Thủ đô trung tâm dữ liệu của thế giới và 'cơn giận dữ liệu'

Trung tâm dữ liệu ở Bắc Virginia đang trở thành điểm nóng tranh cãi về nhu cầu điện và áp lực hạ tầng - Ảnh: CNA.

Ở Bắc Virginia, các tòa nhà trung tâm dữ liệu khổng lồ - với hàng chục nghìn máy chủ hoạt động 24/7 - đã trở thành biểu tượng của kỷ nguyên số. Nhưng với người dân địa phương, chúng ngày càng bị xem như “kẻ ngốn điện”, làm tăng giá năng lượng và gây áp lực lên môi trường sống.

Trong bối cảnh Mỹ chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ, câu chuyện trung tâm dữ liệu đang vượt khỏi phạm vi công nghệ để trở thành một vấn đề chính trị và xã hội.

BÙNG NỔ TRUNG TÂM DỮ LIỆU VÀ ÁP LỰC NĂNG LƯỢNG

Bắc Virginia, nằm ở bờ Đông nước Mỹ và ngay sát thủ đô Washington, DC, từ lâu đã được coi là trung tâm trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới. Hàng trăm “trang trại máy chủ” tập trung tại các quận xung quanh Washington đã biến khu vực này thành một nút hạ tầng then chốt của Internet toàn cầu.

Sự trỗi dậy của Bắc Virginia có nguồn gốc từ các chính sách ưu đãi thuế sớm nhằm thu hút các tập đoàn công nghệ lớn, cùng với mạng cáp quang dày đặc - yếu tố then chốt giúp khu vực này trở thành trung tâm hạ tầng Internet. Nhờ đó, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây và nội dung số đã xây dựng hệ thống máy chủ quy mô lớn tại đây.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này đang tăng tốc mạnh hơn nữa dưới tác động của làn sóng trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Các hệ thống AI đòi hỏi năng lực tính toán khổng lồ, khiến nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu tăng mạnh. Điều này kéo theo nhu cầu điện tăng vọt, gây áp lực lên lưới điện khu vực và làm dấy lên phản ứng chính trị.

Trung tâm dữ liệu là những tòa nhà lớn chứa các máy chủ công suất cao để lưu trữ, xử lý và truyền dữ liệu cho các dịch vụ đám mây, nền tảng số và hệ thống AI. Các cơ sở này vận hành liên tục 24/7, tiêu thụ lượng điện khổng lồ không chỉ cho hoạt động tính toán mà còn cho hệ thống làm mát để tránh quá nhiệt.

Ước tính của ngành cho thấy Virginia hiện có khoảng 600 trung tâm dữ liệu, phần lớn nằm ở Bắc Virginia, và con số này dự kiến tiếp tục tăng khi nhu cầu AI và điện toán đám mây mở rộng. Các tập đoàn công nghệ lớn coi việc mở rộng hạ tầng trung tâm dữ liệu là điều kiện tiên quyết để duy trì vị thế cạnh tranh trong cuộc đua AI toàn cầu.

Những người ủng hộ ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu cho rằng các cơ sở này mang lại việc làm và nguồn thu thuế đáng kể cho địa phương. Tuy nhiên, các nhà phê bình phản bác rằng ưu đãi thuế khiến các doanh nghiệp thực tế đóng góp ít hơn so với chi phí hạ tầng mà cộng đồng phải gánh chịu.

CỘNG ĐỒNG PHẢN ỨNG VÀ CHI PHÍ ĐIỆN TĂNG CAO

Sự bùng nổ của trung tâm dữ liệu đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ cộng đồng địa phương. Năm ngoái, cư dân quận Prince William đã thắng một vụ kiện pháp lý nhằm chặn kế hoạch xây dựng một “hành lang trung tâm dữ liệu” khổng lồ. Một phần dự án có quy mô tương đương khoảng 1.200 sân bóng đá dự kiến được xây dựng gần Công viên Chiến trường Quốc gia Manassas - một di tích lịch sử thời nội chiến Mỹ.

Chiến thắng này được coi là biểu tượng của phong trào phản đối trung tâm dữ liệu tại địa phương. Tuy nhiên, theo nhiều người dân, đây chỉ là một thắng lợi nhỏ trong cuộc đối đầu với làn sóng hạ tầng công nghệ đang lan rộng.

John Steinbach, một cư dân địa phương, cho biết các trung tâm dữ liệu đang cạnh tranh trực tiếp với cộng đồng về nguồn điện, đặc biệt trong mùa đông khi nhu cầu sưởi ấm tăng cao. “Chúng khổng lồ, lớn ngang một siêu trung tâm Walmart,” ông mô tả các trang trại máy chủ đã làm thay đổi diện mạo cộng đồng của mình.

Công viên Chiến trường Quốc gia Manassas ở quận Prince William, Virginia, là một di tích lịch sử thời Nội chiến Mỹ. Ảnh: CNA

Steinbach cho biết hóa đơn điện của ông trong tháng trước là 281 USD, cao hơn khoảng 100 USD so với mức cao nhất trước đây. Ông dự đoán hóa đơn tháng tiếp theo sẽ vượt 300 USD và lo ngại rằng nhiều gia đình thu nhập thấp sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn.

Theo Steinbach, sự gia tăng hoạt động trung tâm dữ liệu đang làm nhu cầu điện tại khu vực tăng lên, kéo theo giá điện cao hơn cho người dân địa phương. Điều này khiến câu chuyện trung tâm dữ liệu không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề công bằng xã hội.

Vấn đề này đã trở thành chủ đề chính trị khi người dân được hỏi liệu nó có ảnh hưởng đến lá phiếu trong kỳ bầu cử giữa kỳ hay không. Steinbach trả lời rằng đây gần như là vấn đề duy nhất quyết định lựa chọn chính trị của ông. Sự kết nối giữa chi phí năng lượng và hành vi bỏ phiếu cho thấy tác động chính trị sâu sắc của cuộc cách mạng AI và hạ tầng số đối với xã hội Mỹ.

CHÍNH TRỊ HÓA HẠ TẦNG AI VÀ CÂU HỎI CHÍNH SÁCH NĂNG LƯỢNG

Sự tranh cãi về trung tâm dữ liệu đã thu hút sự chú ý của các nhà lãnh đạo chính trị Mỹ. Tổng thống Donald Trump, người ủng hộ mạnh mẽ AI và hạ tầng công nghệ, đã lên tiếng về vấn đề này vào tháng 1, khẳng định rằng ông không muốn người Mỹ phải trả hóa đơn điện cao hơn vì trung tâm dữ liệu. Ông cho biết các tập đoàn công nghệ như Microsoft sẽ thực hiện “những thay đổi lớn” để người tiêu dùng không phải gánh chi phí.

Tại lễ khai trương trung tâm dữ liệu AI mới ở Wisconsin, Chủ tịch Microsoft Brad Smith cho biết công ty sẽ trả trước chi phí năng lượng và hạ tầng lưới điện nhằm giữ giá điện ổn định và bảo vệ người tiêu dùng khỏi việc tăng giá trong tương lai. Theo ông, đầu tư vào trung tâm dữ liệu là điều thiết yếu để Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu trong công nghệ AI.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không bổ sung nguồn cung điện mới, bao gồm cả năng lượng tái tạo, việc mở rộng AI và trung tâm dữ liệu có thể bị chậm lại. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với quy hoạch năng lượng và chính sách công của Mỹ.

Darrell West, chuyên gia cao cấp về nghiên cứu quản trị tại Viện Brookings, cho rằng chính sách công hiện tại chưa giải quyết đầy đủ những thách thức mà trung tâm dữ liệu đặt ra cho cộng đồng địa phương. Ông đề xuất cần có các thỏa thuận bằng văn bản quy định rõ nhu cầu điện, ai sẽ trả chi phí hạ tầng và các công ty sẽ cung cấp việc làm hoặc nguồn thu thuế gì để đổi lại.

Theo ông West, các cộng đồng địa phương đang ở vị thế đàm phán mạnh hơn nhiều so với họ nghĩ, và có thể yêu cầu các tập đoàn công nghệ chia sẻ chi phí và lợi ích một cách công bằng hơn.

Câu chuyện ở Bắc Virginia phản ánh một nghịch lý toàn cầu của kỷ nguyên AI: công nghệ số được coi là “vô hình” nhưng lại dựa trên hạ tầng vật lý khổng lồ, tiêu thụ tài nguyên năng lượng và nước ở quy mô chưa từng có. Trung tâm dữ liệu đang trở thành một ngành công nghiệp chiến lược, gắn liền với cạnh tranh công nghệ, an ninh quốc gia và tăng trưởng kinh tế. Nhưng đồng thời, chúng cũng đặt ra bài toán về môi trường, chi phí năng lượng và sự chấp nhận xã hội.

Với các cử tri tại Bắc Virginia, câu hỏi không còn là có cần AI hay không, mà là ai sẽ trả chi phí cho kỷ nguyên AI. Khi hóa đơn điện tăng, người dân bắt đầu nhìn trung tâm dữ liệu không chỉ là biểu tượng của đổi mới mà còn là gánh nặng kinh tế.

Trong bối cảnh Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ, tranh cãi về trung tâm dữ liệu và giá điện có thể trở thành một chủ đề chính trị mới, phản ánh sự chuyển dịch từ tranh luận về công nghệ sang tranh luận về phân bổ chi phí và lợi ích của chuyển đổi số.

Trọng Hoàng