'Thời khắc' - Sản phẩm công nghiệp văn hóa nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô

"Thời khắc" đồng thời đánh dấu Rạp Công Nhân sáng đèn trở lại sau thời gian tu sửa, nâng cấp. Không chỉ là một chương trình biểu diễn, sản phẩm được Nhà hát Kịch Hà Nội xây dựng như một chuỗi trải nghiệm kết nối lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ và những phương thức tiếp cận công chúng mới.

Sự kiện "Thời khắc" đánh dấu Rạp Công Nhân sáng đèn trở lại sau thời gian tu sửa, nâng cấp

Với chủ đề "Lưu - Khắc - Vang", chương trình kết nối hình ảnh, tư liệu, hiện vật với không gian triển lãm, trải nghiệm tương tác, phòng chiếu và biểu diễn sân khấu. Những câu chuyện về lịch sử, danh nhân và di sản vì thế không chỉ được lưu giữ, mà còn được kể lại bằng một ngôn ngữ trực quan, gần gũi hơn với công chúng đương đại.

Điểm nhấn nghệ thuật của "Thời khắc" là vở "Huyền tích Hồ Gươm", khai thác câu chuyện về Vua Lê, Quan Hành khiển Ức Trai, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và truyền thuyết hoàn trả gươm báu cho Rùa thần.

Từ một huyền tích đã quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt, Nhà hát Kịch Hà Nội lựa chọn cách kể mới khi kết hợp nghệ thuật biểu diễn trực tiếp với công nghệ AI. Trên sân khấu, diễn viên tương tác với hình ảnh được tái hiện trên màn hình lớn; bối cảnh và không gian lịch sử được mở rộng bằng công nghệ, tạo nên sự chuyển tiếp giữa sân khấu thực và không gian số.

Vở diễn "Huyền tích Hồ Gươm"kết hợp nghệ thuật biểu diễn trực tiếp với công nghệ AI

Ở đó, AI không thay thế người nghệ sĩ mà đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ sáng tạo, mở rộng khả năng biểu đạt của sân khấu. Những nhân vật, sự kiện và không gian thuộc về quá khứ được tái hiện trực quan hơn, qua đó tạo thêm một con đường để công chúng hôm nay, đặc biệt là người trẻ, bước vào lịch sử.

NSND Trung Hiếu, Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội, cho biết: "Chúng tôi xây dựng một vở kịch có sự tương tác giữa diễn viên trên sân khấu và hình ảnh trên màn hình lớn. Đây là một thử nghiệm mới của Nhà hát Kịch Hà Nội. Chúng tôi hy vọng sự kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn, sân khấu và công nghệ sẽ mang đến cho khán giả những trải nghiệm mới mẻ".

NSND Trung Hiếu - Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội

Điều đáng chú ý là phía sau những thử nghiệm về công nghệ, "Huyền tích Hồ Gươm" vẫn đặt câu chuyện lịch sử và những giá trị văn hóa ở vị trí trung tâm.

Từ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đến hình tượng Vua Lê và Nguyễn Trãi, mạch chuyện dẫn khán giả tới khoảnh khắc hoàn trả gươm báu cho Rùa thần. Sau chiến thắng là khát vọng hòa bình; sau những năm tháng binh đao là mong muốn xây dựng một cuộc sống yên bình. Huyền tích ấy không chỉ góp phần làm nên tên gọi Hồ Hoàn Kiếm, mà qua nhiều thế kỷ đã trở thành một phần ký ức văn hóa của Thăng Long - Hà Nội.

Việc câu chuyện được kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu kết hợp công nghệ cũng tạo nên một cách tiếp cận khác đối với những khán giả trẻ vốn quen thuộc với hình ảnh, tương tác và môi trường số.

Câu chuyện về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và truyền thuyết hoàn trả gươm báu cho Rùa thần được kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu kết hợp công nghệ cũng tạo nên một cách tiếp cận khác đối với những khán giả trẻ

Trần Thị Bích Ngọc, một khán giả trẻ tại Hà Nội, chia sẻ: "Em không nghĩ nghệ thuật sân khấu có thể kết hợp với công nghệ hiện đại như thế. Cách thể hiện sinh động giúp người trẻ tiếp cận lịch sử gần gũi, sáng tạo hơn và có thêm một góc nhìn mới về những câu chuyện của quá khứ".

Bên cạnh "Huyền tích Hồ Gươm", "Thời khắc" còn giới thiệu vở "Tôi và chúng ta" của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Nếu "Huyền tích Hồ Gươm" đưa người xem trở lại những lớp trầm tích lịch sử, thì "Tôi và chúng ta" đặt ra những câu hỏi về đổi mới tư duy, phát huy năng lực con người và mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể - những vấn đề sau nhiều thập niên vẫn còn sức gợi đối với đời sống đương đại. 

Đáng chú ý, "Tôi và chúng ta" cũng mở màn cho dự án "Nhà hát Việt", hợp tác giữa Nhà hát Kịch Hà Nội và Đài Truyền hình Việt Nam. Việc đưa tác phẩm lên nền tảng VTVgo mở thêm một không gian tiếp cận cho sân khấu: khán giả không nhất thiết phải có mặt trong khán phòng vẫn có thể thưởng thức tác phẩm.

Từ đây, một vở diễn không còn chỉ tồn tại trong vài giờ biểu diễn và số ghế hữu hạn của một nhà hát. Khi được số hóa, lưu trữ và phân phối trên nền tảng trực tuyến, tác phẩm có thể tiếp tục tìm kiếm những nhóm khán giả mới, ở những không gian và thời điểm khác nhau. 

Đó cũng là một trong những hướng đi đáng chú ý khi sân khấu bước vào dòng chảy công nghiệp văn hóa. Giá trị của một tác phẩm không chỉ nằm ở việc bảo tồn hay phục dựng, mà còn ở khả năng được sáng tạo lại, mở rộng phương thức tiếp cận và tiếp tục tạo ra đời sống mới trong công chúng.

Vở diễn "Huyền tích Hồ Gươm" đã đưa người xem trở lại những lớp trầm tích lịch sử

Có thể nói rằng, từ vở "Huyền tích Hồ Gươm" được kể bằng sự hỗ trợ của AI đến những vở diễn được đưa lên nền tảng số, "Thời khắc" cho thấy một cách tiếp cận mới: di sản và nghệ thuật không chỉ cần được bảo tồn, mà còn cần được chuyển hóa thành những trải nghiệm văn hóa có sức sống trong đời sống đương đại./.