Thu hồi đất tại xã Hòa Lạc: Làm rõ căn cứ, bảo đảm quyền lợi người dân

Việc đối chiếu hồ sơ địa chính và hướng dẫn của cơ quan chuyên môn là cơ sở quan trọng để làm rõ kiến nghị của người dân.

Băn khoăn từ cách xác định đất vi phạm

Dự án cải tạo, nâng cấp tỉnh lộ 420, đoạn từ Km0+00 đến Km7+428, triển khai từ năm 2021. Sau khi chính quyền địa phương hai cấp hoạt động, xã Hòa Lạc tiếp tục giải phóng mặt bằng đối với 191 thửa đất, tổng diện tích 1,1ha. Đến đầu tháng 10-2026, địa phương đã giải phóng mặt bằng 163 thửa, còn 28 thửa, trong đó có 18 hộ chưa thống nhất với dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ.

Dự án cải tạo, nâng cấp tỉnh lộ 420 qua khu vực thôn 2, xã Hoà Lạc. Ảnh PV

Theo hồ sơ UBND xã Hòa Lạc ghi nhận, đất của các hộ có nguồn gốc cha ông để lại, sử dụng ổn định từ trước năm 1980. Bản đồ địa chính năm 1986 thể hiện là đất ao; bản đồ năm 2001 ghi toàn bộ diện tích là đất “T” - đất thổ cư, đất ở. Bản đồ giải phóng mặt bằng đo vẽ năm 2020 và Thông báo thu hồi đất của UBND huyện Thạch Thất (năm 2021) trước đây đều xác định là đất ở nông thôn.

Hầu hết các hộ đã xây nhà kiên cố, sinh sống ổn định trước năm 2003; chỉ có 3 hộ xây nhà sau ngày 1-7-2014. Các thửa đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, song trong quá trình xây dựng nhà ở, các hộ không bị lập biên bản vi phạm pháp luật đất đai hay trật tự xây dựng.

Mặc dù xác định đất đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và đủ điều kiện được bồi thường về đất, UBND xã cho rằng, các hộ tự ý xây nhà trên đất ao, sử dụng đất không đúng mục đích. Vì vậy, dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ được lập theo Điều 9 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, tương ứng trường hợp có vi phạm quy định tại khoản 3 Điều 139 Luật Đất đai năm 2024.

Theo đó, diện tích đã xây nhà trước ngày 1-7-2014 được tính theo giá đất ở nhưng phải khấu trừ tiền sử dụng đất. Phần đất trống và diện tích có công trình xây dựng sau thời điểm này được tính là đất nuôi trồng thủy sản. Đất nằm trong chỉ giới hành lang giao thông không được bồi thường; nhà và vật kiến trúc cũng không được bồi thường do bị xác định “xây dựng không hợp pháp”.

Hồ sơ UBND xã Hòa Lạc ghi nhận, đất của các hộ dân tại thôn 2 được sử dụng ổn định từ trước năm 1980.Ảnh PV

Các hộ cho biết, nhiều diện tích được tính theo giá đất ở hơn 14 triệu đồng/m², trong khi phần còn lại chỉ được tính giá đất nông nghiệp 97.000 đồng/m². Một số hộ bị tính toàn bộ diện tích thu hồi theo giá đất nuôi trồng thủy sản, như hộ bà Ngô Thị Thùy Linh, Ngô Thị Thanh Nga, với tổng tiền bồi thường, hỗ trợ chỉ hơn 10 triệu đồng.

“Tại sao đất của 18 hộ có cùng nguồn gốc, nhưng vì công trình của chúng tôi xây sau ngày 1-7-2014 lại bị tính là đất nuôi trồng thủy sản? Điều này không hợp lý”, bà Ngô Thị Thùy Linh nêu ý kiến.

Từ đó, các hộ đề nghị xem xét bồi thường theo Điều 8 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, trên cơ sở xác định đủ điều kiện theo Điều 138 Luật Đất đai: Sử dụng đất ổn định, không có giấy tờ về quyền sử dụng đất, không vi phạm pháp luật đất đai và không thuộc trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền. Người dân đồng thời kiến nghị giải quyết quyền lợi đối với nhà, công trình trên đất và các chính sách liên quan.

Cần đối chiếu đầy đủ hồ sơ sử dụng đất

Ngày 13-10-2026, phóng viên Báo Hànộimới đã đặt lịch làm việc với UBND xã Hòa Lạc để làm rõ kiến nghị. Tuy nhiên, dù liên hệ lại nhiều lần, phóng viên vẫn chưa nhận được hồi âm.

Việc xác định có hành vi vi phạm đất đai hay không sẽ quyết định một loạt chính sách bồi thường, hỗ trợ liên quan. Từ những tài liệu hiện có, vấn đề cần làm rõ trước hết là căn cứ nào để UBND xã Hòa Lạc xác định người dân sử dụng đất sai mục đích. Việc xác định có hành vi vi phạm hay không ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn chính sách bồi thường, hỗ trợ theo Điều 138 hay Điều 139 Luật Đất đai.

Dù có cùng nguồn gốc đất, nhưng theo dự thảo phương án bồi thường giải phóng mặt bằng, diện tích thu hồi và căn nhà của gia đình bà Ngô Thị Thanh Nga, thôn 2, xã Hoà Lạc chỉ được tính với mức giá hơn 10 triệu đồng. Ảnh PV

Đáng chú ý, Văn bản số 2459/QLĐĐ-KSQLSDĐĐ ngày 12-10-2025 của Cục Quản lý đất đai, trả lời kiến nghị trên hệ thống thông tin của Bộ Tư pháp, hướng dẫn: Trường hợp chưa được cấp giấy chứng nhận, không có quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc giấy tờ theo Điều 137 thì không xác định là hành vi sử dụng đất sai mục đích.

Đối chiếu hướng dẫn này với nguồn gốc đất cha ông để lại, quá trình sử dụng ổn định và hồ sơ địa chính từng ghi nhận đất ở, kiến nghị áp dụng Điều 138 Luật Đất đai của các hộ cần được xem xét, làm rõ.

Thạc sĩ, luật sư Đỗ Thị Thu Hương, Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Ninh, cho rằng hướng dẫn tại mục 2, mục 3 Văn bản số 2459/QLĐĐ-KSQLSDĐĐ ngày 12-10-2025 của Cục Quản lý đất đai đã rất rõ. Nếu các hộ sử dụng đất ổn định, không vi phạm pháp luật đất đai, cần xem xét áp dụng Điều 138 Luật Đất đai, từ đó đối chiếu Điều 102 Luật Đất đai, Điều 8 Nghị định 88/2024/NĐ-CP và các quy định cụ thể tại địa phương để giải quyết chế độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bảo đảm quyền lợi người dân và tránh làm chậm trễ quá trình thu hồi đất.

Cùng với gia đình chị Nga, theo dự thảo phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng gia đình chị Ngô Thị Thuỳ Linh được xác định bồi thường, hỗ trợ hơn 10 triệu đồng. Ảnh PV

Đối với đất thuộc hành lang giao thông, các hộ khẳng định mốc giới chỉ được cắm năm 1993, trong khi đất đã được sử dụng từ trước năm 1980. Vì vậy, việc bồi thường, hỗ trợ phần diện tích đang sử dụng trong hành lang cũng cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ và thời điểm sử dụng đất.

Giải quyết đồng bộ quyền lợi về đất, chỗ ở

Dẫn phóng viên thăm những căn nhà được xây dựng khang trang, ông Nguyễn Văn Ninh băn khoăn: Bản đồ năm 2001 đã xác định là đất ở; nhiều hộ còn giữ biên lai thu tiền của xã Bình Yên (cũ) để làm thủ tục cấp giấy chứng nhận; mặt khác, khi xây dựng công trình, không hộ nào bị xử lý vi phạm khi xây dựng. Vậy căn cứ nào để xác định các công trình này là “không hợp pháp” như trong dự thảo phương án bồi thường?

Theo các hộ, nếu công trình không đủ điều kiện bồi thường thì cần tiếp tục đối chiếu chính sách hỗ trợ. Khoản 2 Điều 19 Quyết định 40/2026/QĐ-UBND ngày 2-4-2026 của UBND thành phố Hà Nội quy định: Công trình xây dựng không hợp pháp trên đất đủ điều kiện được bồi thường trước ngày 1-7-2014, không vi phạm pháp luật đất đai, được hỗ trợ bằng 50% mức bồi thường theo quy định; diện tích hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất tối đa tại địa phương.

Trên thực tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng đã có Văn bản số 6469/SNNMT-QHKHSDĐ ngày 14-5-2026 hướng dẫn áp dụng quy định này tại Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường cao tốc Đại lộ Thăng Long, đoạn nối từ Quốc lộ 21 đến cao tốc Hà Nội - Hòa Bình, trên cùng địa bàn xã. Các hộ đặt vấn đề vì sao chính sách hỗ trợ tương ứng không được UBND xã Hoà Lạc áp dụng?

Việc chưa làm rõ nguồn gốc đất và căn cứ xác định đất vi phạm trong dự thảo phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng tại thôn 2, xã Hòa Lạc khiến người dân chưa đồng thuận, lo ngại quyền lợi chưa được bảo đảm. Ảnh PV

Bên cạnh đó những trăn trở trên, người dân còn lo lắng khi phải bù hàng trăm triệu đồng để có một suất đất tái định cư tối thiểu. Dẫn khoản 8 Điều 111 Luật Đất đai về hỗ trợ đủ một suất tái định cư tối thiểu đối với trường hợp đáp ứng điều kiện, ông Nguyễn Xuân Dẻo đề nghị làm rõ khoản hỗ trợ này. Theo ông, nếu tiền nhận đất tái định cư còn thiếu, người dân sẽ rất khó tạo lập cuộc sống mới.

Hiện UBND xã Hòa Lạc đã có văn bản gửi Cục Quản lý đất đai đề nghị hướng dẫn áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với các trường hợp trên. Song, thiết nghĩ trên cơ sở các hướng dẫn đã có, UBND xã Hòa Lạc cần xem xét thấu đáo, xuyên suốt quá trình sử dụng đất của các hộ dân cũng như công tác quản lý đất đai của địa phương trước đây để bảo đảm người dân được hưởng đúng, đủ chính sách trước khi bàn giao mặt bằng, di chuyển chỗ ở.