Thiết bị GSHT: Từ chiếc hộp đen bắt buộc đến 'cánh tay phải' của ngành vận tải

Hành trình 15 năm phủ sóng từ đường bộ đến đại dương

Cách đây hơn một thập kỷ, khái niệm "hộp đen" (thiết bị giám sát hành trình) trên xe khách còn khá xa lạ và gặp nhiều sự phản ứng từ phía nhà xe do chi phí đầu tư. Tuy nhiên, qua 15 năm từ giai đoạn thử nghiệm đến khi xây dựng quy chuẩn (QCVN 31:2011/BGTVT, đến QCVN31:2014/BGVT đến QCVN06:2024/BCA), việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (GSHT) đã trở thành yêu cầu sống còn.

Ảnh minh họa về quá trình phát triển thiết bị giám sát hành trình trong hoạt động kinh doanh vận tải (Ảnh có dùng AI).

Không chỉ dừng lại ở xe khách, hiện nay mạng lưới giám sát đã mở rộng ra: Vận tải đường bộ (xe đầu kéo, container, xe tải kinh doanh vận tải); Vận tải đường thủy (Tàu biển công suất lớn); Ngư nghiệp: Tàu cá (giám sát hành trình VMS giúp chống khai thác hải sản bất hợp pháp - IUU).

Anh Nguyễn Văn Tuấn, một kỹ sư đã gắn bó trên 10 năm với nhà sản xuất thiết bị GSHT, cho biết: Từ thiết bị GSHT đơn thuần, tính năng đơn giản, đến nay đã hình thành một hệ sinh thái, gồm: thiết bị GSHT, dữ liệu từ các cảm biến và hệ thống phần mềm kèm theo. Đối tượng quản lý ban đầu chỉ là vị trí, tốc độ, thời gian lái xe giờ đã phát triển trọn vẹn trở thành hệ thống hoàn chỉnh phục vụ 3 đối tượng chính của ngành giao thông: phương tiện, con người vận hành và hành hóa.

Những tính năng từ hệ sinh thái mà thiết bị giám sát hành trình mang lại giúp ích nhiều cho người lái xe, doanh nghiệp (Ảnh: MXH).

Đặc biệt, sự tiến bộ của khoa học công nghệ đã giúp các thiết bị giám sát hành trình thực sự "lột xác" với những tiến hóa vượt bậc (thường tích hợp Camera Nghị định 10). Thay vì chỉ ghi lại tọa độ và vận tốc khô khan, các hệ thống hiện nay cung cấp giải pháp quản trị toàn diện như: Đo và quản lý nhiên liệu, thống kê chuyến lượt, thời gian làm việc, chấm công lái xe, tương tác hai chiều giữa lái xe và chủ xe, kiểm soát từng trạng thái và doanh thu từng cuốc khách trực tuyến với taxi, Camera thời gian thực giám sát buồng lái (ngăn ngừa tài xế ngủ gật, dùng điện thoại, lái xe quá 4 giờ liên tục hoặc 10 giờ mỗi ngày)…

Ông Nguyễn Văn Sơn - Giám đốc Doanh nghiệp vận tải Tam Sơn, cho biết: Trước kia, muốn quản lý xe khách và để xe hoạt động hiệu quả thì chủ xe hoặc những người thân cận như vợ, con, anh em trong nhà phải trực tiếp đi theo từng chuyến xe. Nay thì chỉ cần ngồi nhà mở máy tính, điện thoại, hay đơn giản hơn là xem qua màn hình tivi là biết được xe đang ở đâu, xe chở bao nhiêu khách, lái xe phụ xe trao đổi gì với khách...

Ngoài ra, nó còn giúp tối ưu chi phí ở chức năng giám sát định mức nhiên liệu (phát hiện thất thoát xăng dầu), tối ưu lộ trình chạy xe để tiết kiệm thời gian và hao mòn phương tiện, cảnh báo đến hạn bảo dưỡng và đăng kiểm xe... Đặc biệt hơn, khi hiện nay các thiết bị đều đã tích hợp bản đồ chuyên dụng, có cảnh báo vi phạm giao thông như: Tốc độ, lệch làn… giúp giảm thiểu rủi ro tai nạn.

Lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm như: Vừa lái xe vừa sử dụng điện thoại trên cao tốc, không thắt dây an toàn... thông qua dữ liệu từ thiết bị GSHT.

Anh Nguyễn Văn Thắng (lái xe đầu kéo ở Nghệ An) cho biết: Camera và hệ thống giám sát hành trình hỗ trợ rất nhiều cho anh em lái xe. Giờ mức phạt cao, các lỗi khi đi trên đường thì tài xế đều phải gánh chịu. Nếu không có nó chắc chắn chẳng lái xe chuyên nghiệp nào dám nhận chở hàng tới các cung đường lạ.

Góp phần xây dựng xã hội văn minh, an toàn

Sự hiện diện của thiết bị GSHT và camera hành trình không chỉ giúp doanh nghiệp tự quản lý mà còn là "cánh tay nối dài" của lực lượng chức năng trong việc xử lý vi phạm. Liên tục các trường hợp vi phạm được phát nguội của hình ảnh thiết bị GSHT đã tạo tính răn đe cực lớn trong xã hội, tạo ra một môi trường giao thông văn minh.

Những hình ảnh vi phạm khi tham gia giao thông được camera hành trình gắn trên xe ghi lại, được người dân gửi về Cục Cảnh sát giao thông làm căn cứ để xử phạt. Từ đó, góp phần tạo ý thức tham gia giao thông tốt hơn trong cộng đồng.

Điển hình như 2 vụ việc được Cục CSGT nêu ra trong ngày 26/2/2026. Cả 2 vụ việc đều được xử lý từ những hình ảnh thực tế mà camera hành trình ghi lại.

Như tại vào chiều 7/2/2026, trên cầu Thịnh Long (Ninh Bình) - nơi có vạch kẻ liền cấm vượt, chiếc xe bồn BKS 18C-038.xx đã bất chấp nguy hiểm, lấn sang làn ngược chiều để vượt xe khác. Toàn bộ hình ảnh này đã bị camera hành trình của một phương tiện đi cùng đường ghi lại và gửi đến Cục CSGT. Đến ngày 25/2, tài xế Phạm Văn Đ (trú tại Ninh Bình) đã phải thừa nhận hành vi và nhận mức phạt từ 4 - 6 triệu đồng.

Còn vào hồi 11h48 ngày 9/2/2026, tại Km 36+900 quốc lộ 1 (tỉnh Lạng Sơn), tài xế Chu Văn V điều khiển xe khách BKS 29B-136.3x đã lấn hẳn sang làn đối diện tại một khúc cua nguy hiểm có vạch liền vàng. Hành vi "tử thần" này đã bị người dân trích xuất từ camera hành trình gửi cơ quan chức năng. Kết quả, ngày 24/2, lái xe V bị lập biên bản xử phạt đến 6 triệu đồng và tước 2 điểm trên Giấy phép lái xe.

Lựa chọn nào cho doanh nghiệp giữa rừng thiết bị

Hiện nay, thị trường thiết bị GSHT ghi nhận sự cạnh tranh khốc liệt giữa các "ông lớn" công nghệ như Bình Anh (BA GPS), Viettel (V-Tracking), Adsun, Eposi và nhiều doanh nghiệp mới nổi.

Theo những người có kinh nghiệm, thay vì chọn thiết bị giá rẻ hãy chọn thiết bị của các nhà cung cấp uy tín lâu năm, cung cấp được các tính năng phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp và đảm bảo được các quy chuẩn hiện hành.

Ông Lê Sơn, Giám đốc Công ty Toàn Cầu (nhà sản xuất thiết bị GSHT) cho hay: Cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các nhà cung cung cấp để cung cấp cho ngành vận tải đường bộ - một ngành chiếm tỷ lệ GDP không nhỏ cho xã hội. Thuở xưa, bán thiết bị đã có lãi ngay từ đầu, nhưng nay, sau khoảng 3 năm thì nhà cung cấp mới mong hòa vốn. Các nhà cung cấp buộc phải hạ thấp giá cả, mở rộng hệ sinh thái và giải pháp hàng ngày.

Về tính năng thiết bị, ông Sơn chia sẻ: Các chức năng cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước chỉ chiếm khoảng 10%, còn lại chủ yếu là các tính năng, báo cáo và hệ sinh thái dành cho doanh nghiệp vận tải. Mỗi nhà cung cấp muốn trụ lại được phải đầu tư công nghệ và nhân lực, phát triển hàng trăm tính năng, báo cáo để cạnh tranh. Không chỉ công nghệ, mà dịch vụ cũng phải đáp ứng. Xe đi tới đâu phải bảo hành một đổi một tại xe ở đó, để không gián đoạn dịch vụ cho ngành vận tải.

Ông Phan Huy Chương - Phó trưởng ban chuyên trách Ban ATGT tỉnh Nghệ An, nhấn mạnh: Thiết bị GSHT là "mắt xích" quan trọng trong hệ thống quản lý vận tải hiện đại. Nó giúp ích cho cả cơ quan chức năng và doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vận tải hiện nay xem đây là công cụ quản trị, chứ không đơn thuần là thiết bị bắt buộc lắp đặt. Thiết bị GSHT là công cụ không thể thiếu, là mắt thần theo dõi từ xa nhiều thông số cho các doanh nghiệp vận tải.

Đối với địa bàn có lưu lượng vận tải lớn, địa hình phức tạp như Nghệ An, thiết bị GSHT giúp kiểm soát tốt hơn xe khách liên tỉnh, xe container, xe hợp đồng… Đặc biệt hơn, nó giúp tăng tính minh bạch, khách quan trong xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại khi xảy ra tranh chấp về pháp lý; Nâng cao ý thức, chất lượng phục vụ, an toàn giao thông…

Theo ông Chương, thời gian tới thiết bị GSHT sẽ tiếp tục đóng vai trò nền tảng trong xây dựng hệ thống giao thông thông minh (ITS), cũng như chuyển đổi số ngành vận tải. Vì vậy, các doanh nghiệp cần chủ động lựa chọn được thiết bị phù hợp nhu cầu của doanh nghiệp và đảm bảo đúng quy định của nhà nước.

Văn Thanh