Chủ tịch Quốc hội: Phải chặn đầu cơ, mua bán lòng vòng làm méo mó thị trường đất

Sáng 22/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu vấn đề điều tiết địa tô chênh lệch và kiểm soát đầu cơ phải được giải quyết mạnh mẽ, trong đó chính quyền địa phương có vai trò trực tiếp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội)

Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần thể chế hóa rõ hơn cơ chế thu hồi phần giá trị tăng thêm từ quy hoạch và đầu tư hạ tầng của Nhà nước. Nội dung này cần được nghiên cứu trên tinh thần Nghị quyết 21 của Hội nghị Trung ương 3 thông qua, ngăn chặn đầu cơ, làm méo mó thị trường đất đai.

“Có những người không có vốn nhưng thành lập doanh nghiệp, mua bán đất lòng vòng và giàu lên”, Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế.

Về chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hoàn thiện hệ thống thông tin đất đai quốc gia, cơ sở dữ liệu phải được liên thông, công khai; hồ sơ địa chính số phải trở thành nền tảng cho các giao dịch, thu hồi đất và định giá đất.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát triệt để những mâu thuẫn của dự thảo Luật, nhất là các quy định liên quan đến hộ gia đình, cá nhân; bảo đảm đồng bộ với pháp luật chuyên ngành; luật tập trung quy định những vấn đề nguyên tắc cốt lõi, còn các nội dung cần linh hoạt theo thực tiễn có thể giao Chính phủ quy định chi tiết.

“Luật Đất đai cần hướng tới tính ổn định ít nhất 10 - 15 năm. Khi sửa đổi, phải tập trung vào những nguyên tắc cốt lõi về sở hữu, quyền sử dụng đất, thị trường có điều tiết, bảo vệ quyền lợi của người dân và hiệu quả sử dụng đất”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước phải thực hiện tốt vai trò quản lý đất đai thì mới có thể điều hành hiệu quả sự phát triển của đất nước và từng địa phương.

Về cơ chế định giá đất, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu bảo đảm cân bằng thị trường, ổn định, minh bạch, giữ nguyên tắc sát giá thị trường nhưng không tuyệt đối hóa theo nguyên tắc thị trường thuần túy, đang gây bảng giá tăng đột biến, chi phí bồi thường tiền sử dụng đất đội lên, dự án đình trệ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung nguyên tắc cân đối lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; có hệ số điều chỉnh, vùng giá trị thửa đất chuẩn, rõ ràng.

“Đối với bảng giá đất, cần nghiên cứu chu kỳ ổn định khoảng 5 năm hoặc cơ chế linh hoạt hơn; công bố sớm cơ chế điều chỉnh trong kỳ khi có biến động lớn. Việc xác định giá đất phải được kiểm tra độc lập, công khai phương pháp và dữ liệu đầu vào”, Chủ tịch Quốc hội gợi ý.

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là hoàn thiện các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, bảo đảm quyền của người dân và hiệu quả thực hiện dự án.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung, làm rõ các trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó có những trường hợp đặc thù liên quan đến khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, dự án khẩn cấp, yêu cầu chính trị, đối ngoại, logistics...

Đối với cơ chế Nhà nước thu hồi phần diện tích đất còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được từ 75% diện tích đất hoặc số hộ sử dụng đất trở lên, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu thiết kế các điều kiện chặt chẽ, bảo đảm giá thỏa thuận hợp lý và bảo vệ quyền lợi của những người chưa đồng thuận, đặc biệt là những trường hợp sử dụng đất ở ổn định lâu đời nhưng chưa có giấy chứng nhận.

Chủ tịch Quốc hội dẫn thực tế, có những người dân đã sinh sống trên đất từ lâu, được chính quyền và cộng đồng địa phương biết rõ, nhưng vì những điều kiện nhất định mà chưa được cấp giấy chứng nhận. Cần xem xét đầy đủ nguồn gốc, quá trình sử dụng và các căn cứ pháp lý có liên quan để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý phải lượng hóa tiêu chí bảo đảm đời sống của người dân sau thu hồi đất ngang bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Đây là yêu cầu đã được đặt ra trong nhiều Nghị quyết của Đảng.

“Chẳng hạn, nơi ở cũ của người dân có thể chỉ có nhà và đất nhưng thiếu trường học, trạm y tế, khu thương mại, nhà trẻ và các công trình thiết yếu. Nếu nơi ở mới được bố trí đồng bộ các hạ tầng này thì chất lượng sống của người dân được cải thiện, dù diện tích đất hoặc khoảng cách địa lý có thể khác trước”, Chủ tịch Quốc hội chia sẻ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị lượng hóa cụ thể các tiêu chí trên, tăng cường giám sát xã hội, công khai thông tin; xử lý dứt điểm những tồn đọng lịch sử về đất đai, nhất là các trường hợp có nguồn gốc sử dụng đất phức tạp, liên quan đến hộ gia đình, cá nhân.