Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân: Sử dụng phòng vệ thương mại hiệu quả, bảo vệ cạnh tranh công bằng, củng cố năng lực sản xuất quốc gia

Tham dự Diễn đàn có ông Nguyễn Ngọc Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; ông Nguyễn Công Hân - Phó Giám đốc Sở Công Thương Thành phố Hải Phòng; ông Nghiêm Xuân Đa - Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam; Ông Nguyễn Minh Kế - Chủ tịch Hiệp hội Nhôm thanh định hình Việt Nam; cùng các đại diện các cơ quan Trung ương và địa phương; các đơn vị thuộc Bộ Công Thương; các hiệp hội ngành hàng; cộng đồng doanh nghiệp; chuyên gia, tổ chức tư vấn, nghiên cứu; và các cơ quan thông tấn, báo chí.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân dự và phát biểu tại Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026

Phòng vệ thương mại - Bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của ngành sản xuất trong nước

Phát biểu khai mạc tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh kinh tế và thương mại thế giới tiếp tục có những biến động nhanh chóng và phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn ngày càng sâu sắc; xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng; chuỗi cung ứng tiếp tục được tái cấu trúc; nhiều quốc gia tăng cường các chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước và bảo vệ những ngành công nghiệp có ý nghĩa quan trọng.

Đáng chú ý, tình trạng dư thừa công suất tại một số ngành sản xuất trên thế giới đang tạo thêm áp lực đối với thương mại toàn cầu. Khi năng lực sản xuất vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường, hàng hóa có xu hướng tìm kiếm các thị trường xuất khẩu mới. Khi một thị trường lớn áp dụng biện pháp hạn chế nhập khẩu, dòng thương mại cũng có thể chuyển hướng sang những thị trường khác.

“Đối với Việt Nam - một nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu rộng và đang duy trì tốc độ phát triển nhanh - những thay đổi đó vừa mang lại cơ hội, vừa đặt ra những thách thức mới đối với thị trường trong nước và các ngành sản xuất trong nước”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, đồng thời nhận định rằng, chính trong bối cảnh đó, vấn đề bảo vệ thị trường nội địa, củng cố năng lực sản xuất quốc gia và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế cần được đặt ra một cách chủ động hơn.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không chỉ là tăng trưởng nhanh mà còn phải xây dựng được những nền tảng đủ vững chắc để duy trì tăng trưởng cao và bền vững trong dài hạn. Chúng ta cần tiếp tục mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhưng đồng thời, Việt Nam cũng cần xây dựng một nền sản xuất trong nước có năng lực cạnh tranh, có khả năng thích ứng và có sức chống chịu tốt trước những biến động từ bên ngoài.

Trong đó, các ngành công nghiệp nền tảng có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những ngành cung cấp tư liệu sản xuất và các đầu vào cơ bản cho nhiều hoạt động của nền kinh tế, có tính liên kết và lan tỏa cao. Nếu năng lực của một ngành nằm ở đầu nguồn của chuỗi giá trị bị suy giảm nghiêm trọng, tác động có thể không dừng lại ở chính ngành đó mà lan sang các ngành sản xuất phía sau, làm gia tăng sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và ảnh hưởng tới khả năng tự chủ của nền kinh tế.

"Đây cũng là lý do Đảng và Nhà nước trong những năm gần đây ngày càng nhấn mạnh yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, nâng cao tính tự chủ của nền sản xuất, đồng thời bảo vệ và phát huy tốt thị trường trong nước", Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nêu.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, vấn đề bảo vệ thị trường nội địa, củng cố năng lực sản xuất quốc gia và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế cần được đặt ra một cách chủ động hơn

Trong bức tranh đó, phòng vệ thương mại có một vai trò quan trọng. Việt Nam tiếp tục nhất quán với chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.

Nhưng hội nhập cũng đòi hỏi phải biết sử dụng đầy đủ và hiệu quả những công cụ hợp pháp mà hệ thống thương mại quốc tế cho phép để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của ngành sản xuất trong nước.

Phòng vệ thương mại chính là một trong những công cụ đó. Các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ, khi được áp dụng đúng điều kiện, dựa trên bằng chứng và kết quả điều tra khách quan, có thể góp phần xử lý tác động bất lợi của hàng hóa nhập khẩu và khôi phục môi trường cạnh tranh công bằng.

Tuy nhiên, giá trị của phòng vệ thương mại không chỉ nằm ở mức thuế được áp dụng hay lượng nhập khẩu được điều chỉnh.

Quan trọng hơn, một môi trường cạnh tranh công bằng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì sản xuất, thực hiện các kế hoạch đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo nghĩa đó, phòng vệ thương mại có thể tạo ra một “khoảng thời gian chiến lược” cho doanh nghiệp. Nhưng khoảng thời gian đó chỉ thực sự có ý nghĩa nếu doanh nghiệp tận dụng được cơ hội để phát triển.

Nếu doanh nghiệp chỉ trông chờ vào sự bảo vệ của biện pháp mà không tiếp tục đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm thì lợi ích từ phòng vệ thương mại sẽ không thể bền vững.

Do đó, tinh thần cần được xác định rõ là: Bảo vệ để phát triển, chứ không phải bảo vệ để tránh cạnh tranh.

Phòng vệ thương mại cần một bước chuyển "Từ phản ứng với từng vụ việc sang chủ động quản trị rủi ro"

Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều quốc gia, cả phát triển và đang phát triển, đang sử dụng ngày càng chủ động các công cụ phòng vệ thương mại và nhiều công cụ quản lý thương mại khác để bảo vệ năng lực sản xuất trong nước. Điều đó cho thấy cạnh tranh thương mại ngày nay ngày càng gắn chặt với cạnh tranh về năng lực sản xuất quốc gia.

Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra không phải là chạy theo xu hướng bảo hộ, mà là phải nâng cao năng lực quản trị thương mại, chủ động nhận diện rủi ro và sử dụng hiệu quả các công cụ hợp pháp để bảo vệ môi trường cạnh tranh công bằng.

Theo đó, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng công tác phòng vệ thương mại trong giai đoạn tới cần có một bước chuyển quan trọng: Từ phản ứng với từng vụ việc sang chủ động quản trị rủi ro thương mại.

Để làm được điều đó, trước hết cần tăng cường cảnh báo sớm, theo dõi chặt chẽ biến động dòng thương mại, giá nhập khẩu, năng lực sản xuất và tình trạng dư thừa công suất tại các thị trường lớn.

Thứ hai là dữ liệu. Phòng vệ thương mại là lĩnh vực dựa trên bằng chứng. Doanh nghiệp và hiệp hội cần từng bước chuẩn hóa và xây dựng hệ thống dữ liệu ngành để có thể phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và sẵn sàng hành động khi cần thiết.

Thứ ba là phối hợp. Cần tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp, cơ quan hải quan, các bộ, ngành và địa phương, từ cảnh báo sớm, điều tra cho tới giám sát thực thi và chống lẩn tránh biện pháp.

Và cuối cùng, phải gắn phòng vệ thương mại với chính sách phát triển công nghiệp.

Phòng vệ thương mại không thể thay thế chính sách công nghiệp. Nhưng chính sách công nghiệp cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu những ngành sản xuất đang được khuyến khích đầu tư phải cạnh tranh trong một môi trường bị bóp méo bởi các hành vi thương mại không công bằng. Phòng vệ thương mại cần góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng; còn doanh nghiệp phải chuyển hóa môi trường đó thành năng suất, công nghệ, chất lượng và năng lực cạnh tranh thực chất.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị các diễn giả và đại biểu tại Diễn đàn tập trung trao đổi một số vấn đề lớn:

Thứ nhất, trong bối cảnh dư thừa công suất và dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, những ngành sản xuất nào của Việt Nam đang phải đối mặt với rủi ro lớn và cần được tăng cường theo dõi?

Thứ hai, làm thế nào để doanh nghiệp và hiệp hội chủ động hơn trong việc nhận diện dấu hiệu cạnh tranh không công bằng, chuẩn bị dữ liệu và sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại?

Thứ ba, cần làm gì để tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan thực thi, đặc biệt trong giám sát nhập khẩu và chống lẩn tránh biện pháp?

Thứ tư, làm thế nào để doanh nghiệp tận dụng khoảng thời gian mà các biện pháp phòng vệ thương mại tạo ra để đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh?

Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng, việc làm rõ những vấn đề này sẽ góp phần chuyển từ tư duy “bảo vệ” sang “bảo vệ để phát triển”, qua đó phát huy tốt hơn vai trò của phòng vệ thương mại đối với nền sản xuất quốc gia.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu cao hơn về tăng trưởng, năng suất và chất lượng của nền kinh tế.

Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, chúng ta không chỉ cần thêm nguồn lực đầu tư hay thêm thị trường xuất khẩu, mà còn cần một nền sản xuất quốc gia đủ mạnh, có sức chống chịu và có khả năng cạnh tranh trong một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp.

Bảo vệ thị trường nội địa không có nghĩa là đóng cửa thị trường. Đó là bảo vệ môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ những khoản đầu tư chính đáng, duy trì năng lực sản xuất cần thiết và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam đổi mới, lớn mạnh và cạnh tranh thành công.

Với tinh thần đó, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân mong muốn Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 sẽ cùng làm rõ một thông điệp: Sử dụng phòng vệ thương mại hiệu quả để bảo vệ cạnh tranh công bằng, củng cố năng lực sản xuất quốc gia và tạo thêm động lực cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.