Thời điểm trẻ phát triển chiều cao tối đa

Chiều cao tối ưu không hình thành trong một giai đoạn ngắn mà phụ thuộc vào quá trình chăm sóc liên tục. Ảnh: Freepik.

Theo ThS.BS Dương Công Minh, Trưởng khoa khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), nhiều nghiên cứu cho thấy dinh dưỡng là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến chiều cao, chiếm khoảng 32%, cao hơn cả di truyền (23%) và vận động thể lực (20%). Điều này đồng nghĩa với việc cha mẹ có thể chủ động cải thiện tầm vóc cho con thông qua chế độ ăn uống hợp lý.

Kinh nghiệm từ Nhật Bản cho thấy nhờ cải thiện dinh dưỡng quốc gia và chú trọng bữa ăn học đường, tầm vóc người dân đã thay đổi đáng kể chỉ sau vài thế hệ.

Bác sĩ Minh cho hay có ba giai đoạn quyết định chiều cao của trẻ. Giai đoạn bào thai là nền tảng đầu tiên. Trong 9 tháng thai kỳ, mẹ cần tăng khoảng 10-12 kg để trẻ khi sinh đạt chiều dài trung bình 50 cm và cân nặng khoảng 3 kg.

Giai đoạn từ sơ sinh đến 3 tuổi là thời kỳ tăng trưởng nhanh nhất. Năm đầu tiên trẻ có thể tăng 25 cm, hai năm tiếp theo mỗi năm tăng khoảng 10 cm. Sau 4 tuổi, tốc độ tăng trung bình 5-6 cm/năm cho đến dậy thì.

Giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì là “cú bứt tốc”. Trẻ gái thường dậy thì từ 10-16 tuổi, trẻ trai từ 12-18 tuổi. Trong 1-2 năm cao điểm, nếu được chăm sóc tốt, trẻ có thể tăng 8-12 cm mỗi năm.

"Tuy nhiên, khó xác định chính xác thời điểm tăng vọt nên việc đảm bảo dinh dưỡng phải duy trì liên tục", bác sĩ Minh nói.

Dù không còn tăng nhanh như những năm đầu đời, giai đoạn 6-10 tuổi lại đóng vai trò tích lũy nền tảng. Trẻ 6 tuổi trung bình cao khoảng 116-118 cm, nặng 20 kg; 10 tuổi cao 138-140 cm, nặng khoảng 32 kg. Đến 18 tuổi, chiều cao có thể đạt 168-170 cm nếu tăng trưởng thuận lợi.

Để đạt mức này, trẻ 6 tuổi cần khoảng 1.600 kcal/ngày, 36 g đạm và 500 mg canxi. Trẻ 10 tuổi cần 2.200 kcal, 50 g đạm và 700 mg canxi mỗi ngày. Ngoài ra còn cần sắt, kẽm, iốt, vitamin A, C và D với liều lượng phù hợp.

Bác sĩ Minh khuyến cáo phụ huynh nên cho trẻ nên ăn đủ 3 bữa chính và 2 bữa phụ. Mỗi bữa chính cần đủ 4 nhóm thực phẩm: tinh bột, đạm, chất béo và rau quả. Bữa sáng đặc biệt quan trọng, không nên bỏ vì có thể gây hạ đường huyết và ảnh hưởng lâu dài đến phát triển thể chất.

Canxi là thành phần cấu trúc chính của xương, nên trẻ cần uống 500-600 ml sữa mỗi ngày. Ngoài sữa, có thể bổ sung từ tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương. Lysin là axit amin quan trọng cho tăng trưởng có trong thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu.

Sắt giúp phòng thiếu máu, kẽm hỗ trợ phân chia tế bào và tăng trưởng, iốt cần cho hoạt động tuyến giáp. Trẻ nên được tẩy giun định kỳ 6 tháng/lần để hạn chế thiếu máu do giun sán.

Vận động giúp tăng chuyển hóa và đưa canxi vào xương. Trẻ nên vận động ít nhất 1 giờ mỗi ngày như chạy bộ, nhảy dây, bơi lội, đạp xe hoặc đơn giản là phụ giúp việc nhà.

Giấc ngủ sâu kích thích cơ thể tiết hormone tăng trưởng. Trẻ nên ngủ trước 22h và đủ ít nhất 8 tiếng mỗi ngày. Cùng với đó, tiêm chủng đầy đủ, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống trong lành sẽ giúp hạn chế bệnh tật.

Nguyễn Thuận