Thói quen cướp đi 8 triệu sinh mạng trên toàn cầu mỗi năm

Tại Việt Nam, bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, sự gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng, đặc biệt với giới trẻ, khi nhiều ca nhập viện và tổn thương sức khỏe nặng nề đã được ghi nhận.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm, cướp đi khoảng 8 triệu sinh mạng mỗi năm, tương đương 14% tổng số ca tử vong toàn cầu.

Đáng chú ý, đây là những cái chết hoàn toàn có thể tránh được nếu loại bỏ việc sản xuất, tiêu thụ và sử dụng các sản phẩm thuốc lá. Con số khổng lồ này cho thấy thuốc lá không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân mà còn là thách thức nghiêm trọng đối với y tế công cộng và sự phát triển bền vững của các quốc gia.

Thuốc lá có liên quan trực tiếp đến ít nhất 11 loại ung thư khác nhau, trong đó phổ biến nhất là ung thư phổi. Tại Việt Nam, ung thư phổi hiện là loại ung thư đứng hàng đầu ở nam giới. Không chỉ người hút thuốc chủ động chịu hậu quả, hút thuốc lá thụ động cũng gây ra những tác hại nặng nề, dẫn đến khoảng 1,2 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó phụ nữ và trẻ em là những nạn nhân chiếm tỷ lệ lớn.

Chia sẻ về thực trạng trong nước, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết số liệu tổng hợp từ gần 700 cơ sở khám, chữa bệnh cho thấy, chỉ riêng năm 2023 đã có hơn 1.200 ca nhập viện liên quan đến việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Trong số này, có 81 trường hợp sử dụng lần đầu, còn lại là những người đã dùng các sản phẩm này trong một thời gian.

Thói quen cướp đi 8 triệu sinh mạng mỗi năm, mối đe dọa âm thầm với giới trẻ.

“Đây là con số rất đáng lo ngại, bởi đã ghi nhận những trường hợp có dấu hiệu rối loạn nghiêm trọng. Tương tự nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam cũng gặp các ca tổn thương phổi cấp, một bệnh lý mới liên quan trực tiếp đến thuốc lá điện tử”, TS Khoa nhấn mạnh.

Theo ông, tất cả các loại thuốc lá đều có hại, bởi thành phần cốt lõi vẫn là nicotine, một chất gây nghiện mạnh. Với thuốc lá điếu truyền thống, người hút có thể phần nào kiểm soát lượng nicotine nạp vào cơ thể. Tuy nhiên, với các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng, việc kiểm soát này gần như không thể, khiến mức độ lệ thuộc và nghiện nicotine gia tăng rất nhanh.

Nguy cơ kép với giới trẻ: nghiện nicotine và ma túy

Một trong những lý do khiến thuốc lá điện tử lan rộng là các thông điệp quảng bá cho rằng sản phẩm này “ít hại hơn” hoặc “giảm hại đến 95% so với thuốc lá điếu”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, những tuyên bố này không có đủ bằng chứng khoa học đáng tin cậy.

TS Khoa cho biết, trong nhiều thập niên qua, ngành công nghiệp thuốc lá từng đưa ra hàng loạt tuyên bố tương tự, từ “đầu lọc là đột phá công nghệ” đến thuốc lá “nhẹ”, “ít hắc ín”. Thực tế hơn 60 năm cho thấy, số người hút thuốc không giảm, số người bỏ thuốc không tăng, trong khi tử vong do thuốc lá ngày càng nhiều hơn.

Tuyên bố về việc thuốc lá điện tử “giảm hại” chủ yếu dựa trên ý kiến của một nhóm nhỏ chuyên gia, xuất phát từ các nghiên cứu được tài trợ bởi chính ngành công nghiệp thuốc lá, không đảm bảo tính độc lập và cơ sở khoa học. “Chúng ta cần cấm ngay khi có thể để bảo vệ con em chúng ta”, TS Khoa nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cảnh báo Việt Nam đang đối mặt với một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng: giới trẻ ngày càng sử dụng nhiều thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo bác sĩ Lâm, các sản phẩm này không chỉ chứa nicotine - một chất độc gây nghiện - mà còn có nguy cơ bị pha trộn ma túy tổng hợp, trở thành công cụ để kẻ xấu trục lợi trẻ em và thanh thiếu niên. “Chúng ta cần nhận thức rõ nguy cơ đang đến gần để kịp thời ngăn chặn, bảo vệ thế hệ trẻ, trong đó có con em của chúng ta”, ông nhấn mạnh.

Bác sĩ Lâm cho rằng, cội nguồn của vấn đề nằm ở ngành công nghiệp thuốc lá, với các hoạt động quảng bá tinh vi, can thiệp chính sách và đánh bóng hình ảnh sản phẩm. Nếu không có những chiến lược tiếp thị này, xã hội sẽ không phải đối mặt với làn sóng thuốc lá mới đang lan rộng như hiện nay.

“Thật đáng lo ngại khi có ý kiến cho rằng thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng là ‘tốt’, là ‘giải pháp thay thế’, trong khi điều đó đi ngược lại hoàn toàn sứ mệnh bảo vệ sức khỏe cộng đồng và cố tình lờ đi những nguy cơ nghiêm trọng đối với giới trẻ”, bác sĩ Lâm nói.

Trong bối cảnh thuốc lá tiếp tục cướp đi hàng triệu sinh mạng mỗi năm, các chuyên gia nhấn mạnh rằng hành động quyết liệt, sớm và toàn diện là chìa khóa để ngăn chặn một thảm họa y tế có thể phòng tránh trước khi cái giá phải trả trở nên quá đắt.