Thỏa thuận 28 điểm: Bước đi đúng thời điểm từ phía Nga

Khi Mỹ gây sức ép, Nga lại đưa ra những tín hiệu mềm dẻo hơn trong đàm phán. Ảnh: Slate

Một bản kế hoạch gồm 28 điểm nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine, do Mỹ soạn thảo và bí mật thảo luận với Nga, đã gây chú ý lớn sau khi xuất hiện công khai. Ban đầu, văn bản này được nhìn nhận như “tối hậu thư” dành cho Kiev. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định, đây không phải “đề xuất cuối cùng”, mở ra khả năng các bên có thể tiếp tục điều chỉnh các điều khoản.

Kiev và các đồng minh phương Tây cho rằng, dự thảo nghiêng nhiều về lợi ích của Moscow, trong khi Washington khẳng định vẫn đang làm việc với phía Ukraine để xây dựng một khuôn khổ “cập nhật và hoàn thiện hơn”. Dù vậy, điều khiến giới quan sát quan tâm chính là thời điểm bản kế hoạch được tiết lộ.

Ukraine đang bị dồn vào thế phải cân nhắc những điều khoản khó khăn và phải đối mặt với nguy cơ mất đi đồng minh quan trọng nhất của mình.

Khi Mỹ đẩy mạnh sức ép…

Trước khi nội dung kế hoạch 28 điểm được công bố, có nhiều dấu hiệu cho thấy chính quyền Mỹ muốn “siết chặt” trừng phạt hơn đối với Nga. Việc Moscow không đưa ra nhượng bộ đáng kể nào trong suốt quá trình giải quyết xung đột kể từ cuối năm 2022, cùng kết quả hạn chế tại hội nghị thượng đỉnh Alaska giữa ông Trump và Tổng thống Vladimir Putin, cho thấy tiến trình đàm phán vẫn vô cùng bế tắc.

Trong bối cảnh đó, Mỹ thông báo trừng phạt hai tập đoàn dầu khí lớn của Nga, với lộ trình thực thi từ ngày 21/11 và các bước siết chặt hơn có thể áp dụng đối với khách hàng của nước này ở Ấn Độ, Trung Quốc và châu Âu. Đồng thời, Nhà Trắng phát tín hiệu ủng hộ Quốc hội Mỹ xây dựng đạo luật trao thêm quyền áp đặt trừng phạt sơ cấp và thứ cấp nhằm vào Nga.

Những động thái này tạo áp lực mới lên Moscow và được xem như tín hiệu cho thấy Washington có thể chuyển sang lập trường cứng rắn hơn.

… Và Nga thể hiện “thiện chí” đúng thời điểm

Ngay khi Tổng thống Mỹ ra tín hiệu cứng rắn hơn trong cách tiếp cận, phía Nga lại thể hiện sự linh hoạt mới liên quan đến thỏa thuận về Ukraine. Trong năm qua, các động thái tương tự từng xuất hiện vào tháng 4 -5 và tháng 7- 8, trùng với các giai đoạn quan hệ Mỹ - Nga có dấu hiệu căng thẳng.

Ông Kirill Dmitriev, một nhân vật thân cận với Tổng thống Nga Vladimir Putin trong một cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Wittkoff. Ảnh: Điện Kremlin

Theo đó, kế hoạch 28 điểm bất ngờ bị rò rỉ, được cho là xuất phát từ một cuộc gặp hồi tháng 10 giữa đặc phái viên Mỹ Steve Wittkoff, con rể Tổng thống Mỹ Jared Kushner và ông Kirill Dmitriev, một nhân vật thân cận với Tổng thống Nga Putin. Phía Nga khẳng định, tài liệu là “phiên bản cập nhật” của những nội dung đã bàn tại Alaska, được chuyển qua “các kênh liên lạc sẵn có”.

Vào thời điểm kế hoạch được tung ra, Tổng thống Vladimir Putin đã tuyên bố rằng, các đề xuất này “có thể tạo thành cơ sở cho một giải pháp hòa bình cuối cùng”.

Theo đánh giá, việc Nga thể hiện mong muốn “tái tham gia” quá trình đàm phán giúp Moscow tránh nguy cơ đối mặt với các biện pháp mạnh hơn từ Washington. Thêm vào đó, tình hình nội bộ Ukraine đang phức tạp: một bê bối tham nhũng liên quan tới những người thân cận Tổng thống cùng diễn biến bất lợi trên chiến trường ở miền đông và miền nam, khiến sức ép lên chính quyền Kiev ngày một gia tăng.

Lựa chọn khó khăn cho Kyiv

Theo đánh giá ban đầu, bản kế hoạch gốc có nhiều bất lợi cho Ukraine. Văn kiện yêu cầu Kiev rút khỏi phần lãnh thổ đang kiểm soát ở Donetsk. Đồng thời, Crimea, Luhansk và Donetsk sẽ được công nhận là lãnh thổ Nga, trong khi Kherson và Zaporizhzhia được “đóng băng” theo đường tiếp xúc.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dường như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đàm phán. Ảnh: Phủ Tổng thống Ukraine

Ukraine cũng phải từ bỏ quyền tự quyết về những lựa chọn đối ngoại chiến lược, bao gồm con đường gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), để đổi lấy những bảo đảm an ninh và các cam kết tái thiết còn chưa rõ ràng. Mô hình cam kết của Mỹ mang đậm tính thương mại: Washington được bồi hoàn cho các bảo đảm an ninh và hưởng lợi từ dự án tái thiết sau chiến tranh.

Tổng thống Zelensky thừa nhận đây là lựa chọn khó khăn, mô tả nó như sự lựa chọn giữa “tổn hại danh dự quốc gia” và nguy cơ đánh mất sự ủng hộ của Mỹ. Các nước châu Âu thẳng thắn cho rằng bản kế hoạch cần sửa đổi sâu hơn và đã đưa ra các đề xuất phản hồi.

Đàm phán vẫn tiếp diễn

Thực tế, Ukraine hiểu rằng họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tham gia tiến trình hòa bình do Mỹ dẫn đầu. Vì vậy, các cuộc thảo luận mới giữa Mỹ, Ukraine và các đồng minh diễn ra tại Geneva cuối tuần qua được đánh giá là tín hiệu tích cực, góp phần giảm nguy cơ chia rẽ xuyên Đại Tây Dương. Cả Ukraine và châu Âu đều không thể chấp nhận khả năng Mỹ rút lui khỏi cuộc khủng hoảng an ninh then chốt này hoặc một thỏa thuận hậu trường có thể đảo chiều cục diện quan hệ Mỹ - Nga.

Ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa của ông Trump cũng có những ý kiến phản đối kế hoạch hiện tại, đặc biệt từ các nghị sĩ cứng rắn với Nga. Điều này cho thấy văn kiện bị rò rỉ chắc chắn chưa phải phương án cuối cùng.

Đặc phái viên Mỹ Steve Wittkoff, ông Jared Kushner - con rể Tổng thống Donald Trump - là những người xây dựng kế hoạch 28 điểm cho Ukraine. Ảnh: WSJ

Dù vậy, ông Fyodor Lukyanov, nhà phân tích chính sách đối ngoại thân cận với Điện Kremlin nhận định, bất chấp những diễn biến nhanh chóng hiện nay, phía Nga vẫn sẽ giữ im lặng. Nga sẽ duy trì áp lực quân sự “ở mức hiện tại” cho đến khi Ukraine chấp nhận kế hoạch 28 điểm ban đầu, sau đó Moscow sẽ sẵn sàng chuyển sang các cuộc thảo luận chi tiết.

“Quả bóng đang ở phía bên kia”, ông Lukyanov nói thêm.

Triển vọng còn bỏ ngỏ

Dù còn nhiều bất đồng, sự duy trì đối thoại giữa các bên cho thấy nỗ lực tìm kiếm một giải pháp hòa bình cho Ukraine vẫn đang tiếp diễn. Trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và Ukraine chịu sức ép cả bên trong lẫn bên ngoài, việc tiếp tục đàm phán được xem là lựa chọn bắt buộc đối với Kiev.

Câu hỏi đặt ra là liệu các điều chỉnh tiếp theo của bản kế hoạch có thể dung hòa lợi ích giữa các bên hay không, và trong bối cảnh quan hệ quốc tế phức tạp hiện nay, liệu có thể xuất hiện một khuôn khổ hòa bình mang tính bền vững hay không.

Hồng Nhung