Thử nghiệm công nghệ du lịch phải lấy hiệu quả thực tế làm thước đo

Không để điều kiện sở hữu trí tuệ trở thành rào cản đổi mới sáng tạo

Sáng 11/11, trao đổi bên lề phiên thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch, ĐBQH Trần Mạnh Huy đã tập trung góp ý về Điều 8 và Điều 9 của dự thảo Nghị quyết liên quan đến ứng dụng công nghệ mới và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong phát triển du lịch. Đại biểu cho rằng, mục tiêu đến năm 2030 đón 45–50 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu du lịch đạt 80–90 tỷ USD là cơ hội lớn. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng không chỉ là thu hút thêm bao nhiêu lượt khách mà còn là mỗi lượt khách tạo ra bao nhiêu giá trị thực chất cho nền kinh tế.

ĐBQH Trần Mạnh Huy đặt vấn đề, đó là khi du khách chi tiêu 100 đồng tại Việt Nam, cuối cùng bao nhiêu đồng thực sự ở lại với doanh nghiệp và người lao động Việt Nam? Từ thực tiễn Đà Nẵng với lợi thế về biển, Hội An, Mỹ Sơn, làng nghề và du lịch miền núi, đại biểu nhận thấy dư địa tăng mức chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của du khách còn rất lớn. Tuy nhiên, du khách vẫn có thể gặp khó khăn trong tìm kiếm dịch vụ, xác thực sản phẩm, chuyển đổi tiền tệ hoặc thanh toán. Một giao dịch bất tiện có thể khiến người bán mất một đơn hàng; hàng triệu giao dịch như vậy có thể khiến ngành du lịch bỏ lỡ nguồn thu đáng kể.

ĐBQH Trần Mạnh Huy (Đà Nẵng). Ảnh: Phạm Thắng

Theo đại biểu, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ du khách bằng nhiều ngôn ngữ, kết nối dịch vụ và phát hiện giao dịch bất thường. Công nghệ chuỗi khối có thể hỗ trợ xác thực, đối soát, truy xuất nguồn gốc. Các giải pháp liên quan đến tài sản mã hóa cũng cần được nghiên cứu, nhưng phải đặt trong khuôn khổ pháp luật.

"Quản lý tài sản mã hóa và sử dụng tài sản mã hóa để thanh toán hàng hóa, dịch vụ là hai vấn đề pháp lý hoàn toàn khác nhau. Việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ không đồng nghĩa với kiến nghị thanh toán trái quy định hay khuyến khích đầu cơ. Mọi mô hình phải tuân thủ pháp luật về tiền tệ, thuế, phòng, chống rửa tiền, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng", ĐBQH Trần Mạnh Huy nhấn mạnh.

Đối chiếu dự thảo ngày 10/11, ĐBQH Trần Mạnh Huy ghi nhận điểm b khoản 1 Điều 8 đã đưa trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, thực tế tăng cường và công nghệ mới vào tiêu chí xác định mô hình kinh doanh du lịch mới. Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn về điểm c khoản 1 Điều 8 khi quy định mô hình phải có quyền sở hữu trí tuệ được phát sinh, xác lập và bảo hộ.

Theo đại biểu, một doanh nghiệp nhỏ đổi mới cách thức kết nối dịch vụ hoặc một hợp tác xã khai thác tri thức bản địa có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn nhưng chưa chắc đã có quyền sở hữu trí tuệ riêng để chứng minh. Nếu áp dụng cứng nhắc, quy định này có thể khiến những sáng kiến thực sự có giá trị bị bỏ lỡ chỉ vì chưa đáp ứng điều kiện về sở hữu trí tuệ.

Từ đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm c theo hướng bảo đảm tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ nhưng không bắt buộc mọi mô hình phải có quyền sở hữu trí tuệ riêng; đồng thời giao Chính phủ quy định tiêu chí phù hợp với từng loại hình.

Làm rõ ranh giới giữa thử nghiệm du lịch và thử nghiệm công nghệ

Đối với Điều 9, ĐBQH Trần Mạnh Huy đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu, chỉnh lý khoản 2 theo hướng giao HĐND cấp tỉnh quyết định phần lớn đề án thử nghiệm; khoản 3 quy định rõ thời hạn, đánh giá định kỳ và điều kiện dừng khi phát sinh rủi ro. Tuy nhiên, đại biểu chỉ rõ, Điều 9 hiện chủ yếu điều chỉnh hoạt động biểu diễn nghệ thuật, phố lễ hội, khu giải trí và hoạt động suốt ngày đêm, không phải cơ chế cho phép chung đối với công nghệ tài chính hay tài sản mã hóa.

Dẫn chứng thực tế, đại biểu chỉ rõ thành phố Đà Nẵng đã triển khai nhiều mô hình thử nghiệm công nghệ theo cơ chế đặc thù được Quốc hội trao. Khi một giải pháp vừa phục vụ du lịch, vừa liên quan đến tài chính, dữ liệu và công nghệ, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan. Không nên để doanh nghiệp đã được phép thử nghiệm hợp pháp lại phải thực hiện thêm những thủ tục trùng lặp chỉ vì ứng dụng công nghệ đó vào du lịch.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận sáng 11/11. Ảnh: Khánh Duy

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ khi quy định chi tiết khoản 4 Điều 8 và khoản 4 Điều 9 cần làm rõ ranh giới giữa thử nghiệm hoạt động du lịch và thử nghiệm công nghệ theo pháp luật chuyên ngành; bảo đảm kế thừa thẩm quyền đã được Quốc hội trao, xác định rõ đầu mối phối hợp và trách nhiệm kiểm soát rủi ro.

Đặc biệt, theo đại biểu, thước đo của hoạt động thử nghiệm phải là hiệu quả thực tế: chi phí giảm bao nhiêu, doanh nghiệp có tăng doanh thu hay không, du khách có thuận tiện và an toàn hơn không, người dân có được hưởng lợi hay không? "Một hộ kinh doanh tại Hội An hay người làm du lịch cộng đồng ở miền núi không nhất thiết phải hiểu công nghệ chuỗi khối, càng không cần sở hữu tài sản mã hóa. Điều họ cần là bán được hàng, nhận tiền đúng quy định và được bảo vệ khi phát sinh tranh chấp", ĐBQH Trần Mạnh Huy phân tích.

ĐBQH Trần Mạnh Huy nhấn mạnh, Nghị quyết số 26 xác định Đà Nẵng là một trong ba cực tăng trưởng du lịch. Đại biểu mong muốn thành phố không chỉ đóng góp về lượng khách mà còn đóng góp những mô hình mới đã được kiểm chứng để nhân rộng ra cả nước. Theo đại biểu, công nghệ thay đổi từng ngày, cơ hội thị trường không chờ chúng ta hoàn thiện mọi thủ tục. Chậm đổi mới cũng là một rủi ro trong phát triển.

"Những kiến nghị được đưa ra không nhằm ưu ái cho một công nghệ cụ thể, mà hướng tới tạo điều kiện để các mô hình hiệu quả được kiểm chứng, áp dụng đúng pháp luật và mang lại nhiều giá trị hơn cho doanh nghiệp, người lao động và nền kinh tế", đại biểu đặt vấn đề.