Thời tiết nắng nóng có làm pin xe điện bị hao nhanh hơn?

Việt Nam đang trải qua những ngày nắng nóng kỷ lục với nhiệt độ ngoài trời thường xuyên vượt 38-42°C. Trong bối cảnh đó, hàng nghìn tài xế xe máy điện và ô tô điện, nhất là xe công nghệ đang phải đối mặt với thực tế phũ phàng: quãng đường di chuyển giảm mạnh, pin hao nhanh bất thường và nỗi ám ảnh phải chờ sạc dưới trời nắng gắt.

Thời tiết nắng nóng cũng làm pin xe điện hao nhanh hơn bình thường. Ảnh: THY NHUNG

Pin Lithium-ion là “trái tim” của xe điện rất nhạy cảm với nhiệt độ. Nhằm giúp các chủ xe điện giảm thiểu thiệt hại, tối ưu quãng đường và giữ tuổi thọ pin trong mùa hè nóng bức, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM chia sẻ các mẹo vận hành thông minh.

Mức độ hao hụt pin trong nắng nóng

Xe máy điện thường chịu ảnh hưởng nặng hơn vì hệ thống tản nhiệt đơn giản (thường chỉ có quạt gió và tản nhiệt thụ động). Ô tô điện có hệ thống làm mát bằng chất lỏng phức tạp nên kiểm soát nhiệt độ pin tốt hơn, nhưng vẫn bị ảnh hưởng đáng kể.

Theo các nghiên cứu của Recurrent Automotive và Geotab: Nhiệt độ 32-35°C: Hao pin tăng 5-10%.

Nhiệt độ 38-42°C+: Hao pin tăng 15-30% so với điều kiện lý tưởng (20-25°C). Một số trường hợp cực đoan có thể giảm 25-35% quãng đường di chuyển.

Ví dụ thực tế, một chiếc xe máy điện chạy được 120 km ở 25°C, thì trong ngày nắng 40°C có thể chỉ đạt 85-100 km. Với ô tô điện, một xe chạy được 400 km ở điều kiện mát mẻ có thể giảm xuống còn 320-360 km khi trời nóng.

Đây chủ yếu là hao hụt tạm thời. Khi nhiệt độ giảm, hiệu suất sẽ phục hồi. Tuy nhiên, nếu pin thường xuyên chịu nhiệt độ cao sẽ dẫn đến chai pin vĩnh viễn nhanh hơn.

Nguy hiểm khi sạc pin đang nóng

Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, sạc pin khi đang nóng là sai lầm rất phổ biến của tài xế Việt Nam, vừa đi nắng về là cắm sạc ngay.

Khi pin đang nóng (35-45°C): BMS hạn chế dòng sạc mạnh để tránh nhiệt độ vượt 50°C khiến thời gian sạc tăng 20-50%. Hệ thống làm mát phải chạy hết công suất, tiêu tốn thêm điện năng. Nhiệt độ cao kết hợp với dòng điện sạc tạo ứng suất nhiệt kép, đẩy nhanh quá trình phân hủy hóa học trong cell pin (tăng độ dày lớp SEI, lithium plating).

Chuyên gia khuyến cáo chủ xe không nên sạc pin khi đang nóng. Ảnh: THY NHUNG

SEI-Solid Electrolyte Interphase, lớp trung gian điện giải rắn. Lớp này hình thành chủ yếu trên cực âm của pin lithium-ion, đặc biệt là cực âm graphite, trong những chu kỳ sạc đầu tiên. Khi điện thế cực âm xuống thấp, dung môi và muối lithium trong chất điện giải bị khử, tạo ra một màng mỏng bám trên bề mặt hạt graphite.

Theo Geotab và Recurrent, xe thường xuyên sạc khi pin nóng ở khí hậu nóng sẽ chai pin nhanh hơn 0,3-0,5% mỗi năm so với khí hậu ôn hòa. Sau 4-5 năm, sự chênh lệch này trở nên rất rõ rệt.

Đồng thời, việc sạc nhanh (DC Fast Charging) khi nóng cũng xảy ra rủi ro cao hơn nhiều. Dòng điện mạnh sinh nhiệt lớn, BMS có thể giảm tốc độ sạc mạnh hoặc tạm dừng. Lặp lại nhiều lần sẽ làm giảm đáng kể tuổi thọ pin và tăng nguy cơ về an toàn pin.

Chính vì vậy, sau khi đi nắng về, nên chờ 15-30 phút cho pin nguội bớt trước khi sạc.

Mẹo vận hành xe điện mùa hè hiệu quả

PGS.TS Đỗ Văn Dũng chia sẻ các chủ xe nên thay đổi thói quen lái xe như luôn chọn chế độ Eco hoặc Normal, tăng tốc nhẹ nhàng, duy trì tốc độ ổn định, tận dụng tối đa phanh tái sinh (Regen) và giảm tải trọng không cần thiết.

Hoặc quản lý điều hòa thông minh như bật điều hòa qua app trước 5-10 phút khi còn ở nhà, đặt nhiệt độ 24-26°C, dùng chế độ tái tuần hoàn gió trong hoặc tắt điều hòa khi dừng đèn đỏ ngắn.

Để sạc pin tối ưu hơn thì chủ xe có thể áp dụng chiến lược như ưu tiên sạc ban đêm hoặc sáng sớm, sạc tại nơi có mái che, gara, giới hạn mức sạc 70-80% trong mùa hè và ưu tiên sạc chậm (AC) thay vì sạc nhanh khi trời nóng.

Cách đỗ xe và bảo quản cũng là một trong những biện pháp hỗ trợ cho xe điện. Đơn cử như việc luôn đỗ dưới bóng râm hoặc dùng tấm che nắng phản quang, kiểm tra áp suất lốp định kỳ vì lốp non làm giảm quãng đường, cập nhật phần mềm xe mới nhất (thường có tối ưu quản lý nhiệt). Theo dõi nhiệt độ pin qua app, nếu pin >40°C thì nên nghỉ hoặc chạy chậm.

Với xe máy điện, chủ xe nên mang sạc dự phòng và lập kế hoạch sạc hoặc đổi pin tại các trung tâm thương mại có mái che.

Với ô tô điện, có thể sử dụng ghế thông gió (seat ventilation) thay vì hạ nhiệt độ quá thấp.