Thị trường dầu mỏ thế giới đối mặt nguy cơ bất ổn nghiêm trọng

Tàu chở dầu neo tại vùng Vịnh, gần eo biển Hormuz. Ảnh tư liệu: REUTERS/TTXVN

Gần 3 tháng sau khi chiến sự bùng phát tại Trung Đông vào cuối tháng 2, vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy giao thông qua eo biển Hormuz sẽ sớm được khôi phục bình thường. Việc tuyến vận tải này bị gián đoạn khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu mất khoảng 14 triệu thùng dầu/ngày, đúng vào thời điểm nhu cầu năng lượng bắt đầu tăng mạnh trong mùa Hè tại Bắc Bán Cầu.

Theo báo Le Monde (Pháp), mùa Hè là giai đoạn tiêu thụ năng lượng cao nhất trong năm do nhu cầu đi lại, du lịch, vận hành điều hòa nhiệt độ và các hoạt động sản xuất tăng mạnh. Chính vì vậy, nhiều tổ chức quốc tế lo ngại thị trường năng lượng toàn cầu có thể bước vào giai đoạn căng thẳng hơn trong vài tháng tới.

Ngày 21/5, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo thế giới có thể bước vào “vùng nguy hiểm” từ tháng 7 hoặc tháng 8 nếu nguồn cung dầu không được cải thiện. Trước đó, Tổng Giám đốc tập đoàn năng lượng TotalEnergies của Pháp, ông Patrick Pouyanné cũng cảnh báo nguy cơ xảy ra “khủng hoảng năng lượng” tại khu vực Đại Tây Dương nếu tình trạng hiện nay kéo dài thêm vài tháng. Trong khi đó, Tổng giám đốc tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco, ông Amin Nasser cho rằng lượng dự trữ nhiên liệu tinh chế toàn cầu có thể giảm xuống “mức nguy cấp” trước mùa Hè.

Trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng, nhiều chính phủ đã phải triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ người dân. Theo IEA, hiện gần 90 quốc gia đã áp dụng các biện pháp giảm tiêu thụ năng lượng hoặc hỗ trợ người tiêu dùng, tăng mạnh so với khoảng 50 nước hồi cuối tháng 3.

Một trạm xăng dầu của Petronas tại Kuala Lumpur. Ảnh: Bình Thanh/TTXVN

Dù vậy, giá dầu thế giới hiện chưa tăng mạnh như trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Từ đầu tháng 5 đến nay, giá dầu Brent chủ yếu dao động trong khoảng 100-110 USD/thùng (tương đương khoảng 109-120 USD theo tỷ giá hiện nay), thấp hơn nhiều so với mức gần 140 USD/thùng từng ghi nhận năm 2022.

Bà Anna Creti, Giáo sư tại Đại học Paris-Dauphine và là Giám đốc Trung tâm Kinh tế khí hậu, cho rằng diễn biến hiện nay trên thị trường tài chính chưa phản ánh đầy đủ tình trạng thiếu hụt thực tế của nguồn cung năng lượng. Theo bà, nếu xung đột kéo dài, thế giới sớm muộn cũng sẽ phải đối mặt với áp lực thiếu hụt nguồn cung vật chất thực sự.

Để giảm bớt tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng, nhiều nước phụ thuộc vào dầu nhập khẩu đã chuyển sang tăng mua dầu từ Mỹ và khu vực Mỹ Latinh nhằm bù đắp phần thiếu hụt từ Trung Đông. Trong khi đó, Trung Quốc cũng cắt giảm nhập khẩu dầu để giảm áp lực lên thị trường. Các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp năng lượng đồng thời phải sử dụng thêm lượng dầu dự trữ sẵn có. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng đã phối hợp với các nước thành viên tung ra khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm ổn định nguồn cung toàn cầu.

Tuy nhiên, theo IEA, các biện pháp này mới chỉ giúp giảm bớt phần nào áp lực thiếu hụt. Từ tháng 3 đến tháng 6, thị trường toàn cầu vẫn thiếu khoảng 6 triệu thùng dầu/ngày. Trong tháng 3 và tháng 4, lượng dự trữ dầu thế giới đã giảm khoảng 250 triệu thùng – mức giảm được đánh giá là chưa từng có trong thời gian ngắn như vậy.

Ngân hàng Mỹ J.P. Morgan cảnh báo lượng dự trữ dầu của các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) có thể rơi xuống mức “căng thẳng vận hành” ngay từ tháng 6 và tiến sát “điểm nguy hiểm” vào tháng 9 nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa.

Theo bà Kim Fustier, chuyên gia phân tích của ngân hàng HSBC, nếu xảy ra thiếu hụt nhiên liệu thì tình trạng này trước mắt sẽ chủ yếu ảnh hưởng tới một số loại nhiên liệu tinh chế nhất định, thay vì toàn bộ thị trường dầu mỏ. Hiện một số quốc gia Đông Nam Á đã bắt đầu gặp khó khăn về nguồn cung do phụ thuộc lớn vào dầu mỏ từ vùng Vịnh Ba tư.

Ảnh minh họa: THX/TTXVN.

Lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ nhất hiện nay là hàng không. Thị trường thế giới đang thiếu khoảng 20% nguồn cung nhiên liệu máy bay, trong khi giá loại nhiên liệu này từng tăng tới 100% trong tháng 4 và hiện vẫn cao hơn khoảng 70% so với trước khi xảy ra chiến sự. Chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 45% tổng chi phí hoạt động của các hãng hàng không, so với khoảng 25% trước đây.

Nhiều hãng hàng không lớn như Lufthansa, KLM, Transavia, United Airlines hay Volotea đã phải cắt giảm hàng nghìn chuyến bay từ tháng 4 đến tháng 6 nhằm tiết kiệm nhiên liệu trước mùa du lịch cao điểm. Theo hãng phân tích Cirium, khoảng 2 triệu ghế trên các chuyến bay toàn cầu đã bị cắt giảm trong tháng 5, tương đương 1,5% tổng số ghế khai thác.

Dù vậy, các hãng hàng không hiện vẫn cố gắng duy trì lịch bay trong hai tháng cao điểm du lịch là tháng 7 và tháng 8. Ông Paul Chiambaretto, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Pégase chuyên về vận tải hàng không, nhấn mạnh mùa Hè là giai đoạn quan trọng nhất đối với các hãng hàng không Bắc bán cầu và họ không thể để mất nguồn doanh thu này.

Tại Pháp, Tập đoàn quản lý sân bay Groupe ADP – đơn vị quản lý sân bay Paris-Charles-de-Gaulle và Orly – cho biết hiện chưa ghi nhận tác động lớn tới lượng khách đặt vé mùa Hè. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng nguy cơ thiếu nhiên liệu máy bay trong những tháng tới vẫn còn hiện hữu nếu xung đột tiếp tục kéo dài.

Theo một tài liệu của Nhóm Điều phối Dầu mỏ thuộc Liên minh châu Âu, thị trường nhiên liệu máy bay có thể xuất hiện căng thẳng trong vài tuần tới. Các chuyên gia của nhóm này cho rằng nếu tình hình không cải thiện, châu Âu có thể buộc phải kết hợp sử dụng kho dự trữ khẩn cấp với các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu.

Ngoài nguy cơ thiếu nhiên liệu, giá năng lượng tăng cao cũng bắt đầu ảnh hưởng tới nhu cầu tiêu dùng. Tại Pháp, tiêu thụ nhiên liệu đường bộ từ ngày 1-20/5 đã giảm 14% so với cùng kỳ năm 2025. Bộ trưởng Kinh tế Pháp Roland Lescure cho rằng xu hướng này có thể còn tiếp diễn nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới.