Thiên thạch 4,1 tỷ năm tuổi hé lộ quá khứ đầy sức sống của sao Hỏa

Các nhà khoa học phát hiện thiên thạch Teghaza 001, có nguồn gốc từ sao Hỏa và hình thành cách đây ít nhất 4,1 tỷ năm, chứa những dấu hiệu cho thấy nước lỏng từng tồn tại trong lớp vỏ hành tinh đỏ.

Thiên thạch được tìm thấy tại Mali, thuộc sa mạc Sahara, năm 2022. Theo nhóm nghiên cứu tại Đại học New Mexico (Mỹ), đây có thể là thiên thạch đá magma sao Hỏa cổ nhất từng được phát hiện trên Trái Đất, cung cấp thông tin quý giá về điều kiện môi trường của hành tinh này trong giai đoạn sơ khai.

Các mảnh vỡ của thiên thạch Teghaza 001. (Ảnh: Đại học Mexico)

Teghaza 001 nặng gần 800 gram, được tìm thấy dưới dạng tám mảnh. Thiên thạch chủ yếu gồm fenspat và clinopyroxen, thuộc nhóm đá magma gabro, hình thành khi magma nguội chậm bên dưới bề mặt hành tinh.

Phân tích sâu hơn, các nhà khoa học phát hiện những tinh thể zircon bên trong khối đá. Loại khoáng vật này chứa uranium, nguyên tố phân rã thành chì theo thời gian, giúp xác định tuổi của mẫu vật.

Kết quả cho thấy các tinh thể có niên đại khoảng 4,1 tỷ năm.

“Đây là đá magma sao Hỏa xa xưa nhất từng được tìm thấy, với khoảng cách tuổi rất lớn so với các mẫu trước đó. Thành phần của khối đá còn cho thấy dấu hiệu môi trường có nước và các chất lỏng”, Giáo sư Carl Agee, thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết.

Nghiên cứu chỉ ra rằng Teghaza 001 hình thành từ vật chất nóng chảy có nguồn gốc ở độ sâu ít nhất 160 km dưới bề mặt sao Hỏa, sau đó có thể được dịch chuyển dần lên bề mặt qua nhiều giai đoạn.

Đặc biệt, phân tích thành phần đồng vị oxy cho thấy thiên thạch từng tiếp xúc với nước có thể đã tồn tại trên bề mặt sao Hỏa. Tuy nhiên, các nhà khoa học chưa xác định được khối đá tiếp xúc với nước ngay trên bề mặt hay sâu dưới lòng đất.

Các phân tích còn cho thấy dấu vết natri và một số nguyên tố khác trên khối đá, nhiều khả năng là phần còn sót lại sau khi nước mặn bay hơi.

Mảnh vỡ thiên thạch Teghaza 001 nhìn từ hai góc khác nhau. (Ảnh: Đại học Mexico)

Giới khoa học từ lâu cho rằng sao Hỏa từng tồn tại nước trong và trước thời kỳ Noachian, khoảng 4,1 - 3,7 tỷ năm trước. Tuy nhiên, việc tìm được những mẫu đá cổ đủ nguyên vẹn để kiểm chứng giả thuyết này rất khó khăn.

Giáo sư Agee nhận định Teghaza 001 có thể bắt nguồn từ giai đoạn sao Hỏa sở hữu những điều kiện gần giống Trái Đất hơn hiện nay, khi hành tinh có khí quyển dày đặc, nước trên bề mặt và có thể vẫn duy trì từ trường bảo vệ trước bức xạ.

Dựa trên bản đồ địa chất do các tàu quỹ đạo xây dựng, nhóm nghiên cứu xác định thiên thạch nhiều khả năng đến từ vùng cao nguyên phía nam sao Hỏa, ở phía tây bắc hố va chạm Hellas.

Tiến sĩ Lee Saper của NASA cho biết đây là mẫu đá sao Hỏa đầu tiên được thu thập từ khu vực này. Nếu xác định chính xác nguồn gốc, khu vực này có thể trở thành mục tiêu quan trọng của các sứ mệnh thám hiểm sao Hỏa trong tương lai.

Dù chưa cung cấp bằng chứng trực tiếp về sự sống, Teghaza 001 giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn điều kiện môi trường trên sao Hỏa cách đây hơn 4 tỷ năm, qua đó định hướng việc tìm kiếm dấu vết sinh học cổ đại.