Thu hút đầu tư năng lượng mới: Cần cơ chế giá và hợp đồng minh bạch

Chiều 3/11, tại hội trường, Quốc hội khóa XVI đã thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, tập trung vào các vấn đề trọng tâm như tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, hoàn thiện cơ chế giá điện và huy động nguồn lực phát triển hệ thống điện. Bên lề phiên họp, phóng viên PetroTimes đã trao đổi với đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, về những nội dung cần ưu tiên trong lần sửa đổi luật này.

ĐBQH Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

ĐBQH Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

PV: Theo đại biểu, những điểm nghẽn lớn nhất của Luật Điện lực hiện hành là gì và cần ưu tiên sửa đổi quy định nào để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện?

ĐBQH Nguyễn Văn Thân: Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở quy trình, thủ tục đầu tư và cơ chế chính sách chưa theo kịp yêu cầu phát triển điện lực. Đặc thù của các dự án điện là quy mô vốn lớn, thời gian chuẩn bị dài, liên quan đến quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và đấu thầu. Quy định thiếu đồng bộ, thủ tục qua nhiều khâu hoặc trách nhiệm cơ quan chưa rõ sẽ khiến dự án chậm tiến độ, tăng chi phí và rủi ro.

Do đó, Luật Điện lực sửa đổi cần tập trung tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục đầu tư, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư cũng như phát triển nguồn và lưới điện. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục cho các dự án đủ điều kiện phải đi kèm với quy định minh bạch về phạm vi, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình; đồng thời bảo đảm liên thông với quy định về đất đai, rừng, khu vực biển và yêu cầu quốc phòng, an ninh. Mục tiêu là rút ngắn thời gian triển khai, không cắt giảm thủ tục bằng mọi giá hoặc tạo khoảng trống quản lý.

Cần bảo đảm đồng bộ giữa nguồn điện và hạ tầng truyền tải. Nếu lưới điện không theo kịp tiến độ nhà máy, nguy cơ chậm giải tỏa công suất sẽ làm giảm hiệu quả đầu tư. Do đó, cần có cơ chế để các thành phần kinh tế tham gia đầu tư nguồn và lưới theo quy hoạch, trong đó có hình thức đối tác công tư (PPP); đồng thời gắn quy hoạch điện với nhu cầu tại các trung tâm kinh tế, khu công nghiệp.

Cơ chế huy động đầu tư cũng phải gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh cung cấp điện và hiệu quả vận hành hệ thống. Việc mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân vào lưới điện cần quy định cụ thể phạm vi công trình, phương thức đầu tư, quyền khai thác, trách nhiệm vận hành và bàn giao. Cơ quan quản lý cần công khai quy hoạch, tiến độ dự án và nhu cầu hạ tầng để doanh nghiệp có căn cứ lựa chọn cơ hội đầu tư. Cách làm này giúp huy động nguồn lực xã hội, hạn chế đầu tư manh mún, chồng chéo, thiếu kết nối đồng bộ.

Sửa đổi luật cũng phải bảo đảm tính ổn định, nhất quán. Nội dung bổ sung cần xuất phát từ vướng mắc thực tế, được đánh giá tác động và hướng dẫn kịp thời. Cần phân định rõ vấn đề quy định trong luật, nội dung giao Chính phủ, bộ, ngành hướng dẫn và trách nhiệm thực hiện, qua đó đẩy nhanh tiến độ dự án, bảo đảm cung ứng điện.

PV: Vậy theo đại biểu, để thu hút đầu tư vào điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và các nguồn năng lượng mới, cần hoàn thiện cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện như thế nào để bảo đảm tính khả thi của dự án và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người sử dụng điện?

ĐBQH Nguyễn Văn Thân: Muốn thu hút đầu tư, trước hết phải có cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo. Dự án điện khí LNG, điện gió ngoài khơi cần vốn lớn, thời gian thu hồi dài và chịu tác động của giá nhiên liệu, tỷ giá, chi phí vận hành. Thiếu cơ sở tính toán doanh thu, chi phí và khả năng thu hồi vốn, nhà đầu tư sẽ khó thu xếp tài chính.

ĐBQH Nguyễn Văn Thân: Dự án điện khí LNG, điện gió ngoài khơi cần vốn lớn, thời gian thu hồi dài và chịu tác động của giá nhiên liệu, tỷ giá, chi phí vận hành. (Ảnh minh họa)

ĐBQH Nguyễn Văn Thân: Dự án điện khí LNG, điện gió ngoài khơi cần vốn lớn, thời gian thu hồi dài và chịu tác động của giá nhiên liệu, tỷ giá, chi phí vận hành. (Ảnh minh họa)

Luật cần làm rõ nguyên tắc hình thành giá trên cơ sở chi phí đầu tư, vận hành, nhiên liệu hợp lý, hiệu quả dự án và điều kiện thị trường. Với hợp đồng dài hạn, cần quy định phương pháp tính giá, cơ chế điều chỉnh khi đầu vào biến động, quyền và nghĩa vụ của bên mua, bên bán; hạn chế đàm phán kéo dài khiến dự án khó hoàn tất hợp đồng, thu xếp vốn.

Riêng với điện khí LNG, hợp đồng mua bán điện bắt buộc phải tính đến đặc thù của chuỗi khí - điện, xuyên suốt từ nhập khẩu, tiếp nhận, tồn trữ nhiên liệu đến phát điện. Sản lượng điện hợp đồng dài hạn là cơ sở để nhà đầu tư, tổ chức tín dụng đánh giá khả năng thu hồi vốn, nhưng phải phù hợp nhu cầu hệ thống và khả năng huy động. Cam kết vượt nhu cầu thực tế có thể làm phát sinh chi phí ngay cả khi nhà máy không được huy động, tạo áp lực lên giá điện.

Với điện gió ngoài khơi, cần hoàn thiện quy định về khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư, đấu thầu và hợp đồng dài hạn. Thời hạn dự án, quyền, nghĩa vụ các bên, chi phí khảo sát và xử lý rủi ro khách quan phải rõ ràng để nhà đầu tư đánh giá hiệu quả trước khi bỏ vốn.

Thu hút đầu tư không có nghĩa bảo đảm lợi ích cho nhà đầu tư bằng mọi giá. Rủi ro phải được phân bổ theo khả năng kiểm soát của từng bên, không chuyển toàn bộ sang Nhà nước, đơn vị mua điện hoặc người sử dụng. Việc xử lý chi phí hợp lý chưa thu hồi cũng cần rõ điều kiện, trách nhiệm và nguồn xử lý.

Cơ chế giá và hợp đồng minh bạch giúp doanh nghiệp, tổ chức tín dụng đánh giá hiệu quả, khả năng thu xếp vốn; qua đó thúc đẩy đầu tư dài hạn và bảo vệ người sử dụng điện.

PV: Theo đại biểu, sửa Luật Điện lực cần tạo hành lang pháp lý như thế nào để doanh nghiệp năng lượng chủ lực như PETROVIETNAM phát huy năng lực, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khí – điện và góp phần hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng?

ĐBQH Nguyễn Văn Thân: Theo tôi, cần gắn hoàn thiện thể chế điện lực với phát triển đồng bộ ngành công nghiệp năng lượng, thay vì chỉ tháo gỡ khó khăn cho từng dự án. Điện vừa đáp ứng nhu cầu sản xuất, sinh hoạt, vừa là nền tảng phát triển công nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), kinh nghiệm dầu khí, khí tự nhiên, hạ tầng kho cảng và năng lực kỹ thuật ngoài khơi là lợi thế để phát triển chuỗi khí - điện, điện khí LNG và điện gió ngoài khơi theo quy hoạch. Thể chế ổn định giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược dài hạn, huy động vốn và hợp tác công nghệ.

Chính sách phải bảo đảm cạnh tranh minh bạch, phân định quản lý nhà nước với hoạt động kinh doanh và tạo điều kiện bình đẳng cho doanh nghiệp đủ năng lực. Cần phát huy nguồn lực của cả khu vực nhà nước, tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài, qua đó nâng cao hiệu quả vốn và năng lực công nghệ trong nước.

Các trung tâm công nghiệp năng lượng cần dựa trên hạ tầng dùng chung, kết nối chuỗi giá trị và liên kết sản xuất năng lượng với chế biến, chế tạo, dịch vụ kỹ thuật. Mô hình này giúp tận dụng hạ tầng, giảm chi phí, hình thành mạng lưới cung ứng và tạo cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia sản xuất thiết bị, cung cấp dịch vụ.

Muốn triển khai, cần phối hợp quy hoạch điện với sử dụng đất, không gian biển, giao thông, cảng biển và chính sách đầu tư. Luật Điện lực có thể hoàn thiện cơ chế phát triển nguồn, thị trường điện và huy động vốn; việc hình thành trung tâm còn cần đồng bộ nhiều quy hoạch, chính sách. Cần xác định rõ vai trò cơ quan, trách nhiệm phối hợp và điều kiện thực hiện.

Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái năng lượng huy động hiệu quả nguồn lực, phát triển công nghệ và gia tăng giá trị trong nước. Khi doanh nghiệp chủ lực phát huy năng lực, nguồn và lưới điện đồng bộ, các trung tâm công nghiệp năng lượng sẽ đóng góp cho tăng trưởng, việc làm và năng lực cạnh tranh quốc gia.

PV: Xin cảm ơn đại biểu đã dành thời gian trao đổi với PetroTimes!

Mạnh Tưởng (thực hiện)

Nguồn PetroTimes: https://petrovietnam.petrotimes.vn/thu-hut-dau-tu-nang-luong-moi-can-co-che-gia-va-hop-dong-minh-bach-748213.html