Thiếu phối hợp đồng bộ, hoạt động chống hàng lậu, hàng giả gặp khó

Những "điểm nghẽn" pháp lý

Báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho thấy, trong quý I năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện, xử lý gần 9.300 vụ buôn lậu, hàng giả, gian lận thương mại, tổng số thu từ xử phạt vi phạm hành chính là trên 193.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, điều đáng nói là số vụ buôn lậu và gian lận thương mại vẫn duy trì ở mức cao, các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng nhiều phương thức tinh vi, triệt để lợi dụng các kẽ hở pháp luật để vận chuyển, quảng cáo và tiêu thụ hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

Nguyên nhân của tình trạng này là do sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa thực sự hiệu quả, quy định của hệ thống pháp luật hiện hành chưa thực sự bắt kịp với những diễn biến phức tạp của thị trường. Chi Cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội Trịnh Quang Đức cho biết, hiện hàng lậu ở các tỉnh biên giới phía Bắc thường được tập kết ở các tỉnh lân cận Hà Nội sau đó xé lẻ để đưa về thị trường Hà Nội và các tỉnh, thành khác.

Lực lượng quản lý thị trường Hà Nội thu giữ hàng nhập lậu. Ảnh: Hoài Nam

“Do đó, để ngăn chặn hàng lậu đòi hỏi sự phối hợp giữa thành phố Hà Nội với các tỉnh cần chặt chẽ hơn, từ đó tạo sức mạnh trong đấu tranh, ngăn chặn sản xuất, vận chuyển, kinh doanh hàng lậu, hàng giả”, ông Đức nêu.

Phản ánh những bất cập trong chống hàng giả, hàng lậu, Chủ tịch Hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Hà Nội Trương Đỗ Chuyênchia sẻ, hiện vấn đề an toàn thực phẩm đang được người dân và các lực lượng chức năng quan tâm thế nhưng việc phối hợp giữa các lực lượng chức năng còn lỏng lẻo chồng chéo dẫn đến thực phẩm “bẩn” vẫn xuất hiện trên thị trường.

Theo quy định hiện hành, đối với thực phẩm tươi sống sản xuất trong nước và thực phẩm tươi sống nhập khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý từ sản xuất đến nơi tiêu thụ. Trong khi đó Bộ Y tế được phép quản lý thực phẩm nhập khẩu nhưng trừ thực phẩm tươi sống (do Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã quản lý).

“Người ta thường lấy ví dụ về việc 3 ngành: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường cùng quản lý một chiếc bánh Trung thu. Vỏ bánh là tinh bột do ngành Công Thương quản lý; Nhân bánh là thịt, trứng do ngành Nông nghiệp kiểm soát, còn ngành Y tế thì quản lý phụ gia phẩm màu tạo cho cái bánh Trung thu” - Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP). Nguyễn Đăng Sinh ví dụ.

Thêm vào đó, việc phân công nhiệm vụ giữa các lực lượng chức năng, như hải quan, quản lý thị trường, công an, bộ đội biên phòng trong kiểm tra, kiểm soát hàng hóa, chưa rõ ràng dẫn đến tình trạng chồng chéo trong hoạt động, thậm chí cùng một hành vi vi phạm có thể bị xử lý nhiều lần hoặc bị bỏ sót.

Cần những giải pháp đồng bộ

Từ góc độ địa phương, nhằm đẩy mạnh phối hợp trong chống buôn lậu, thành phố Hà Nội đã ký kết Quy chế phối hợp đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả với 10 địa phương miền Bắc. Theo đó quy chế xác định rõ về phạm vi, nguyên tắc, nội dung và phương thức phối hợp giữa các Ban Chỉ đạo 389 của 11 địa phương, tập trung vào việc trao đổi, chia sẻ thông tin kịp thời; Phối hợp kiểm tra, xử lý các vụ việc phức tạp, liên tỉnh, liên vùng; Hỗ trợ nghiệp vụ, đào tạo, tuyên truyền pháp luật.

Nhìn nhận lợi ích mà quy chế phối hợp giữa Hà Nội và các địa phương mang lại trong công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn Đinh Hữu Học cho hay, Lạng Sơn là tỉnh biên giới giáp với Trung Quốc nên tiềm ẩn nguy cơ phức tạp về buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả. Việc ký kết quy chế phối hợp giữa Ban chỉ đạo 389 Hà Nội với các tỉnh phía Bắc sẽ nâng cao hiệu quả phối hợp phát hiện, xử lý các vụ việc phức tạp có tính chất liên địa bàn.

Trước những bất cập và hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành, các chuyên gia trong lĩnh vực này kiến nghị, Chính phủ và các bộ, ngành tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý trong quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam Nguyễn Đăng Sinh, cơ quan quản lý cần đẩy mạnh việc việc hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng khắc phục các điểm chồng chéo qua đó tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ, phù hợp với thực tiễn. Tăng cường phối hợp liên ngành, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý và kiểm tra.

Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra kho hàng. Ảnh: Hoài Nam

“Để nâng cao hiệu quả đấu tranh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững” - ông Sinh nhấn mạnh.