Thu gom, chuyển giao chất thải xây dựng: Phải rõ ai làm gì, ai chịu trách nhiệm

Chiều 28/9, Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, tiếp tục thảo luận về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. 

ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) phát biểu góp ý về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh:  Media Quốc hội).

Về quản lý chất thải từ hoạt động xây dựng, tại Điều 64 dự thảo luật quy định chất thải từ hoạt động cải tạo, phá dỡ công trình xây dựng của hộ gia đình, cá nhân phải được thu gom và chuyển giao cho cơ sở có chức năng xử lý hoặc đổ thải theo quy định của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh.

ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) cho rằng quy định này là cần thiết, bởi chất thải xây dựng từ các công trình nhỏ, cải tạo nhà ở, nếu không được quản lý sẽ dễ phát sinh tình trạng đổ ra đường, kênh mương, khu đất trống hoặc khu vực giáp ranh và gây ô nhiễm, mất mỹ quan môi trường.

Tuy nhiên, để đảm bảo khả thi, bà đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc quy định nơi tiếp nhận và tổ chức hệ thống xử lý.

"Nếu pháp luật quy định hộ gia đình phải chuyển giao đúng nơi quy định nhưng địa phương chưa bố trí được địa điểm tiếp nhận thuận tiện, chưa có đơn vị thu gom sẽ rất khó khăn cho người dân.

Đây là vấn đề rất thực tế, muốn người dân tuân thủ thì Nhà nước phải đồng thời tạo điều kiện để người dân có khả năng tuân thủ", đại biểu Hương góp ý.

ĐBQH Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) phát biểu chiều 28/9. (Ảnh: Media Quốc hội).

Trong khi đó, ĐBQH Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) nhắc lại quy định hiện hành là từ ngày 1/1/2025, hộ gia đình, cá nhân có nghĩa vụ phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. 

"Dù mốc thời gian này đã đi qua gần hai năm, nhưng ở nhiều nơi, việc thực thi vẫn nằm trên giấy. Trước mỗi nhà, xe rác vẫn chở chung mọi thứ rác như trước. Một quy định đã có hiệu lực mà gần như không đi vào cuộc sống, thì câu hỏi đặt ra là lỗi ở người dân hay ở cách tổ chức thực hiện?", ông Huy đặt vấn đề.

Từ thực tế trên, đại biểu cho rằng cần chuyển từ nghĩa vụ riêng lẻ sang trách nhiệm của cả chuỗi. Việc giao cho UBND cấp tỉnh tổ chức phân loại theo điều kiện địa phương, dù hợp lý nhưng chưa đủ, vì phân loại tại nguồn không phải là hành vi độc lập của hộ gia đình. 

"Người dân có thể phân loại rất kỹ nhưng đến giờ thu gom, mọi loại rác thải đều đổ chung lên một chiếc xe. Khi đó, thứ mất đi không phải chỉ là công sức mà niềm tin vào chính sách", ông Huy nói và đề nghị dự thảo phải thể hiện rõ nguyên tắc, nghĩa vụ phân loại của người dân phát sinh chất thải rắn gắn với trách nhiệm bảo đảm tiếp nhận, thu gom, vận chuyển và xử lý tương ứng.

Thứ hai, phân cấp phải đi cùng với trách nhiệm giải trình. Mốc thời hạn 1/1/2025 trong luật hiện hành là bài học khi thời hạn có trong luật mà không có tiêu chí đánh giá, không yêu cầu công khai tiến độ, không cơ chế kiểm tra, không ai phải giải trình. Kết quả là nơi làm, nơi không, không ai chịu trách nhiệm.

Do đó, ông Huy đề nghị Luật giao Chính phủ quy định khung tiêu chí tối thiểu và thời hạn. Trên cơ sở đó UBND cấp tỉnh công khai lộ trình, phạm vi, phương thức và tiến độ; địa phương nào chưa làm phải công khai lý do, thời hạn khắc phục và trách nhiệm của cơ quan liên quan.

Thứ ba, cần trách nhiệm hai chiều giữa người dân và đơn vị thu gom và phải có chế tài với người vi phạm nghĩa vụ.

"Người dân phân loại đúng thì đơn vị thu gom phải thu gom đúng, nếu không cũng phải chịu trách nhiệm. Đây là vấn đề công bằng trong thiết kế chính sách. Không thể để một bên có nghĩa vụ và có thể bị xử phạt, còn bên cung cấp dịch vụ chỉ có quyền mà không có trách nhiệm tương ứng", đại biểu Huy nêu.