Thông điệp của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi sau khi gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy “mối quan hệ mang tính xây dựng và ổn định” với Trung Quốc, sau hai lần tiếp xúc với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bắt tay Thủ tướng Nhật Takaichi Sanae trước màn chụp ảnh chung giữa các lãnh đạo APEC, ngày 19/11. (Ảnh: Reuters)
“Chúng tôi sẽ thúc đẩy toàn diện mối quan hệ chiến lược và cùng có lợi… thông qua đối thoại nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia của cả hai bên, đồng thời xây dựng mối quan hệ mang tính xây dựng và ổn định”, báo Japan Times dẫn lời bà Takaichi phát biểu với báo chí tại cuộc họp báo sau hội nghị.
Trước đó cùng ngày, nhà lãnh đạo Nhật Bản tiếp xúc với ông Tập khi hội nghị chưa bắt đầu. Hai nhà lãnh đạo cũng đã bắt tay trước tiệc chiêu đãi tối 18/11. Đây là lần đầu tiên họ có dịp tiếp xúc kể từ khi bà Takaichi đưa ra phát biểu về vấn đề Đài Loan vào tháng 11 năm ngoái, khiến Bắc Kinh nổi giận.
Khi được hỏi về những cuộc tiếp xúc này, bà Takaichi cho biết đã cảm ơn ông Tập vì lời mời tham dự cũng như công tác tổ chức hội nghị, đồng thời gửi lời chúc mừng Trung Quốc đăng cai các sự kiện.
“Chính vì giữa Nhật Bản và Trung Quốc vẫn tồn tại những vấn đề và thách thức chưa được giải quyết nên tôi cho rằng đối thoại và trao đổi thông tin là điều quan trọng”, bà nói.
Tuy nhiên, điều gây chú ý trong chuyến đến Thâm Quyến lần này của Thủ tướng Nhật Bản là sự đón tiếp khá lạnh nhạt khi bà đặt chân xuống sân bay vào sáng 18/11.
Trong khi các nhà lãnh đạo khác được đón bằng đội hình biểu diễn nồng nhiệt, Thủ tướng chỉ nhận được sự đón tiếp khá đơn giản. Sự tương phản này gây chú ý rõ rệt.
Ngày 19/11, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara từ chối bình luận về nghi thức ngoại giao của quốc gia khác, nhưng dường như muốn giảm nhẹ khác biệt trong cách đón tiếp.
“Chúng tôi hiểu rằng nước chủ nhà đã dành cho Nhật Bản nghi thức tiếp đón thông thường tương tự như đối với các nền kinh tế tham dự khác”, người phát ngôn hàng đầu của Chính phủ Nhật Bản phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ.
Giữ lập trường
Bất ổn xung quanh các cuộc tiếp xúc gần đây đã bộc lộ rõ từ đầu tuần tại Manila. Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tham dự Hội nghị cấp cao Trung Quốc - ASEAN ngày 16/11, rồi trở về Bắc Kinh ngay chiều cùng ngày, vào khoảng thời gian bà Takaichi đến Philippines.
Ông Lý không tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN+3 vào ngày hôm sau. Thay vào đó, Trung Quốc cử Bộ trưởng Nông nghiệp và Nông thôn Trương Trụ tham dự.
Dù lịch trình dày đặc liên quan đến các hội nghị ASEAN khiến cơ hội tiếp xúc giữa hai bên bị hạn chế, việc ông Lý nhanh chóng rời Manila làm dấy lên đồn đoán rằng Bắc Kinh muốn tránh tiếp xúc khó xử với nhà lãnh đạo Nhật Bản.
Cuộc gặp ngắn ngủi giữa bà Takaichi và ông Tập trong tuần này là dịp hiếm hoi hai bên tiếp xúc trực tiếp, trong bối cảnh quan hệ ngoại giao giữa hai nước bị đóng băng suốt 1 năm qua.
Sau khi phát biểu về Đài Loan khiến Trung Quốc nổi giận, Tokyo khẳng định lập trường của Nhật Bản về vấn đề này không thay đổi.
Ngày 19/11, bà Takaichi một lần nữa nhắc lại lập trường này, đồng thời khẳng định Tokyo vẫn tuân thủ Tuyên bố chung Nhật Bản - Trung Quốc năm 1972, văn kiện đặt nền móng cho quan hệ ngoại giao song phương.
Dù Tokyo thể hiện thiện chí duy trì đối thoại với Trung Quốc, Thủ tướng Takaichi dường như vẫn giữ vững lập trường của mình.
Tại sự kiện chính của APEC ngày 19/11, bà Takaichi cho biết đã nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố trật tự kinh tế quốc tế tự do, công bằng và dựa trên luật lệ.
Đầu tuần này tại Manila, bà cùng lãnh đạo Bộ tứ bày tỏ “quan ngại sâu sắc về hành vi cưỡng ép kinh tế, bao gồm cả việc áp đặt các hạn chế xuất khẩu tùy tiện”. Bà Takaichi đánh giá cuộc gặp này là “một thành công lớn”.
Sự kiện năm nay gợi nhớ Hội nghị cấp cao APEC năm 2014 ở Bắc Kinh, khi ông Tập đón tiếp Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe hồi đó với sắc mặt lạnh lùng. Cái bắt tay lạnh nhạt giữa hai người khi đó trở thành hình ảnh mang tính biểu tượng cho sự xuống cấp trong quan hệ giữa hai nước láng giềng.
Dù vậy, cuộc tiếp xúc năm 2014 vẫn mở đường cho các cuộc hội đàm song phương chính thức, góp phần khởi đầu quá trình cải thiện quan hệ ngoại giao một cách thận trọng.
Lần này, không có cuộc gặp song phương chính thức nào được công bố. Đây được coi là dấu hiệu cho thấy 2 bên khó có thể giải quyết những bất đồng trong tương lai gần.



