Thoát 'bẫy' gia công từ thương mại điện tử - Bài 1: Mở đường cho thương hiệu Việt ra thế giới
Hàng Việt có mặt ở nhiều thị trường lớn nhưng phần lớn vẫn sản xuất theo đơn gia công. Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở lối để doanh nghiệp bán thẳng tới người mua nước ngoài, tự định giá, xây thương hiệu riêng, song đòi hỏi thay đổi từ cách làm sản phẩm, đạt chuẩn đến kiểm soát chi phí.
Bài 1: Mở đường cho thương hiệu Việt ra thế giới
Hàng Việt đã có mặt ở nhiều thị trường lớn, nhưng không phải sản phẩm nào cũng đến tay người mua dưới tên một thương hiệu Việt. Thương mại điện tử xuyên (TMĐT) biên giới mở thêm cơ hội để doanh nghiệp tự tìm khách hàng, phát triển sản phẩm và định giá. Muốn tận dụng cơ hội ấy, nhà sản xuất phải làm chủ nhiều công đoạn hơn trước.

Thương mại điện tử xuyên biên giới mở thêm cơ hội đưa sản phẩm mang thương hiệu Việt tới người mua quốc tế. Ảnh minh họa
Từ làm theo đơn hàng đến hiểu người mua
Với doanh nghiệp gia công, công việc thường bắt đầu khi đối tác gửi mẫu thiết kế, yêu cầu kỹ thuật và số lượng đặt hàng. Khi bán sản phẩm mang thương hiệu riêng ra nước ngoài, doanh nghiệp phải tự trả lời những câu hỏi trước đó thuộc về bên đặt hàng: Người mua cần gì, chấp nhận mức giá nào và vì sao họ chọn sản phẩm của mình?
Sự thay đổi này quyết định khả năng giữ lại giá trị của hàng xuất khẩu. Gia công giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, tạo việc làm và tích lũy kinh nghiệm. Tuy nhiên, khi thiết kế, thương hiệu và kênh phân phối thuộc về đối tác, nhà sản xuất khó chủ động về giá bán và ít có điều kiện hiểu người tiêu dùng cuối cùng.
Chính vì vậy, TMĐT xuyên biên giới mở thêm một cách tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp có thể giới thiệu sản phẩm, tìm nhà nhập khẩu hoặc bán trực tiếp tới người tiêu dùng nước ngoài qua nền tảng số. Những đánh giá, câu hỏi và phản hồi của khách hàng giúp nhà sản xuất biết sản phẩm cần thay đổi ở đâu, thay vì chỉ chờ yêu cầu từ bên đặt hàng.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 930 tỷ USD và năm 2026 được kỳ vọng lần đầu chạm mốc 1.000 tỷ USD. Trên nền quy mô đó, kênh TMĐT xuyên biên giới vẫn còn khiêm tốn. Cụ thể, xuất khẩu qua thương mại điện tử năm 2025 ước tăng 78%, song tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này mới đạt khoảng 4,45 tỷ USD, chưa tới 0,5% kim ngạch ngoại thương cả nước.
Khoảng cách càng rõ khi so với thị trường trực tuyến trong nước. Cũng theo Cục Xuất nhập khẩu, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, thuộc nhóm 10 thị trường lớn nhất thế giới và đứng thứ 3 ASEAN. Điều này chỉ rõ, doanh nghiệp Việt đã quen bán hàng qua sàn cho người tiêu dùng trong nước nhưng đưa hàng ra nước ngoài bằng phương thức này mới ở giai đoạn đầu.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở cách hàng Việt tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Phần lớn hàng xuất khẩu thuộc các ngành điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ được sản xuất theo hình thức gia công cho đối tác nước ngoài (OEM - Original Equipment Manufacturer). Theo mô hình này, doanh nghiệp sản xuất theo đơn hàng, còn thiết kế, thương hiệu và kênh phân phối do bên đặt hàng nắm giữ.

Nghiên cứu phản hồi của người mua giúp doanh nghiệp điều chỉnh thiết kế, từng bước phát triển sản phẩm mang thương hiệu riêng. Ảnh minh họa
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, chỉ rõ TMĐT xuyên biên giới của Việt Nam còn chưa cân đối về thị trường khi phụ thuộc vào một số thị trường như Mỹ, EU, Trung Quốc; chưa cân đối về cơ cấu khi phụ thuộc vào các sàn TMĐT quốc tế. Bên cạnh đó, giá trị gia tăng còn thấp do thiếu sản phẩm mang thương hiệu nội địa, trong khi năng lực logistics và chi phí vẫn là điểm hạn chế.
Lối ra được nhắc đến nhiều là đi lên các nấc cao hơn của chuỗi giá trị: Từ gia công sang tự thiết kế, phát triển sản phẩm (ODM - Original Design Manufacturer) và cao nhất là làm chủ thương hiệu (OBM - Original Brand Manufacturer). TMĐT xuyên biên giới mở ra lối đi ngắn hơn cho quá trình này. Thay vì qua nhiều lớp nhà nhập khẩu, đại lý bán buôn, nhà phân phối và chuỗi bán lẻ ở nước sở tại, doanh nghiệp có thể bán trực tiếp tới người tiêu dùng và khách hàng doanh nghiệp ở nước ngoài.
Những hạn chế ấy cho thấy, doanh nghiệp cần thay đổi cả cách làm sản phẩm lẫn cách bán hàng. Từ chỗ sản xuất theo thiết kế có sẵn, doanh nghiệp có thể từng bước tự nghiên cứu, thiết kế sản phẩm, sau đó phát triển thương hiệu riêng. Mỗi bước tiến đòi hỏi thêm năng lực và vốn đầu tư, nhưng cũng giúp nhà sản xuất tham gia sâu hơn vào quyết định kinh doanh.
Trong quá trình này, doanh nghiệp không nhất thiết phải dừng gia công để chuyển toàn bộ sang bán lẻ. Các đơn hàng hiện có vẫn có thể duy trì sản xuất, trong khi một nhóm sản phẩm phù hợp được lựa chọn để thử nghiệm thị trường. Cách làm từng bước giúp doanh nghiệp có thời gian học cách vận hành và điều chỉnh theo phản hồi thực tế.
Chọn nền tảng phù hợp để đi xa
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, các cơ quan của Bộ Công Thương đang phối hợp với nhiều nền tảng có thế mạnh khác nhau. Điểm chung của các chương trình là giúp doanh nghiệp tiếp cận người mua quốc tế; cách triển khai phụ thuộc vào thị trường, sản phẩm và năng lực của từng nhà bán hàng.

Doanh nghiệp trực tiếp nhận phản hồi qua đánh giá của khách hàng trên sàn TMĐT để điều chỉnh sản phẩm. Ảnh minh họa
Tại Hội nghị Nhà bán hàng Amazon tổ chức ở Hà Nội đầu tháng 11, Cục Xúc tiến thương mại và Amazon Global Selling Việt Nam khởi động chương trình “Từ thương hiệu quốc gia đến thương hiệu toàn cầu”. Chương trình hướng tới trang bị kiến thức, kỹ năng xuất khẩu trực tuyến cho 30 doanh nghiệp có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia trong năm 2027.
Theo Amazon Global Selling, hệ sinh thái của Amazon hiện có hơn 200 triệu khách hàng thành viên Prime và hơn 5 triệu khách hàng doanh nghiệp trên toàn cầu. Từ khi Amazon Global Selling triển khai hỗ trợ người bán Việt Nam năm 2019, số sản phẩm của doanh nghiệp Việt bán ra trên nền tảng đã tăng hơn 300% sau 5 năm.
Khác với giao hàng theo đơn gia công, khi bán trực tiếp, doanh nghiệp tự định giá, đưa thương hiệu tới người mua và nhận phản hồi qua đánh giá của khách hàng để điều chỉnh sản phẩm, không phải chờ thông tin qua nhiều lớp trung gian.
Ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, cho biết doanh nghiệp sẽ được đào tạo và hỗ trợ chuyên sâu theo từng giai đoạn, phù hợp với năng lực thực tế, từ đăng ký thương hiệu đến đưa sản phẩm tới khách hàng quốc tế. Cách hỗ trợ này gắn việc mở gian hàng với quá trình chuẩn bị sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Với thị trường Đông Nam Á, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã ký bản ghi nhớ với Shopee từ cuối năm 2025 để thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến tới người tiêu dùng (B2C) của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa sang ASEAN cùng các thị trường quốc tế, trong đó có việc xây dựng gian hàng quốc gia Việt Nam trên nền tảng.
Đến tháng 9/2026, Cục tiếp tục cùng TikTok Shop công bố sáng kiến "Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh" tại TP Hồ Chí Minh, đưa hàng Việt tới người mua nước ngoài qua video ngắn và livestream. Giai đoạn đầu, sáng kiến tập trung vào Mỹ và Trung Quốc, với mục tiêu trong năm 2026 đào tạo khoảng 500 doanh nghiệp và giúp ít nhất 10 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng đầu tiên ở thị trường quốc tế.
Ở mảng bán sỉ giữa các doanh nghiệp (B2B), ông Roger Luo, Giám đốc khu vực Nam Á và Đông Nam Á của Alibaba.com, cho biết hơn 600.000 sản phẩm hàng hóa Việt Nam đang hiện diện trên nền tảng, tiếp cận hơn 50 triệu người mua tại 200 thị trường. Từ tháng 4/2025 đến tháng 3/2026, số nhà xuất khẩu Việt Nam mới tham gia nền tảng tăng khoảng 10% so với cùng kỳ. Kênh này giúp nhà sản xuất tìm trực tiếp nhà nhập khẩu, nhà phân phối thay vì chờ đơn hàng qua trung gian.
Như vậy, mỗi kênh bán hàng đòi hỏi cách chuẩn bị riêng. Nhà sản xuất tìm đơn hàng bán sỉ cần chứng minh năng lực cung ứng và chất lượng ổn định. Doanh nghiệp bán lẻ trực tiếp phải lo thêm nội dung giới thiệu, chăm sóc khách hàng, tồn kho và xử lý hàng trả lại. Lợi thế sản xuất chỉ phát huy khi doanh nghiệp đáp ứng được những yêu cầu đó.
Theo ông Trần Thanh Hải, doanh nghiệp cần nâng năng lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm và làm chủ thương hiệu, đồng thời đa dạng hóa thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và cải thiện logistics. Những phần việc này phải được thực hiện cùng nhau để cơ hội tiếp cận khách hàng chuyển thành đơn hàng có hiệu quả.


