Thứ trưởng Xây dựng: Quy hoạch TP.HCM 100 năm phải hút được vốn tư nhân

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị tham vấn ý kiến nhà đầu tư chiến lược, chuyên gia trong quá trình lập Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn yêu cầu quy hoạch phải cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng, liên quan đến phát triển TP.HCM cũng như cả nước.

Quy hoạch tránh phụ thuộc vào mở rộng dân số, nguồn lực đất đai

Theo ông Nguyễn Tường Văn, TP.HCM có không gian phát triển rộng lớn, hội tụ nhiều chức năng chiến lược như tài chính, đổi mới sáng tạo, công nghiệp, logistics, năng lượng và du lịch sinh thái. Đây là cơ hội để tái cấu trúc mô hình phát triển, song cũng đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quy hoạch và quản trị.

Ông cho rằng quy hoạch lần này cần đáp ứng ít nhất 4 yêu cầu: cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước; giải quyết các điểm nghẽn phát triển; bảo đảm mục tiêu tăng trưởng 2 con số; phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn: Quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm phải hút vốn tư nhân theo cơ chế thị trường.

Trong đó, quy hoạch cần xác định rõ các mục tiêu, chỉ tiêu cho từng giai đoạn.

Với tầm nhìn dài hạn 100 năm, ông lưu ý các mốc 2030, 2045, 2050 TP.HCM cần có chỉ tiêu cụ thể để theo dõi, đánh giá quá trình thực hiện. Mỗi giai đoạn cần xác định rõ vị thế, mô hình kinh tế, quy mô dân số, không gian phát triển, trình độ hạ tầng và chất lượng sống cần đạt được.

Thứ trưởng cũng lưu ý cần nghiên cứu thêm các động lực tăng trưởng mới như năng suất, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và khả năng huy động vốn, tránh phụ thuộc quá lớn vào việc mở rộng dân số, nguồn lực đất đai hay đầu tư.

“Thực tiễn quy hoạch trước đây chủ yếu dùng vốn Nhà nước, hiện nay nguồn vốn tư nhân rất nhiều, nên lập quy hoạch phải hút được nguồn vốn theo cơ chế thị trường, đồng thời vốn Nhà nước mang tính chất dẫn dắt”, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn lưu ý.

Đối với các cực động lực, cần xác định rõ chức năng chủ đạo, phạm vi ảnh hưởng, quy mô dân số, việc làm, nhu cầu đất đai, hạ tầng động lực và các dịch vụ công cộng cấp vùng. Việc phát triển đa cực không nhằm chia đều không gian, mà phải tạo sự phân công chức năng, chuyên môn hóa và bổ trợ lẫn nhau.

Về cấu trúc không gian, phương án đang được nghiên cứu theo hướng siêu đô thị, năm cực động lực, năm trung tâm vệ tinh, ba hành lang kết nối động lực trọng điểm, năm liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Theo ông Nguyễn Tường Văn, mô hình này có nhiều điểm mới, nhưng cần làm rõ mối quan hệ giữa các lớp cấu trúc, tránh chồng lấn chức năng.

Một nội dung khác được Thứ trưởng Bộ Xây dựng nhấn mạnh là phải gắn cấu trúc không gian với cấu trúc kinh tế. Các ngành, cụm ngành cần được xác định vai trò và mối liên hệ với các cực tăng trưởng, hành lang giao thông, trung tâm logistics, cảng biển, trung tâm đổi mới sáng tạo và các vùng đô thị.

Quy hoạch cũng cần đặt trên nền tảng tự nhiên của TP.HCM, trong đó chú trọng hệ thống sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, các vùng ven biển, rừng ngập mặn Cần Giờ và những khu vực chịu tác động của ngập, triều cường, xâm nhập mặn.

Sơ đồ mô hình siêu đô thị thế hệ mới TP.HCM. (Nguồn: VIUP)

Về dân số và đất xây dựng, Thứ trưởng đề nghị rà soát kỹ khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông, cấp thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng, nhà ở, trường học, bệnh viện và cây xanh.

Đồng thời, cần kiểm soát nguy cơ đô thị hóa lan tỏa theo các tuyến giao thông, phát triển khu đô thị mới khi chưa có đủ việc làm và hạ tầng xã hội.

Với hạ tầng, quan điểm “đi trước một bước và dẫn dắt tổ chức không gian” cần được cụ thể hóa. Hệ thống hạ tầng khung phải được nghiên cứu tích hợp giữa đường bộ, đường sắt quốc gia, đường sắt vùng, đường sắt đô thị, cảng biển, hàng không, đường thủy, cấp thoát nước, năng lượng và hạ tầng số.

Cùng với phát triển mặt đất, TP.HCM phải tích hợp quy hoạch không gian ngầm, công trình ngầm, hệ thống tầng cao trong một cấu trúc thống nhất. Bộ Xây dựng đang xây dựng Đề án không gian ngầm trình Bộ Chính trị và mong muốn TP.HCM cùng Hà Nội là hai địa phương thí điểm phát triển không gian này.

Ông lưu ý quy hoạch tổng thể phải đi kèm chương trình thực hiện, lựa chọn các dự án có tính chất mở không gian phát triển, xác định thứ tự ưu tiên, phân kỳ đầu tư và nguồn lực, tránh tràn lan.

Phải là quy hoạch của hành động

Quan tâm đến phát triển kinh tế, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, cho rằng bên cạnh việc phân bổ không gian và các khu chức năng, TP.HCM phải quan tâm 4 yếu tố cốt lõi, là các công trình vật lý; sự di chuyển của các dòng chảy kinh tế - xã hội và công nghệ; di sản, văn hóa; cùng với sự phát triển và hạnh phúc của con người.

“Có thể nói quy hoạch vừa là một ước mơ tốt đẹp, vừa là một sự đánh cược, bởi có quá nhiều biến số thay đổi nhanh và khó dự báo, trong đó có sự dịch chuyển của con người. Vì vậy, tính chất thị trường cần được đề cao hơn trong quy hoạch”, ông Thành lưu ý.

Một trong các nội dung được quan tâm trong quy hoạch tổng thể TP.HCM là tạo dựng nhà ở cho cư dân đô thị với việc đầu tư khoảng 200.000 căn nhà xã hội.

Do quy hoạch cũng “mang tính chất của một sự đánh cược”, ông Thành cho rằng bất kỳ bản quy hoạch nào, dù có tầm nhìn 100 năm, 75 năm hay 10 năm, đều phải tính đến các rủi ro từ thiên nhiên, thời tiết cũng như những sai lầm trong lựa chọn chính sách. Quan trọng là phải nhận diện được rủi ro và xây dựng các giải pháp để giảm thiểu những rủi ro đó.

Chuyên gia này nhấn mạnh yếu tố di sản và văn hóa cần được đưa lên vị trí cao hơn trong quy hoạch, TP.HCM cần có cách ứng xử phù hợp với cảnh quan sông nước, cũng như những giá trị văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Nhìn ở góc độ ngắn hạn hơn, hướng tới năm 2030 và giai đoạn tiếp theo, TS Võ Trí Thành cho rằng TP.HCM phải trở thành hình mẫu phát triển của cả nước. Với đóng góp khoảng 24% GDP của TP.HCM và Hà Nội khoảng 13%, hai đô thị lớn này đã chiếm gần 40% GDP cả nước. Do đó, cách thức phát triển của TP.HCM có ý nghĩa lan tỏa rất lớn đối với nền kinh tế.

Hình mẫu phát triển đó cần tập trung vào khả năng chống chịu, gắn với các công trình có tính bền vững, khả năng tự chủ chiến lược và chủ quyền công nghệ.

Quan trọng hơn, theo TS Võ Trí Thành, quy hoạch phải trở thành một quy hoạch hành động, trong đó quyết định rõ 10 năm tới sẽ làm gì và làm như thế nào. Yếu tố quyết định nằm ở thể chế thực hiện. Thành phố phải chủ động xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp, thay vì chỉ chờ Trung ương.

Đồng thời, cần hình thành một cơ cấu tổ chức có khả năng kết nối chặt chẽ giữa chuyên gia và bộ máy quản lý, qua đó có thể bắt tay ngay vào những việc ưu tiên trong năm nay. Bởi theo ông, nếu 10 năm tới không thành công thì tầm nhìn 100 năm cũng không còn nhiều ý nghĩa.

Văn hóa và di sản được chuyên gia lưu ý TP.HCM phải đưa lên vị trí cao trong quy hoạch và ứng xử phù hợp với cảnh quan sông nước.

Cùng quan điểm, chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên cho rằng ông đánh giá đây là bản quy hoạch thuộc loại tốt nhất đến bây giờ để thực thi. Cách tiếp cận phát triển vừa rõ ràng quan điểm, lập trường, đồng thời cũng đủ để có thể ứng biến.

Điều đặc biệt nhất của TP.HCM là hội tụ được trí tuệ quốc tế, doanh nhân Việt kiều, trí thức Việt kiều về làm việc, dồn “túi khôn” về đây sẽ giúp xử lý vấn đề hiệu quả. Bằng chứng là trong quy hoạch tổng thể TP.HCM quy tụ sự đóng góp rất lớn của các chuyên gia, trí thức trong và ngoài nước.

Ông góp ý vì quy hoạch có tầm nhìn rất xa - 100 năm, phải tính toán các mốc phát triển phù hợp, cụ thể như năm 2030 TP.HCM sẽ đạt những gì, phát triển ra sao, đến năm 2045, đến năm sau 2075 thế nào.

Ngoài ra, TP.HCM đã có Luật Phát triển đô thị, cùng với quy hoạch tổng thể giúp TP có đủ lực, đủ quyền, đủ tự tin xác lập chân dung phát triển, có cơ hội bứt phá. Ông Thiên cho rằng TP.HCM đã đến giai đoạn nước rút, đã đến thời điểm chín muồi và sẵn sàng thực thi phát triển mới.