Thù lao 300 triệu đồng/tháng: Chưa đủ để thu hút nhân tài khoa học công nghệ

Mức thù lao lên tới 300 triệu đồng mỗi tháng dành cho tổng công trình sư thể hiện nỗ lực thu hút nhân tài của Việt Nam. Tuy nhiên, theo TS Ngô Đức Mạnh - nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga, tiền lương chưa phải yếu tố quyết định, mà quan trọng hơn là môi trường làm việc và điều kiện nghiên cứu.

Đãi ngộ nhân tài cần đi cùng môi trường nghiên cứu thuận lợi

Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, đặc biệt ở những lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn cao như công nghiệp bán dẫn, thu hút và trọng dụng nhân tài là yếu tố then chốt giúp nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển (R&D) và từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Nhận thức rõ yêu cầu này, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ chuyên gia, nhà khoa học. Nghị định 231/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025 của Chính phủ quy định việc tuyển chọn, sử dụng tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là những nhân sự có năng lực chuyên môn vượt trội, được giao chủ trì các hệ thống chiến lược, dự án và nhiệm vụ khoa học, công nghệ có quy mô lớn, ý nghĩa đặc biệt.

Bên cạnh đó, Thông tư 49/2026/TT-BKHCN quy định cơ chế tài chính đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, trong đó mức thù lao dành cho tổng công trình sư tối đa là 300 triệu đồng/tháng. Mức chi trả được xác định theo vị trí công việc, trách nhiệm, thời gian tham gia và sản phẩm đầu ra, không phải khoản thu nhập mặc nhiên áp dụng cho mọi trường hợp.

Tuy nhiên, làm thế nào để các chính sách này phát huy hiệu quả và thực sự thu hút được chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước vẫn là bài toán cần lời giải.

Tại hội thảo khoa học "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam" ngày 17/11 tại Hà Nội, TS Ngô Đức Mạnh cho rằng Việt Nam không thiếu chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu thế giới sẵn sàng trở về làm việc và đóng góp cho đất nước.

TS Ngô Đức Mạnh - nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga.

TS Ngô Đức Mạnh - nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga.

Theo ông, chính sách thù lao lên tới 300 triệu đồng mỗi tháng dành cho tổng công trình sư cho thấy sự quan tâm của Nhà nước đối với mục tiêu thu hút nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, tiền lương chỉ là một phần của chính sách đãi ngộ.

"Thu hút nhân tài không chỉ phụ thuộc vào tiền lương mà còn cần môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu và cách thức tương tác với đối tác nước ngoài kịp thời, chu đáo, trọng thị", TS Ngô Đức Mạnh nhấn mạnh.

Từ kinh nghiệm công tác đối ngoại, ông cho rằng sự chuyên nghiệp trong hợp tác quốc tế cần được thể hiện ngay từ những việc cụ thể, trong đó có khâu đón tiếp và hỗ trợ chuyên gia, đối tác nước ngoài khi đến Việt Nam. Những cải tiến trong nghi thức đón tiếp lãnh đạo, CEO các tập đoàn công nghệ lớn là tín hiệu tích cực, cần tiếp tục được duy trì và thực hiện thực chất hơn.

Chuyển lòng tin của đối tác thành kết quả hợp tác thực chất

Đề cập đến vai trò của ngoại giao công nghệ trong phát triển công nghiệp bán dẫn, TS Ngô Đức Mạnh cho biết, Việt Nam cần chuyển từ tư duy chủ yếu thu hút vốn đầu tư, mua bán và tiếp nhận chuyển giao công nghệ sang chủ động kết nối để làm chủ công nghệ lõi, phát triển năng lực nội sinh.

Điểm mới trong định hướng phát triển của Việt Nam là Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Văn kiện Đại hội XIV xác định khoa học, công nghệ là khâu then chốt, động lực tăng trưởng mới và mô hình phát triển mới của đất nước. Đây cũng là thông điệp quan trọng để Việt Nam giới thiệu với các đối tác quốc tế về quyết tâm và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn tới.

Ngoại giao khoa học, công nghệ không chỉ giúp kết nối, thu hút nguồn lực, tri thức và kinh nghiệm quốc tế mà còn góp phần nâng cao sức mạnh mềm, vị thế quốc gia. Việt Nam hiện có quan hệ đối tác chiến lược với 28 quốc gia, trong đó 16 nước có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Mạng lưới quan hệ này bao gồm nhiều quốc gia có nền khoa học tiên tiến và công nghiệp bán dẫn phát triển, trong đó có Mỹ, Nga và Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo nguyên Đại sứ, điều quan trọng không chỉ là mở rộng quan hệ mà phải nâng cao hiệu quả triển khai các cam kết hợp tác. Từ thực tế công tác, ông nhận thấy có những biên bản ghi nhớ (MOU) được ký kết rất rầm rộ nhưng kết quả thực hiện sau đó chưa tương xứng.

"Các cơ quan có trách nhiệm cần quan tâm hơn đến khâu thực thi, tăng cường phối hợp, kết nối giữa các bên để tạo sức mạnh tổng thể và kịp thời nắm bắt cơ hội. Việt Nam không thiếu thông tin hay mạng lưới hợp tác, nhưng cần cải thiện hiệu quả phối hợp và lựa chọn hướng phát triển phù hợp", ông Mạnh nêu.

Đối với công nghiệp bán dẫn, một trong những yêu cầu quan trọng là lắng nghe ý kiến phản biện của chuyên gia quốc tế, tham khảo kinh nghiệm từ những mô hình thành công để xác định con đường phát triển phù hợp. Việt Nam cần tránh đầu tư dàn trải, xây dựng những nhà máy quy mô hàng tỷ USD khi chưa xác định rõ đầu ra và thị trường tiêu thụ sản phẩm.

TS Ngô Đức Mạnh cũng nhấn mạnh yêu cầu biến lòng tin của đối tác thành những kết quả hợp tác cụ thể. Trong quá trình đó, con người phải được đặt ở vị trí trung tâm, nhất là trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Các cơ quan đại diện ngoại giao cần nâng cao năng lực cán bộ phụ trách ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ, không chỉ về số lượng mà cả cách tiếp cận và điều kiện làm việc.

Bên cạnh nguồn lực con người và hợp tác quốc tế, nền tảng pháp lý cũng là yếu tố cần được tiếp tục hoàn thiện. Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách hành chính, hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhất là các quy định về sở hữu trí tuệ, bảo hộ quyền tác giả và đăng ký nhãn hiệu.

Khi ý tưởng và thành quả sáng tạo được bảo vệ, các nhà khoa học tại trường đại học, viện nghiên cứu mới có điều kiện phát huy năng lực, chủ động nghiên cứu và đưa sản phẩm trí tuệ vào thực tiễn.

Nguyệt Minh

Nguồn Doanh Nghiệp: https://doanhnghiepvn.vn/cong-nghe/thu-lao-300-trieu-dong-thang-chua-du-de-thu-hut-nhan-tai-khoa-hoc-cong-nghe/20261119095934982