Thực phẩm giả vẫn thách thức

Công an TP HCM vừa triệt phá thành công đường dây sản xuất, tiêu thụ thịt bò giả được chế biến từ thịt heo nái ngâm hóa chất và pha huyết heo do Nguyễn Văn Thái (SN 1987) cầm đầu.

Không dám mua thịt bò!

Mỗi ngày, đường dây này đưa ra thị trường khoảng 140 kg thịt bò giả làm từ thịt heo và khoảng 120 kg thịt bò đông lạnh ngâm hóa chất. Thái khai nhận từ năm 2024 đến nay đã đưa ra thị trường hơn 15 tấn thịt bò giả và hơn 50 tấn thịt bò đông lạnh xử lý hóa chất, thu lợi trên 9 tỉ đồng.

Kết quả điều tra ban đầu xác định sau khi thu mua thịt đùi heo nái, Thái cắt nhỏ từng miếng khoảng 200 g, ngâm trong dung dịch pha hóa chất sodium metabisulfite để khử mùi, làm thay đổi màu sắc và trạng thái của thịt. Sau đó, cắt thành lát mỏng rồi tiếp tục ngâm với huyết heo nhằm tạo màu sắc, hình thức giống thịt bò.

Không dừng lại ở đó, Thái còn thu mua thịt bò đông lạnh giá rẻ, ngâm hóa chất để thịt tươi hơn, giữ màu đẹp và kéo dài thời gian bảo quản.

Sau khi đường dây thịt bò giả bị phanh phui, tại một số chợ truyền thống trên địa bàn TP HCM, sức mua giảm rõ rệt do tâm lý lo ngại của người tiêu dùng. Theo ghi nhận của phóng viên ngày 12-5 tại chợ Cầu (phường Đông Hưng Thuận) và chợ Tân Trụ (phường Tân Sơn) - 2 địa điểm được xác định từng tiêu thụ lượng lớn thịt bò giả, lượng khách đến mua hàng ít hơn, hoạt động kinh doanh kém sôi động.

Dù chuyện thịt bò giả đang là đề tài được bàn tán tại chợ Cầu song khi chúng tôi hỏi chuyện, phần lớn tiểu thương đều né tránh hoặc cho biết "không rõ sự việc". Ngay cả người bán thịt cạnh sạp của đối tượng Nguyễn Văn Thái trước đây cũng nói không biết vụ việc vì "mỗi tiểu thương buôn bán riêng nên ít ai quan tâm nguồn hàng của nhau".

Trong khi đó, một tiểu thương tại chợ này thừa nhận sau khi có thông tin về đường dây thịt bò giả, nhiều khách đi chợ tỏ ra e ngại, mua ít hơn trước vì sợ không phân biệt được thịt thật hay giả.

Còn tại chợ Tân Trụ, bà Đặng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng Ban Quản lý chợ, cho biết Nguyễn Văn Thái trước đây bán thịt bò tại khu vực bên ngoài chợ, thường mở bán vào khoảng 15-16 giờ mỗi ngày. Tuy nhiên, từ trước Tết Nguyên đán vừa qua, người này bất ngờ ngừng kinh doanh mà không rõ lý do.

Theo bà Hạnh, Ban Quản lý chợ chủ yếu tập trung vào việc sắp xếp sạp hàng và kiểm tra giấy phép kinh doanh của các tiểu thương. Lực lượng thú y và cơ quan chức năng địa phương sẽ kiểm tra, kiểm định chất lượng, an toàn thực phẩm đối với các hộ kinh doanh thịt, cá bên trong khuôn viên chợ. Còn những người buôn bán tự phát ở khu vực bên ngoài chợ gần như không thuộc phạm vi quản lý trực tiếp, dẫn đến nguy cơ phát sinh các hoạt động kinh doanh thực phẩm không bảo đảm chất lượng.

Sạp bán thịt bò tại chợ Tân Trụ (phường Tân Sơn, TP HCM) ế ẩm sau khi đường dây sản xuất và tiêu thụ thịt bò giả bị phanh phui Ảnh: NGUYỄN HẢI

Gian lận có chủ đích

ThS Đặng Hoàng Dự, Phó Ban Hội đồng Doanh nghiệp - Viện Chống gian lận thương mại và hàng giả, nhìn nhận vụ việc phù phép thịt heo nái thành thịt bò không chỉ dừng ở vi phạm an toàn thực phẩm mà là hành vi gian lận có chủ đích nhằm trục lợi bất chính. Theo ông, bản chất của hành vi này là đánh lừa người tiêu dùng. Khách hàng bỏ tiền mua một sản phẩm có giá trị cao nhưng thực tế lại nhận về loại nguyên liệu giá rẻ đã được xử lý bằng hóa chất để thay đổi màu sắc, hình thức và cảm quan.

Ông Dự chỉ rõ gian lận thực phẩm thường xuất hiện khi hội tụ 3 yếu tố: lợi nhuận lớn, cơ hội thực hiện cao và nguy cơ bị phát hiện thấp. Trong đó, thịt bò là một trong những mặt hàng có rủi ro gian lận cao do giá trị kinh tế lớn, dễ bị thay thế bằng nguyên liệu rẻ hơn và rất khó nhận biết bằng mắt thường sau khi đã qua xử lý. Rủi ro càng tăng đối với các sản phẩm được thái lát, xay, đông lạnh hoặc thực phẩm chế biến gắn nhãn "100% beef", bởi cấu trúc nguyên liệu đã bị biến đổi khiến người tiêu dùng gần như không thể tự kiểm chứng.

Dẫn lại vụ bê bối thịt ngựa tại châu Âu năm 2013, khi nhiều sản phẩm ghi nhãn thịt bò bị phát hiện chứa DNA ngựa, ông Dự cho rằng ngay cả những thị trường phát triển cũng có thể bị qua mặt nếu thiếu cơ chế kiểm soát chuỗi cung ứng hiệu quả. Từ thực tế này, ông khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển từ "mua bằng niềm tin" sang "mua bằng hệ thống xác thực", từ kiểm tra cảm quan sang kiểm soát bằng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và kiểm nghiệm định kỳ. "Sự trung thực phải được bảo đảm bằng hệ thống quản lý, trách nhiệm doanh nghiệp và sự nghiêm minh của pháp luật" - ông Dự góp ý.

Tang vật trong đường dây sản xuất và tiêu thụ thịt bò giả do Nguyễn Văn Thái cầm đâùẢnh: HẠNH NGUYÊN

Xử lý tận gốc, không có "vùng cấm"

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP HCM, nhận định đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm, không chỉ đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng mà còn gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường kinh doanh chân chính, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường thực phẩm.

Theo đại tá Ngô Thuận Lăng, các đối tượng đã sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để che giấu hoạt động phạm tội. Địa điểm sản xuất được thuê tại khu vực ít người qua lại, lắp đặt camera giám sát để cảnh giới từ xa và tổ chức hoạt động khép kín giữa những người có quan hệ thân thích. Chính sự kín kẽ này khiến công tác trinh sát, theo dõi và thu thập chứng cứ gặp không ít khó khăn.

Bên cạnh thủ đoạn đối phó của các đối tượng, cơ quan chức năng cũng nhìn nhận công tác quản lý địa bàn, kiểm tra an toàn thực phẩm tại một số nơi, trong một số thời điểm, chưa thật sự sâu sát, tạo kẽ hở để các hành vi vi phạm kéo dài.

Tuy nhiên, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế khẳng định quan điểm xử lý của Công an TP HCM là kiên quyết, triệt để và không có "vùng cấm". Khi đã phát hiện dấu hiệu vi phạm, lực lượng chức năng sẽ tập trung điều tra, bóc gỡ toàn bộ đường dây, từ khâu cung cấp nguyên liệu, tổ chức sản xuất đến mạng lưới tiêu thụ.

"Chúng tôi xác định phải xử lý tận gốc, không chỉ dừng lại ở việc bắt giữ các đối tượng trực tiếp chế biến, mà còn làm rõ trách nhiệm của những tổ chức, cá nhân liên quan trong toàn bộ chuỗi cung ứng và tiêu thụ sản phẩm giả" - đại tá Ngô Thuận Lăng nhấn mạnh. Đây cũng là chỉ đạo xuyên suốt của Ban Giám đốc Công an TP HCM trong công tác đấu tranh với tội phạm sản xuất, buôn bán hàng gian, hàng giả, đặc biệt là các mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân như thực phẩm và thực phẩm chức năng.

"Mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và giữ vững môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn trên địa bàn thành phố" - đại tá Ngô Thuận Lăng nhấn mạnh.