Thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi), mở rộng các hình thức chỉ định thầu, đặt hàng
Dự thảo luật mở rộng các hình thức chỉ định thầu, đặt hàng… nhằm tạo cơ chế lựa chọn nhà thầu phù hợp trong các trường hợp mà không thay thế hay hạn chế việc áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi.
Với 487/489 (97,6%) đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, chiều 21/11, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). Luật gồm 8 chương, 59 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Theo báo cáo giải trình trước khi biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) và Thường trực Uỷ ban Kinh tế và Tài chính (UBKTTC) đề nghị chỉ định thầu và các hình thức lựa chọn nhà thầu khác chỉ áp dụng khi bảo đảm nguyên tắc, điều kiện, giới hạn chặt chẽ và có cơ chế kiểm soát phù hợp, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu khi quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo tại hội trường.
Tuy nhiên, Cơ quan soạn thảo nhận thấy, việc áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu không thể chỉ dựa trên mức độ cạnh tranh mà cần tính đến mục tiêu, tính chất, quy mô, tiến độ và yêu cầu cụ thể của từng gói thầu, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu cạnh tranh, công khai, minh bạch với yêu cầu về tiến độ, chất lượng và hiệu quả. Thực tiễn cho thấy, đối với những gói thầu chỉ có một nhà thầu đáp ứng yêu cầu hoặc có tính chất đặc thù, cấp bách thì việc tổ chức đấu thầu không những không tạo thêm cạnh tranh thực chất mà còn làm phát sinh thời gian, chi phí và thủ tục không cần thiết.
"Dự thảo luật mở rộng các hình thức chỉ định thầu, đặt hàng… nhằm tạo cơ chế lựa chọn nhà thầu phù hợp trong các trường hợp nêu trên mà không thay thế hay hạn chế việc áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi. Theo quy định của dự thảo luật, chủ đầu tư vẫn được quyền lựa chọn hình thức đấu thầu rộng rãi đối với cả những gói thầu đủ điều kiện áp dụng hình thức khác", Bộ trưởng lý giải.

Đại biểu tham dự kỳ họp.
Cùng với việc mở rộng hình thức chỉ định thầu và các hình thức lựa chọn nhà thầu không qua cạnh tranh, dự thảo luật quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí và giới hạn áp dụng trong các trường hợp cấp bách, khẩn cấp để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại; bảo vệ bí mật nhà nước; đáp ứng yêu cầu, điều kiện đặc thù về chuyên môn, nghiệp vụ mà không cần thiết phải áp dụng hình thức đấu thầu cạnh tranh…
Việc áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với dự án cần đẩy nhanh tiến độ phải được xác định bằng văn bản của cấp có thẩm quyền nhằm tránh việc lợi dụng sự chậm trễ do nguyên nhân chủ quan để áp dụng chỉ định thầu. Đồng thời, dự thảo luật giao Chính phủ quy định cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng theo hướng tăng cường công khai thông tin, giám sát, kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Quang cảnh hội trường.
Đối với đề nghị tăng cường thẩm định độc lập đối với các quyết định của chủ đầu tư, nhất là đối với chỉ định thầu, gói thầu giá trị lớn, phòng ngừa thông thầu, thất thoát, lãng phí, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho hay, pháp luật về đấu thầu không hạn chế việc chủ đầu tư thuê tổ chức tư vấn độc lập thực hiện công tác thẩm định trong quá trình lựa chọn nhà thầu.
Dự thảo luật đã quy định chủ đầu tư chịu trách nhiệm tổ chức thẩm định trong quá trình lựa chọn nhà thầu và được thuê tổ chức tư vấn có đủ năng lực, kinh nghiệm thực hiện công tác thẩm định. Do vậy, việc sử dụng đơn vị thẩm định độc lập do chủ đầu tư quyết định căn cứ vào tính chất, quy mô, mức độ phức tạp của gói thầu, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tế.
"Việc quy định bắt buộc sử dụng đơn vị thẩm định độc lập đối với mọi gói thầu có thể làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí và kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu. Dự thảo luật tiếp tục trao quyền chủ động cho chủ đầu tư trong việc tổ chức thẩm định, đồng thời gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và chất lượng công tác thẩm định", Bộ trưởng thông tin.
