Thi hành án dân sự Cao Bằng: Chuyện về ngôi nhà của cụ bà 80 tuổi và trăn trở của Thủ trưởng cơ quan THADS miền biên ải

Thử thách ấy trước hết bắt nguồn từ đặc thù của một địa bàn miền núi như Cao Bằng, nơi công tác thi hành án chưa bao giờ là một hành trình bằng phẳng. Theo bà Hạ, những nút thắt khiến các bản án dù đã có hiệu lực pháp luật nhưng vẫn chậm đi vào cuộc sống thường với nhiều nguyên nhân đan xen . Bà chia sẻ: “Đó là sự cộng hưởng giữa điều kiện kinh tế hạn hẹp của người phải thi hành án, tình trạng pháp lý mù mờ của tài sản cho đến ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân chưa cao”.

Ở góc độ chuyên môn, theo bà Hạ rào cản lớn nhất nằm ở việc tài sản của người phải thi hành án thường trong tình trạng không đủ để đảm bảo nghĩa vụ, hoặc đang bị sa lầy trong các tranh chấp, thế chấp chồng chéo. Bên cạnh đó, tâm lý chây ỳ, né tránh cộng với sự phối hợp đôi khi còn thiếu nhịp nhàng giữa các cơ quan hữu quan đã trực tiếp kéo lùi tiến độ thực thi công lý.

Không dừng lại ở những khó khăn mang tính hệ thống, áp lực này càng trở nên khó khăn trong bối cảnh kinh tế hiện nay, khi các vụ việc liên quan đến tín dụng, ngân hàng tăng đột biến cả về số lượng lẫn giá trị. Trong một thị trường bất động sản đang trầm lắng, việc xử lý những tài sản bảo đảm có giá trị lớn và pháp lý phức tạp đã trở thành một bài toán cân não.

Bà Hạ trăn trở: “Các vụ việc này không chỉ tạo áp lực về khối lượng công việc mà còn đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng, tính chuyên nghiệp và đặc biệt là bản lĩnh của đội ngũ Chấp hành viên”.

Tổ chức thi hành: Đúng luật nhưng phải thấu lòng dân

Có những hồ sơ mà khi lật mở, người làm nghề không khỏi nhói lòng vì những con chữ trên bản án và thực tại đẫm nước mắt của nhiều người, với bà Hạ, hồ sơ số 18/2021/DSST chính là một điển hình như thế, nơi mà tính nghiêm minh của pháp luật phải đối diện với một phép thử nhân văn đầy cam go.

Đó là vụ việc theo Bản án về mặt con số, số tiền phải thi hành hơn 600 triệu đồng là rất nhỏ so với các đại án, nhưng về mặt xã hội, đây là một tình huống khiến những người cứng rắn nhất cũng phải trăn trở. Vụ việc là một bi kịch gia đình, người mẹ vì quá tin tưởng nên đã bị con mình lừa ký vào giấy hưởng trợ cấp Covid mà thực chất là giấy bán nhà, để rồi đến giai đoạn thi hành án, tài sản duy nhất là ngôi nhà đang ở đứng trước nguy cơ bị kê biên, cưỡng chế.

Bà Hạ chia sẻ, có thể thấy những áp lực không chỉ đến từ con số nợ mà còn tập trung ở ba nút thắt lớn, đòi hỏi bản lĩnh và sự đồng cảm của người thực thi công vụ. Trước hết, xét về yếu tố con người, đây là một tình huống vô cùng nhạy cảm khi người phải thi hành án là một cụ bà đã ngoài 80 tuổi, ngôi nhà là cả cuộc đời do bà chắt chiu gây dựng lên. Sức khỏe của bà hiện vô cùng suy kiệt với hàng loạt bệnh lý nền hiểm nghèo như suy tim, huyết áp cao và suy thận. Trong khi đó, cụ bà hoàn toàn không có việc làm, không có thu nhập ổn định, và ngôi nhà sắp bị kê biên lại là nơi nương tựa duy nhất của bà cùng những đứa trẻ nhỏ trong gia đình mà không còn nơi ở nào khác.

Không chỉ dừng lại ở hoàn cảnh bi đát của đương sự, áp lực đối với cơ quan chức năng còn nhân lên bởi thực chất cụ bà không được vay mượn, đến khi phải thi hành án thì các con quay lưng bỏ mặc, quá uất ức bà không đồng thuận với nội dung bản án và không tự nguyện thi hành, đương sự đã liên tục gửi đơn khiếu nại, cầu cứu khắp các cơ quan chức năng. Hoàn cảnh thực tế và việc khiếu nại đã gây ra áp lực và khó khăn lớn cho quá trình thực thi pháp luật của cơ quan thi hành án địa phương.

Bên cạnh những xung đột về tâm lý và hoàn cảnh, vụ việc còn bị những rào cản về tính chất pháp lý của tài sản. Ngôi nhà và mảnh đất định kê biên vốn thuộc sở hữu chung của hộ gia đình, nhưng trước đó đã từng phát sinh các giao dịch chuyển nhượng phức tạp. Điều này buộc cơ quan thi hành án phải thực hiện thêm hàng loạt thủ tục bổ sung như xác định, phân chia tài sản chung và xử lý các giao dịch liên quan, khiến quá trình tổ chức thi hành án trở nên rắc rối và bị kéo dài đáng kể.

Đứng trước vụ việc này, ranh giới giữa việc thực thi đúng luật và bảo đảm an sinh trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Nếu chỉ máy móc áp dụng quy định cưỡng chế, hậu quả về sức khỏe và tâm lý của người già, trẻ nhỏ trong ngôi nhà đó, nặng hơn là việc người phải thi hành án sẽ tự gây thiệt hại đến tính mạng sẽ là một vết sẹo khó lành cho niềm tin tư pháp.

Trước những áp lực của hồ sơ, người chấp hành viên Đoàn Thị Hạ đã đưa ra một quyết sách xuyên suốt: “Kiên quyết tổ chức thi hành án đúng quy định pháp luật, đồng thời bảo đảm tính nhân văn, thấu tình đạt lý và giữ vững sự ổn định xã hội". Thay vì áp dụng quyền uy ngay lập tức, cơ quan THADS Cao Bằng đã chọn con đường gian nan hơn nhưng bền vững hơn, đó là sự kiên trì.

Cơ quan thi hành án đã phối hợp tổ chức nhiều cuộc tuyên truyền, vận động và đối thoại trực tiếp. Bà Hạ với vai trò là lãnh đạo không chỉ chỉ đạo từ xa mà còn trực tiếp gặp gỡ, giải thích cho đương sự và cả các cơ quan hữu quan, quần chúng nhân dân hiểu và đồng thuận với cơ quan thi hành án. Điểm sáng trong cách tiếp cận này là việc cơ quan thi hành án chủ động xây dựng phương án bố trí nơi ở mới cho người phải thi hành án trước khi tiến hành cưỡng chế, tìm các điều kiện thuận lợi nhất để hỗ trợ người phải thi hành án đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng các phương án y tế để bảo vệ sức khỏe cho cụ bà 80 tuổi.

Kết quả cuối cùng là một thành quả trọn vẹn. Vụ việc được cưỡng chế kê biên đúng luật, tài sản bán đấu giá thành công, và sau nỗ lực vận động, người mẹ già đã tự nguyện giao tài sản cho người mua trúng đấu giá mà không phát sinh bất kỳ khiếu nại nào sau đó. Bà Hạ chia sẻ một câu nói đã trở thành kim chỉ nam cho đơn vị: “Chúng tôi không né tránh những vụ việc khó, nhưng cũng không đánh đổi sự ổn định của người dân... Khó không phải ở bản án, mà ở cách tổ chức thi hành để đúng luật và thấu lòng dân”.

Bà Đoàn Thị Hạ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về tinh thần thượng tôn pháp luật. (Ảnh: Lê Hanh)

Từ thực tiễn đó, bà Hạ đưa ra một góc nhìn sâu sắc về khái niệm “bản án nhân văn”. Theo bà, nhân văn không phải là sự bao che hay làm nhẹ đi tính nghiêm minh của pháp luật. Một bản án nhân văn trước hết phải đúng luật, nhưng phải được thực hiện sao cho hài hòa lợi ích giữa các bên, vừa bảo đảm quyền lợi của người được thi hành án, vừa tránh đẩy người phải thi hành án vào tình trạng quá khó khăn, bế tắc.

Số hóa hoạt động thi hành án là đòn bẩy quan trọng

Để tính nhân văn không bị lợi dụng và công lý luôn được soi sáng, bà Hạ đặc biệt nhấn mạnh đến hai yếu tố đó là công nghệ và đạo đức. Trong bối cảnh các đối tượng ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để tẩu tán tài sản như chuyển nhượng giả tạo hay nhờ người đứng tên, THADS Cao Bằng đã chủ động áp dụng các biện pháp xác minh nghiêm ngặt và phối hợp liên ngành chặt chẽ.

Đặc biệt, việc số hóa hoạt động thi hành án được coi là đòn bẩy quan trọng. Hiện nay, từ khâu tiếp nhận đơn đến ra quyết định đều được thực hiện trên môi trường số, giúp lãnh đạo dễ dàng giám sát, ngăn chặn tình trạng bỏ sót vụ việc hoặc tiêu cực từ bên trong. Bà Hạ khẳng định: “Đây là công cụ rất quan trọng để phòng ngừa tiêu cực ngay từ bên trong, góp phần nâng cao hiệu suất công việc và sự minh bạch”.

Song hành với công nghệ là việc siết chặt kỷ luật đội ngũ Chấp hành viên. Trước những cám dỗ vật chất, bà Hạ chủ trương xây dựng đội ngũ có bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp cao thông qua việc lồng ghép giáo dục đạo đức công vụ và có cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Một bài học khác mà bà Hạ rút ra từ thực tiễn cưỡng chế là nếu không làm tốt công tác dân vận, dù đúng luật vẫn có thể tạo ra “điểm nóng”. Bà coi chính quyền địa phương và các đoàn thể là cầu nối và chìa khóa tạo nên sức mạnh tổng hợp.

“Khi người dân được lắng nghe thực chất, được giải thích rõ ràng, dễ hiểu, đặt mình vào vị trí của người dân để trao đổi trên tinh thần tôn trọng và cầu thị... thì phần lớn các vướng mắc đều có thể tháo gỡ”, bà chia sẻ về bí quyết đối thoại với người dân. Sự tham gia thực chất của hệ thống chính trị không chỉ giúp thi hành án an toàn mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào pháp luật.

Bà Đoàn Thị Hạ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về tinh thần thượng tôn pháp luật. Bà nhấn mạnh rằng thi hành án là khâu cuối cùng để bản án đi vào cuộc sống, bảo đảm quyền lợi thực chất cho người dân. “Việc thượng tôn pháp luật không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là cách tốt nhất để mỗi người tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình”, bà khẳng định.

Câu chuyện về thi hành án ở Cao Bằng của người Thủ trưởng cơ quan, không chỉ là chuyện của những vụ cưỡng chế hay những con số khô khan. Đó là hành trình đi tìm sự cân bằng giữa lý và tình, giữa sự nghiêm minh của pháp luật và trái tim nhân văn. Ở đó, công lý được thực thi bằng cả sự thấu hiểu và trách nhiệm tận cùng với Nhân dân.