Thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ trước nguy cơ đổ vỡ

Tàu Agioi Fanendes, được chụp ảnh tại Istanbul năm 2024, là tàu chở dầu duy nhất dường như vẫn đang trên đường đến Hoa Kỳ. (Ảnh: Reuters - Yoruk Isik).

Ngày 9/10, chưa đầy một tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Trump công bố thỏa thuận với ông Putin, kỳ vọng đưa hàng triệu tấn nhiên liệu Nga trở lại thị trường Mỹ và thế giới, qua đó giảm giá bán lẻ tại Mỹ.

Ngày 27/10, Moscow thông báo ba tàu chở dầu xuất phát từ cảng Primorsk, vùng vịnh Phần Lan, đang trên đường đến Mỹ và dự kiến cập cảng vào đầu tháng 11. Tuy nhiên, theo dữ liệu theo dõi hàng hải được Financial Times công bố, hai trong số ba tàu đã đổi hướng.

Tàu Leruo, mang cờ Sierra Leone và đang chịu lệnh trừng phạt của Anh, EU và Canada, không còn hướng đến Mỹ mà chuyển sang Brazil.

Tàu Talisman, thuộc sở hữu Nga và cũng nằm trong danh sách trừng phạt của phương Tây, đã đổi hướng tại Địa Trung Hải, ngoài khơi Malta, đồng thời không còn công bố điểm đến.

Tàu Agioi Fanendes vẫn được cho là hướng đến Mỹ, dự kiến cập cảng New York ngày 7/11. Tuy nhiên, trạng thái hiện tại là «chờ chỉ thị», nghĩa là cảng dỡ hàng chưa được xác nhận.

Theo dữ liệu của Kpler do AFP dẫn lại, hai tàu đầu tiên lần lượt chở 324.000 và 300.000 thùng dầu diesel.

Moscow bác bỏ thông tin các tàu đổi hướng. Ngày 5/11, Kirill Dmitriev, đặc phái viên Điện Kremlin, khẳng định trên mạng xã hội X rằng các tàu hướng đến Mỹ vẫn tiếp tục hành trình.

Những rào cản pháp lý khiến người mua Mỹ e ngại

Nguyên nhân cụ thể khiến các tàu đổi hướng chưa được xác định. Tuy nhiên, thỏa thuận giữa Washington và Moscow đang vấp phải nhiều trở ngại, trước hết là các lệnh trừng phạt Nga liên quan đến cuộc xung đột ở Ukraine.

Từ tháng 4/2022, luật do Quốc hội Mỹ thông qua đã cấm nhập khẩu dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ của Nga. Sau thỏa thuận với ông Putin, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy miễn trừ, cho phép thực hiện các giao dịch liên quan đến dầu diesel Nga, kể cả nhập khẩu vào Mỹ, đến ngày 7/4/2027.

Tuy nhiên, tính hợp pháp của quyết định này đang gây tranh cãi. Một số nghị sĩ cho rằng cơ quan hành chính không thể dùng quyết định miễn trừ để vô hiệu hóa lệnh cấm do Quốc hội ban hành. Việc dỡ bỏ lệnh cấm phải đáp ứng nhiều điều kiện, trong đó có thỏa thuận về việc Nga rút quân khỏi Ukraine. Bộ Tài chính Mỹ khẳng định quyết định miễn trừ vẫn tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật hiện hành.

Sáng kiến của ông Trump cũng vấp phải phản đối từ cả nghị sĩ Dân chủ lẫn Cộng hòa. Nhiều người đã cảnh báo các ngân hàng lớn, cơ quan quản lý cảng biển và doanh nghiệp phân phối nhiên liệu về những rủi ro pháp lý nếu tham gia nhập khẩu dầu diesel Nga, cho rằng hoạt động này góp phần tài trợ cho chiến dịch quân sự của Moscow tại Ukraine.

Thống đốc bang New Jersey thuộc đảng Dân chủ, Mikie Sherrill, thậm chí kêu gọi các đơn vị vận hành cảng biển trong bang từ chối tiếp nhận hàng hóa Nga, nếu không muốn đối mặt với các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc.

Ngoài ra, các lệnh trừng phạt của EU và Anh vẫn được duy trì, gây khó khăn cho những giao dịch có sự tham gia của ngân hàng, công ty bảo hiểm và đơn vị vận tải chịu sự điều chỉnh của các quy định này.

Những rủi ro trên khiến các nhà nhập khẩu Mỹ dè dặt. Matt Smith, chuyên gia phân tích của Kpler, nhận định rằng với những trở ngại về pháp lý, lập pháp và trừng phạt, không loại trừ khả năng tàu Agioi Fanendes cũng sẽ đổi hướng.

Ảnh hưởng kinh tế hạn chế, mục tiêu chính trị thất bại

Ông Trump kỳ vọng nhập khẩu dầu diesel Nga sẽ giúp giảm giá nhiên liệu, đặc biệt là loại nhiên liệu thiết yếu đối với vận tải hàng hóa và nông nghiệp, đồng thời tạo lợi thế cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tuy nhiên, cả hai mục tiêu đều không đạt được. Trong khi đảng Dân chủ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử, giá diesel tại Mỹ gần như không giảm. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá diesel bình quân ngày 9/10 là 6,28 USD/gallon, chỉ giảm xuống 6,23 USD/gallon vào ngày 6/11.

Ngay từ khi thỏa thuận được công bố, nhiều chuyên gia đã nghi ngờ hiệu quả kinh tế của kế hoạch. Ông Trump từng cam kết đưa 300.000 tấn diesel Nga vào thị trường Mỹ và thế giới trong đợt đầu, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn sau đó.

Tuy nhiên, theo phân tích của Trung tâm nghiên cứu Carnegie, những khối lượng này khá nhỏ so với khoảng 30 triệu tấn diesel được giao dịch mỗi tháng trên thị trường quốc tế. Vì vậy, ngay cả khi được triển khai đầy đủ, thỏa thuận cũng khó tạo ra ảnh hưởng đáng kể đến giá nhiên liệu toàn cầu.

Dù các tàu chở dầu đổi hướng, Moscow vẫn có thể tìm được thị trường tiêu thụ khác. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định: “Toàn bộ lượng diesel sẽ tìm được người mua”.