Thử an toàn xe khách qua cung đèo Tây Bắc

"Đọc" phản xạ tài xế bằng công nghệ

Trên những cung đèo Tây Bắc trong đêm, chiếc xe giường nằm hai tầng khẽ nghiêng sang một bên khi ôm cua gắt. Ánh đèn vàng hắt ra từ cabin chỉ đủ soi rõ khuôn mặt của tài xế. Phía sau, hàng loạt màn hình dữ liệu liên tục nhấp nháy, những đường biểu đồ dao động chạy không ngừng theo từng chuyển động của thân xe.

Tài xế lần đầu tiên thao tác trên vô lăng gắn thêm với nhiều thiết bị cảm biến song vẫn giữ sự tập trung, bình tĩnh cao độ giúp chuyến thử nghiệm an toàn.

Mỗi cú đánh lái, mỗi lần rà phanh, mỗi rung lắc dù nhỏ nhất đều lập tức được ghi nhận và chuyển thành dữ liệu thời gian thực. Trong khoang xe, cảm giác vận hành không còn là kinh nghiệm hay cảm tính, mà trở thành những con số cụ thể, chính xác đến từng thông số kỹ thuật.

Một kỹ sư ngồi phía sau khẽ nhắc: chỉ cần xe nghiêng thêm một chút khi vào cua, hệ thống sẽ lập tức ghi nhận cảnh báo. Không khí trong cabin vì thế luôn ở trạng thái tập trung cao độ, nơi mọi thao tác đều mang sức nặng của một phép đo.

Không đơn thuần là một chuyến xe đường dài. Đây là hành trình mà từng phản xạ của người lái đang được "đọc" bằng công nghệ phục vụ cho bài toán lớn hơn: đánh giá độ an toàn của xe khách khi vận hành trên các cung đường đèo dốc Tây Bắc.

Những hình ảnh căng thẳng ấy thuộc chuyến thử nghiệm an toàn phương tiện do Cục Đăng kiểm VN phối hợp với Cục CSGT, Cục Đường bộ VN cùng các chuyên gia thực hiện, bắt đầu từ tháng 3/2026.

"Phòng thí nghiệm di động"

PGS. TS Trần Văn Như (Trường Đại học GTVT) cho biết, hệ thống cảm biến có thể ghi nhận gia tốc ba phương, độ rung, độ nghiêng thân xe, phản ứng hệ thống treo và nhiều thông số vận hành khác trong điều kiện thực tế.

Các kỹ sư và chuyên gia không rời mắt khỏi màn hình dữ liệu, đặc biệt khi xe đi vào những đoạn đường đèo, nhiều khúc cua gấp.

Trong đó, gia tốc ngang là thông số quan trọng nhất, bởi đây là yếu tố trực tiếp liên quan đến nguy cơ lật xe khi vào cua. Từ dữ liệu này, cơ quan chức năng có thể đánh giá chính xác hơn mức độ ổn định của phương tiện.

Một thiết bị đặc biệt được gắn trực tiếp lên vô lăng, kết nối với hệ thống máy tính đặt ngay phía sau ghế lái. Thiết bị này ghi nhận vận tốc, quỹ đạo, vị trí di chuyển của xe theo thời gian thực.

Dữ liệu vận tốc được đối chiếu với đồng hồ công-tơ-mét. Hệ thống đồng thời thiết lập các ngưỡng cảnh báo: khi xe đạt đến tốc độ cài đặt trước (ví dụ 40km/h), màn hình sẽ chuyển đỏ để nhắc kiểm soát tốc độ.

Không chỉ vậy, hệ thống còn tái hiện quỹ đạo di chuyển, tính toán bán kính cua, đồng thời ghi nhận góc lắc ngang và lắc dọc của thân xe - những thông số đặc biệt quan trọng với xe giường nằm hai tầng, vốn có trọng tâm cao và độ ổn định kém hơn xe thông thường.

"Điều quan trọng nhất là dữ liệu thực địa", Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam Nguyễn Tô An nhấn mạnh. "Chỉ khi xe chạy liên tục trên địa hình phức tạp, mới đánh giá đúng mức độ an toàn và sự phù hợp thiết kế", ông nói.

Những phút căng thẳng

Dù là tài xế nhiều năm kinh nghiệm, người cầm lái vẫn không giấu được sự căng thẳng. Những thao tác đầu tiên còn dè dặt, ánh mắt liên tục quan sát mặt đường và màn hình dữ liệu.

Cuộc thử nghiệm xe khách giường nằm kéo dài từ sáng đến đêm nhằm ghi lại dữ liệu phương tiện toàn diện nhất ở mọi thời điểm di chuyển.

Mỗi lần xe chuyển làn, tăng tốc hay phanh gấp, hệ thống đều ghi nhận ngay lập tức. Các kỹ sư liên tục theo dõi, ghi chép và phân tích từng thay đổi nhỏ.

Khi xe bắt đầu vào dốc Cun - cung đường nổi tiếng với những khúc cua gắt liên tiếp - không khí trong xe thay đổi rõ rệt. Mọi sự tập trung dồn về phía trước.

Tài xế điều chỉnh tốc độ, giữ tay chắc trên vô lăng có gắn cảm biến. Ở khoang giường nằm tầng hai, người ngồi có thể cảm nhận rõ độ rung và nghiêng của thân xe mỗi khi vào cua.

Một kỹ sư nhìn biểu đồ dao động và nói: "Đây là đoạn quan trọng nhất, cứ giữ nhịp lái bình thường".

Rời dốc Cun, xe tiếp tục hướng về đèo Đá Trắng. Những khúc cua liên tục mở ra trước mắt. Có những đoạn, xe phải đi sát vực sâu hoặc vách đá dựng đứng, trong điều kiện phương tiện ngược chiều bất ngờ xuất hiện ở khúc cua hẹp.

Nhờ kinh nghiệm xử lý, tài xế vẫn giữ được sự ổn định. Nhưng mỗi lần xe ôm cua, thân xe lại nghiêng nhẹ - điều khiến các kỹ sư đặc biệt chú ý.

Đêm Sơn La và những bài kiểm tra khắc nghiệt

Khi màn đêm buông xuống, hành trình bước vào giai đoạn thử thách nhất. Xe tiếp tục di chuyển qua các cung đường quanh co của Sơn La trong điều kiện ánh sáng hạn chế.

Khoảng gần nửa đêm, đoàn tiến hành thêm các bài thử về khả năng lên xuống dốc dài và chuyển hướng liên tục trong giới hạn tốc độ cho phép. Lực lượng CSGT được huy động phân luồng, đảm bảo an toàn và giúp xe thử nghiệm có thể vận hành liên tục theo kịch bản.

Kết thúc ngày thử nghiệm đầu tiên, khi xe dừng lại, tài xế thở phào nhẹ nhõm. Anh chia sẻ rằng đây là một trong những chuyến lái áp lực nhất, bởi mọi thao tác đều trở thành dữ liệu phục vụ nghiên cứu an toàn phương tiện.

Rạng sáng hôm sau, đoàn tiếp tục hành trình qua các tỉnh miền núi phía Bắc: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu và Lào Cai.

Rời chuyến xe đặc biệt ấy, điều còn đọng lại không phải chỉ là những thiết bị hiện đại hay hàng nghìn thông số kỹ thuật mà là ánh mắt tập trung của người tài xế sau vô lăng, là sự căng thẳng của các kỹ sư mỗi khi xe ôm cua, là khoảnh khắc cả khoang xe lặng đi khi thân xe khẽ nghiêng giữa đêm đèo.

Và hơn tất cả, đó là cảm nhận rõ ràng rằng: phía sau những tiêu chuẩn an toàn tưởng như khô khan là những hành trình thực địa đầy áp lực, nơi con người và công nghệ cùng tạo nên sự an toàn cho hàng triệu chuyến đi mỗi ngày.