'Thí sinh trường Chuyên Tuyên Quang đăng ký xét tuyển không làm giảm cơ hội của thí sinh khác'

Sau khi Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) kết thúc thời gian đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026, hơn 874.000 thí sinh đã đăng ký với tổng cộng hơn 7,1 triệu nguyện vọng.

Trao đổi với báo chí, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT, đã phân tích những điểm đáng chú ý trong bức tranh tuyển sinh năm nay, xu hướng lựa chọn các ngành STEM, khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược. Ông cũng làm rõ những vấn đề dư luận quan tâm liên quan đến quyền đăng ký xét tuyển của các thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong thời gian cơ quan chức năng đang điều tra, xác minh vụ việc.

- Bộ GD&ĐT cho biết học sinh tại điểm thi trường THPT chuyên Tuyên Quang vẫn được đăng ký xét tuyển. Tuy nhiên, nhiều ý kiến lo ngại rằng các thí sinh có điểm thi cao có thể đăng ký vào những trường tốp đầu, nơi mức độ cạnh tranh rất lớn. Nếu sau phát hiện có gian lận, việc này có làm giảm cơ hội trúng tuyển của những thí sinh khác không, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Về vụ việc xảy ra tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn thường xuyên theo dõi, chỉ đạo, trong đó nhấn mạnh việc xử lý phải bảo đảm đồng thời hai nguyên tắc: giữ nghiêm kỷ cương, bảo đảm sự nghiêm minh, công bằng của Kỳ thi; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thí sinh theo đúng quy định của pháp luật.

Chúng ta cần phân biệt rõ: quyền lợi của học sinh là được đăng ký xét tuyển; trách nhiệm của học sinh là tuân thủ đúng Quy chế thi, Quy chế tuyển sinh cũng như các quy định pháp luật có liên quan.

Hiện nay, theo chúng tôi được biết, các cơ quan chức năng đang khẩn trương điều tra, xác minh, làm rõ vụ việc. Trong thời gian chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền đối với từng thí sinh, các học sinh tại điểm thi này vẫn được thực hiện đăng ký xét tuyển theo kế hoạch chung.

Trường hợp sau đó xác định thí sinh nào vi phạm Quy chế thi hoặc Quy chế tuyển sinh thì thí sinh đó sẽ bị xử lý theo đúng quy định, tương ứng với tính chất và mức độ vi phạm.

Cũng cần nhắc lại rằng, đăng ký nguyện vọng chỉ là việc ghi nhận quyền tham gia xét tuyển; không làm phát sinh một suất trúng tuyển, không giữ chỗ tại một trường đại học và không làm giảm chỉ tiêu của trường. Trong thời gian chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền, việc đăng ký xét tuyển của các thí sinh tại điểm thi này không làm ảnh hưởng đến thí sinh khác.

Bộ GD&ĐT cũng lưu ý các trường đại học cần phối hợp chặt chẽ trong công tác xét tuyển, có cơ chế để không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các thí sinh khác.

Khi có kết luận chính thức, trong quá trình rà soát hồ sơ đăng ký, xét tuyển, lọc ảo, nếu phát hiện người vi phạm thì đều bị xử lý nghiêm. Kết quả không hợp lệ không thể được sử dụng làm căn cứ công nhận trúng tuyển; đồng thời phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của những thí sinh không vi phạm.

Trường hợp người vi phạm đã trúng tuyển hoặc đang theo học đại học thì vẫn bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Trường THPT chuyên Tuyên Quang. (Ảnh: Fanpage nhà trường)

- Sau khi Hệ thống xét tuyển của Bộ GD&ĐT đóng vào chiều 14/7, ông nhận định như thế nào về bức tranh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Có thể khái quát kết quả đăng ký xét tuyển năm 2026 qua ba con số: 1.241.914 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT; hơn 874.000 thí sinh đã nhập nguyện vọng xét tuyển trên Hệ thống; tổng số nguyện vọng là 7.180.860.

Như vậy, số thí sinh đăng ký xét tuyển chiếm hơn 70% số thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT; bình quân mỗi thí sinh đăng ký khoảng 8,2 nguyện vọng. So với năm 2025, số thí sinh đăng ký xét tuyển tăng hơn 25.200 người, tương đương gần 3%.

Bước đầu, những con số này cho thấy kết quả của công tác tư vấn, định hướng và nhu cầu học tập ở bậc đại học tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, mục tiêu của công tác tuyển sinh không phải là khuyến khích thí sinh đăng ký thật nhiều nguyện vọng, mà là giúp các em lựa chọn đúng ngành, phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện học tập và định hướng nghề nghiệp lâu dài.

- Với hơn 874.000 thí sinh đăng ký xét tuyển và hơn 7,1 triệu nguyện vọng, quy trình xét tuyển và xác định thí sinh trúng tuyển tiếp theo sẽ được thực hiện như thế nào, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Trước hết, cần hiểu đúng rằng đăng ký xét tuyển, trúng tuyển và nhập học là các bước khác nhau trong cùng một chuỗi quy trình.

Đăng ký xét tuyển vào một cơ sở đào tạo là quyền và nguyện vọng của thí sinh. Quá trình xét tuyển được thực hiện căn cứ vào yêu cầu đầu vào và chỉ tiêu tuyển sinh. Thí sinh phải đáp ứng các yêu cầu và đạt mức điểm chuẩn mới trúng tuyển; sau đó, chỉ khi hoàn tất thủ tục nhập học mới chính thức theo học tại cơ sở giáo dục.

Một thí sinh có thể đăng ký nhiều nguyện vọng, nhưng sau quá trình xử lý nguyện vọng chung, mỗi thí sinh chỉ được xác định trúng tuyển vào một nguyện vọng cao nhất mà mình đáp ứng đầy đủ điều kiện. Vì vậy, hơn 7,1 triệu nguyện vọng không phải là hơn 7,1 triệu thí sinh và càng không phải là hơn 7,1 triệu kết quả trúng tuyển. Ngay cả khi được thông báo trúng tuyển, thí sinh vẫn phải xác nhận nhập học và hoàn tất các thủ tục theo quy định.

Thống kê cho thấy tỷ lệ nhập học so với chỉ tiêu trong các năm 2023, 2024 và 2025 lần lượt là 82,45%, 85,23% và 90%. Điều đó cho thấy số đăng ký xét tuyển luôn cao hơn số nhập học thực tế, bởi không phải tất cả thí sinh đăng ký đều đủ điều kiện trúng tuyển và không phải tất cả thí sinh trúng tuyển đều quyết định nhập học.

Khi xác định số thí sinh dự kiến trúng tuyển, các trường phải phân tích dữ liệu những năm trước về tỷ lệ xác nhận nhập học và tỷ lệ hoàn tất thủ tục nhập học của từng ngành, từng chương trình. Trong thực tiễn, số lượng dự kiến trúng tuyển có thể được tính toán cao hơn chỉ tiêu trong một biên độ nhỏ, thường khoảng 1-3%, nằm trong dự báo tỷ lệ “ảo” do thí sinh trúng tuyển nhưng không nhập học. Tuy nhiên, đây chỉ là biên độ dự báo trong tuyển sinh.

Đây là diễn biến bình thường của quá trình tuyển sinh. Không nên lấy số đăng ký làm số nhập học dự kiến, cũng không nên mặc nhiên quy định một tỷ lệ “ảo” cố định. Sau khi nhập học, hằng năm vẫn có sinh viên không tiếp tục chương trình mà lựa chọn du học hoặc một hướng phát triển khác. Ngay cả khi đã học hết năm thứ nhất, vẫn có sinh viên muốn thi lại hoặc chuyển đổi ngành đào tạo.

- Kết quả đăng ký vào các ngành STEM và 15 nhóm ngành thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP có những điểm gì đáng chú ý?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Đây là một trong những điểm nổi bật của mùa tuyển sinh năm 2026. Thống kê cho thấy có 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào STEM là 2.368.179, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng.

Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, có 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành này là 1.291.839, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng.

Nói một cách dễ hiểu, hơn một nửa số thí sinh đăng ký xét tuyển năm nay có ít nhất một lựa chọn thuộc STEM; hơn một phần ba có lựa chọn thuộc 15 nhóm ngành được Nhà nước xác định cần ưu tiên phát triển.

Dĩ nhiên, số lượng nhập học sẽ thấp hơn so với số đăng ký xét tuyển, nhưng số lượng thí sinh lựa chọn nguyện vọng vào những nhóm ngành này cho thấy nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đang có sự chuyển biến. Các chính sách học bổng, hỗ trợ người học, triển vọng nghề nghiệp, nhu cầu nhân lực và công tác hướng nghiệp đã góp phần tạo thêm động lực lựa chọn.

Tuy nhiên, số đăng ký mới chỉ phản ánh mức độ quan tâm ban đầu. Sự chuyển dịch chỉ trở thành kết quả thực chất khi được thể hiện qua số lượng nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ duy trì học tập, kết quả tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực.

Cũng cần lưu ý rằng các nhóm số liệu có sự giao nhau. Một thí sinh đăng ký ngành thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP có thể đồng thời được tính trong nhóm STEM và trong một lĩnh vực đào tạo cụ thể. Vì vậy, không được cộng cơ học các nhóm số liệu này để tạo thành một tổng số thí sinh mới.

Trong các lĩnh vực STEM, Máy tính và công nghệ thông tin cùng Khoa học tự nhiên cho thấy những tín hiệu đáng chú ý, gắn với xu hướng phát triển trí tuệ nhân tạo.

- Ông có thể cho biết cụ thể hơn kết quả đăng ký vào lĩnh vực Máy tính và công nghệ thông tin cũng như Khoa học tự nhiên?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Năm 2026 có 154.016 thí sinh đăng ký vào lĩnh vực Máy tính và công nghệ thông tin với hơn 415.000 nguyện vọng. Như vậy, gần 18% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển có ít nhất một lựa chọn thuộc lĩnh vực này.

Đối với lĩnh vực Khoa học tự nhiên, có hơn 43.700 thí sinh đăng ký, với 63.800 nguyện vọng. Đây là tín hiệu đáng ghi nhận bởi khoa học tự nhiên, cùng với toán học, thống kê và kỹ thuật, tạo nên nền tảng để phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới, năng lượng, công nghệ sinh học và nhiều công nghệ chiến lược khác.

Số liệu tuyển sinh năm 2024 cho thấy Máy tính và công nghệ thông tin chiếm hơn 10% tổng số người nhập học. Tỷ trọng nhập học vào Khoa học tự nhiên, Toán và thống kê, Khoa học sự sống và lĩnh vực Kỹ thuật cũng có chuyển biến tích cực.

Trong bối cảnh hiện nay, AI đang trở thành công nghệ nền tảng, làm thay đổi phương thức làm việc và yêu cầu về năng lực trong hầu hết lĩnh vực như kinh tế, tài chính, y tế, giáo dục, nông nghiệp, giao thông, pháp luật, truyền thông và ngôn ngữ...

Do đó, các chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) hay các chương trình đào tạo tích hợp nội dung trí tuệ nhân tạo (X+AI) đang thu hút sự quan tâm lớn của thí sinh.

- Ngay sau khi kết thúc đăng ký xét tuyển, thí sinh bắt đầu thực hiện nộp lệ phí. Hoạt động này trong năm 2026 có gì thay đổi, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Nộp lệ phí trực tuyến là bước hoàn tất đăng ký xét tuyển đối với các nguyện vọng thuộc diện phải nộp lệ phí. Từ ngày 15/7, thí sinh bắt đầu thực hiện nộp lệ phí theo các khu vực khác nhau.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm mỗi giao dịch được ghi nhận đầy đủ, chính xác, kịp thời, không để sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến quyền xét tuyển của thí sinh.

Năm 2026, Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Công an và các đơn vị liên quan tổ chức thanh toán lệ phí qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, kết nối với Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung. Sự phối hợp này bao gồm chuẩn bị hạ tầng, xác thực dữ liệu, kết nối các kênh thanh toán, cập nhật trạng thái giao dịch và tổ chức đối soát.

Trên cơ sở kinh nghiệm của những năm trước, phương án kỹ thuật được chuẩn bị theo hướng chủ động phân tải, bố trí thời gian phù hợp, mở rộng kênh thanh toán và theo dõi liên tục trong quá trình vận hành.

Nhờ đó, việc nộp lệ phí trực tuyến được triển khai cơ bản ổn định, giảm thiểu tình trạng nghẽn mạng khi số lượng lớn thí sinh cùng truy cập, đồng thời hạn chế tình trạng giao dịch đã hoàn thành nhưng trạng thái chưa được cập nhật trên Hệ thống.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!