu, khi nước rút, việc đánh bắt thuận lợi hơn. Cá thường tập trung ở những đoạn nước sâu, gần khe suối... Trắm đen, cá chép, cá leo, cá rô, cá mè, cá xanh... là những loại cá anh thường bắt được. Trong đó, cá leo, cá xanh và trắm đen có giá trị cao hơn, giá bán tùy loại từ 40.000 đến 100.000 đồng/kg. Cá bắt được, A Jun mang về nhà, dành một phần cho bữa ăn gia đình, số còn lại đem bán. “Nhà ăn bao nhiêu thì giữ lại bấy nhiêu, phần còn lại mang ra chợ”, A Jun chia sẻ.

Xuống sông bắt cá chỉ là công việc tranh thủ những lúc nông nhàn. Hơn 15 năm nay, A Jun vẫn gắn bó với nương rẫy, chăn nuôi. Những chuyến đánh cá được anh thu xếp xen kẽ với công việc thường ngày, vừa tận dụng thời gian nông nhàn, vừa có thêm thức ăn cho gia đình. Nhưng con nước không phải lúc nào cũng thuận lợi. A Jun cho biết, lượng cá giảm, thời tiết thất thường hơn khiến việc đánh bắt khó đoán. Có chuyến được nhiều cá, có chuyến chỉ đủ cho gia đình một bữa.

Lội suối kiếm cá

Từ đường mòn Hồ Chí Minh, đi khoảng 800m là đến điểm xuống suối A Pát. Đây là một trong những lối xuống suối quen thuộc của anh Viên Văn Việt, ở thôn A Ka, xã A Lưới 4. Có hôm anh đi A Pát, có hôm lại men theo suối A Sol. Qua nhiều lần lội suối, anh dần quen với những đoạn nước, khe đá và hốc sâu, nơi cá thường tìm đến trú ẩn.

Những con cá suối nhỏ. 

 Khi đi một mình, anh mang theo a nóc - chiếc vợt tròn đan bằng lưới, có cán cầm, dùng để bắt cá ở các hốc nước. Anh còn mang theo chiếc giỏ nhỏ mà người Tà Ôi gọi là ka-oi để đựng cá bắt được. Đến một vũng nước, anh Việt chậm lại, quan sát những khe đá rồi đưa a nóc xuống nước. Cá thường tìm chỗ kín để trú, nên người bắt phải biết tìm đúng nơi. Có khi chỉ một lúc đã có cá, cũng có khi phải men theo dòng nước thêm một đoạn mới gặp được chỗ thuận lợi.

Nếu đi từ hai người trở lên, cách bắt cá lại khác. Bà con dùng màn. Một người giữ và kéo màn, người còn lại đi ngược dòng, lật đá, khuấy nước, dồn cá về phía lưới. Cá bống, cá lá cùng một số loại cá suối nhỏ thường được bắt về dùng trong gia đình. Hôm nào thuận lợi, một người có thể kiếm được khoảng 1 - 2kg cá. Cá bắt được trước hết dành cho bữa ăn trong nhà. “Ngoài đi làm nương làm rẫy, mỗi khi rảnh rỗi, bà con cải thiện bữa ăn của mình bằng cách xuống suối hoặc là lên rừng để kiếm rau, rồi xuống suối kiếm cá”, anh Việt nói.

Không chỉ phục vụ bữa ăn hằng ngày, kinh nghiệm bắt cá của người dân địa phương còn được giới thiệu đến du khách qua những chuyến trải nghiệm.

 Đồng hành cùng anh Việt là anh Viên Đăng Phú, một hướng dẫn viên bản địa ở xã A Lưới 4. Anh dẫn khách men theo đường rừng, xuống những con suối gần nhà, chỉ cho họ cách đi qua những đoạn đá, tìm cá ở các hốc nước và sử dụng những dụng cụ quen thuộc của bà con.

Chị Châu Anh ở phường Phú Xuân, từng theo chân người địa phương trong một chuyến đi như thế. Chị cũng được giới thiệu những loại rau rừng có thể sử dụng trong bữa ăn.“Đi theo bà con mới thấy những việc tưởng đơn giản như đi rừng, lội suối, bắt cá cũng cần có kinh nghiệm. Mình còn được chỉ cho cách nhận biết các loại rau rừng, những thứ mà nếu không có người địa phương hướng dẫn thì rất khó phân biệt”, chị Châu Anh nói.

Cá sau khi bắt được mang lên bờ. Anh Việt tìm ngay những thanh củi khô, ống tre và lá chuối, hướng dẫn du khách sơ chế cá, kết hợp với những nguyên liệu sẵn có như rau rừng, riềng, ớt vừa hái được. Cá được cho vào ống tre, bọc lá chuối rừng rồi đem nấu.

Từ dòng A Sáp đến những con suối quanh bản làng, việc bắt cá vẫn gắn bó với bữa ăn và đời sống của người Tà Ôi. Qua những chuyến trải nghiệm cùng người dân địa phương, các dụng cụ, cách thức đánh bắt và kinh nghiệm sống gắn với sông suối cũng được giới thiệu đến du khách.