Thời tiết cực đoan xuất hiện ở nhiều nơi

Rome (Ý) đối mặt nắng nóng cực đoan tháng 7/2026. Ảnh: VCG

Điều đáng lo ngại là các hiện tượng thời tiết cực đoan không còn xuất hiện riêng lẻ mà nối tiếp, chồng lấn, tác động qua lại, tạo thành chuỗi rủi ro liên hoàn, gây sức ép lớn lên hạ tầng đô thị, kinh tế và sức khỏe cộng đồng.

Những hình thái đối lập

Tháng 7/2026, bức tranh khí hậu toàn cầu hiện lên với những hình thái đối lập: một bên là hạn hán, nắng nóng kéo dài; bên kia là mưa lớn, ngập lụt dồn dập. Tất cả đều là hệ quả của biến đổi khí hậu phức tạp.

Theo Reuters, từ ngày 22-28/6, hơn 10.650 ca tử vong trong đợt nắng nóng nghiêm trọng tại nhiều quốc gia ở châu Âu. Giới chuyên gia cảnh báo, “lục địa già” có thể đối mặt thêm vài tuần nắng nóng cực đoan.

Trong khi đó, cháy rừng tiếp tục trở thành hệ quả trực tiếp của thời tiết khô nóng kéo dài. Tại miền nam Tây Ban Nha, một vụ cháy nghiêm trọng khiến ít nhất 13 người thiệt mạng, thiêu rụi khoảng 7.000 ha rừng và buộc hàng trăm người phải sơ tán.

Ở phía bên kia địa cầu, Trung Quốc trải qua tháng 7 đầy thử thách. Một cơn bão gần đây gây mưa lớn kéo theo lũ lụt nghiêm trọng tại Quảng Tây. Chuyên gia khí tượng nước này cảnh báo, nguy cơ bão, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất, nắng nóng và hạn hán sẽ xuất hiện chồng lấn trên nhiều khu vực trong thời gian tới.

Thiên tai còn để lại “vết sẹo” tâm lý kéo dài. Cảm xúc “lo âu về khí hậu” diễn ra với trạng thái căng thẳng, sợ hãi kéo dài vì phải liên tục sống trong nỗi ám ảnh thiên tai. Thậm chí, chỉ tiếng mưa rơi cũng có thể khơi lại ký ức về những mất mát đã trải qua. Đây được xem là một trong những hệ lụy ít được chú ý nhưng ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Giới khoa học Mỹ dự báo, xác suất xuất hiện El Nino rất mạnh vào khoảng trước cuối năm 2026 lên tới 81%, với khả năng kéo dài sang mùa xuân 2027 lên tới 97%. Nếu kịch bản này xảy ra, nhiều khu vực có thể đối mặt thời tiết cực đoan dữ dội hơn. El Nino siêu mạnh trong giai đoạn 2026 - 2027 có thể tạo cú sốc lớn đối với chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, đẩy giá thực phẩm tăng kéo dài đến năm 2028.

Xây dựng mô hình đô thị thích ứng

Sự dịch chuyển của các rủi ro khí hậu thúc giục sự điều chỉnh tư duy quản trị, từ ứng phó sau thiên tai sang dự báo và hành động từ sớm. Khái niệm “thích ứng khí hậu” đang được nhiều quốc gia đặt ngang hàng với mục tiêu giảm phát thải, hướng đến xây dựng những thành phố đủ khả năng chống chịu trước các cú sốc khí hậu.

Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia đẩy mạnh hướng tiếp cận này bằng việc đưa công nghệ vào toàn bộ chuỗi quản trị rủi ro thiên tai. Theo Global Times, trí tuệ nhân tạo (AI) được tích hợp vào hệ thống dự báo để tăng độ chính xác ở nhiều khung thời gian, từ cảnh báo vài giờ cho đến dự báo theo mùa.

Đặc biệt, AI giúp xử lý bài toán khó nhất của ngành khí tượng là dự báo sự hình thành và tan rã rất nhanh của các cơn dông đối lưu. Chỉ cần giảm sai số 1km trong dự báo đường đi của bão khi đổ bộ cũng có thể giúp cắt giảm gần 100 triệu nhân dân tệ thiệt hại kinh tế trực tiếp.

Cạnh đó, đẩy nhanh mô hình “song sinh kỹ thuật số” trong ngành thủy lợi, tích hợp chức năng dự báo, cảnh báo sớm, diễn tập và lập phương án ứng phó nhằm nâng cao năng lực bảo đảm an ninh nguồn nước và kiểm soát lũ.

Tại các đô thị, mạng lưới cảm biến giám sát hàng chục nghìn kilômét đường ống, cầu, hệ thống cấp thoát nước và hạ tầng ngầm hoạt động liên tục nhằm phát hiện sớm nguy cơ sự cố.

Nước này mới đây công bố mô hình AI địa tầng đầu tiên trên thế giới, xây dựng cơ sở dữ liệu chung về 4,6 tỷ năm lịch sử tiến hóa của Trái đất, tạo nền tảng nghiên cứu biến đổi khí hậu và thiên tai. Mô hình này đánh giá 10 năm tiến trình phát triển bền vững toàn cầu; đồng thời hỗ trợ các nước đang phát triển và quốc đảo nhỏ nâng cao năng lực dự báo, giám sát và ứng phó thiên tai.