Thứ trưởng Bộ Tư pháp: Công chứng bất động sản là lá chắn pháp lý bảo vệ quyền sở hữu của công dân

Sáng 2-3, tại phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Một trong những nội dung đáng chú ý là dự thảo sửa đổi quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản theo hướng thay cụm từ “giao dịch về bất động sản” bằng cụm từ “giao dịch có đối tượng là bất động sản”.

Việc này, theo cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Tư pháp, là để tránh cách hiểu khác nhau và tranh cãi về những giao dịch về bất động sản cần thực hiện theo thẩm quyền địa hạt.

Cạnh đó, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản trong phạm vi toàn quốc sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được xây dựng và vận hành.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc mở rộng phạm vi các giao dịch về bất động sản được công chứng không phụ thuộc vào địa giới hành chính và giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh. Ảnh: PHẠM THẮNG

Thông tin thêm sau đó, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh rằng việc giữ quy định bắt buộc công chứng đối với các giao dịch như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, nhà ở; đặc biệt là các giao dịch giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tổ chức không kinh doanh bất động sản. Đây là nhóm giao dịch tiềm ẩn nhiều rủi ro và tác động trực tiếp đến quyền tài sản của người dân.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh khẳng định công chứng bất động sản không phải là một thủ tục hành chính gây khó dễ cho người dân. Đây là lá chắn pháp lý để bảo vệ quyền sở hữu của công dân và sự ổn định của thị trường. Nếu nhìn đúng bản chất, công chứng là một cơ chế phòng ngừa rủi ro chứ không phải một “giấy phép con”.

Về mặt bảo vệ người dân, đặc biệt là người yếu thế như người cao tuổi, người ở khu vực nông thôn, người thiếu thông tin pháp lý, nếu bỏ cơ chế công chứng bắt buộc thì họ rất dễ trở thành nạn nhân của các hợp đồng gian dối, giả mạo.

Công chứng viên đóng vai trò như một “thẩm phán phòng ngừa”, kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch, xác minh chủ thể, giấy tờ, ngăn chặn tình trạng một tài sản bán cho nhiều người hoặc sử dụng giấy tờ giả. Nếu Nhà nước buông lỏng khâu này, thực chất là đẩy rủi ro về phía người dân.

Về kinh nghiệm quốc tế, bà Oanh cho hay càng là quốc gia có hệ thống pháp luật chặt chẽ, họ càng coi trọng công chứng nội dung. Các nước châu Âu như Pháp, Đức, Tây Ban Nha, 100% giao dịch bất động sản phải qua công chứng viên. Kết quả là các tranh chấp liên quan đến bất động sản chỉ chiếm 0,1% tổng số giao dịch.

Tại Trung Quốc, công chứng được coi là điều kiện tiên quyết để thực hiện đăng ký biến động tài sản, đóng vai trò như một “bộ lọc” làm sạch dữ liệu đất đai quốc gia.

Ở mô hình thông luật như Hoa Kỳ, không bắt buộc công chứng nhưng người dân phải mua bảo hiểm quyền sở hữu, với chi phí hàng ngàn USD.

Về bài toán kinh tế - tư pháp, chi phí phòng ngừa luôn thấp hơn rất nhiều so với chi phí khắc phục. Phí công chứng hiện nay là một khoản chi hợp lý để “mua sự an toàn pháp lý”. Trong khi đó, nếu xảy ra tranh chấp, việc khởi kiện có thể kéo dài từ 3 đến 5 năm, chi phí lớn, gây thiệt hại cho các bên và tạo áp lực cho hệ thống tòa án.

Việt Nam cần lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện của mình; rõ ràng công chứng một lần với chi phí hợp lý là phương án kinh tế và an toàn hơn so với việc để người dân phải mua bảo hiểm tốn kém.

Ở góc độ quản lý vĩ mô, bất động sản là một trong những kênh tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền lớn. Quy định bắt buộc công chứng giúp Nhà nước kiểm soát dòng tiền, xác định chủ sở hữu thực sự, góp phần phòng, chống rửa tiền và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF), qua đó nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho rằng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia hiện chưa đồng bộ, hạ tầng công nghệ giữa các địa phương chưa đồng đều, việc liên thông dữ liệu giữa cơ quan công chứng và cơ quan đăng ký đất đai còn hạn chế.

Trong điều kiện đó, chưa thể mở rộng ngay phạm vi giao dịch không cần công chứng chỉ dựa trên kỳ vọng chuyển đổi số. Chính phủ sẽ xây dựng lộ trình phù hợp, bảo đảm khi có thay đổi thì phải khả thi, an toàn và không tạo ra khoảng trống pháp lý.

ĐỨC MINH