Thủ tướng đối thoại với WEF: Định vị Việt Nam trong tương lai toàn cầu

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 diễn ra tại TP.HCM sáng 28/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã đối thoại với ông Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế thế giới về chủ đề "Định vị Việt Nam trong tương lai toàn cầu".

Cuộc đối thoại diễn ra trong bối cảnh cấu trúc quyền lực toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang cục diện đa cực, cùng sự leo thang của cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc trên các mặt trận then chốt: dữ liệu, công nghệ, năng lượng và chuẩn mực quản trị. Trước những biến động mang tính thời đại này, bài toán về định hướng và lối đi chiến lược cho một nền kinh tế có độ mở thuộc tốp đầu khu vực như Việt Nam đã được đặt ra một cách trực diện và cấp thiết.

Phiên đối thoại giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và ông Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Ảnh: BTC.

Ba lực cản toàn cầu và bài toán lòng tin

Toàn cầu hóa không biến mất, mà đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc dưới sức ép của phân mảnh địa chính trị, yêu cầu an ninh và tự chủ ngày càng cao. Trong khi đó, AI và công nghệ cao đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân bổ nguồn lực và tạo ra tăng trưởng.

“Chúng tôi thấy xu hướng toàn cầu hóa tiếp tục nhưng được tổ chức lại theo xu thế mới. Chúng tôi thấy nhiều diễn biến phân mảnh hơn và yêu cầu ngày càng cao về an ninh, tự chủ, sức chống chịu”, Thủ tướng Lê Minh Hưng mở đầu câu chuyện.

Từ những chuyển động đó, Thủ tướng chỉ ra ba thách thức có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Thứ nhất, luật chơi toàn cầu chưa theo kịp thực tế. Các cơ chế và quy tắc quốc tế đang bộc lộ độ trễ trước những biến động nhanh chóng của địa chính trị và công nghệ. Theo Thủ tướng, việc đổi mới, điều chỉnh các thể chế quốc tế là yêu cầu ngày càng cấp thiết.

Thứ hai, động lực tăng trưởng truyền thống dần chạm giới hạn. Với các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, tìm kiếm mô hình và động lực tăng trưởng mới không còn là lựa chọn, mà là đòi hỏi cấp thiết để duy trì đà phát triển.

Thứ ba, lòng tin chiến lược suy giảm. Cạnh tranh gia tăng khiến hợp tác giữa các quốc gia đối mặt nhiều trở ngại, đòi hỏi phải đổi mới cách thức phối hợp, hợp tác và đầu tư trên cơ sở tôn trọng lợi ích chính đáng của nhau.

“Không thể phát triển, không thể hợp tác nếu không thể củng cố lòng tin chiến lược”, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh. Theo đó, khôi phục lòng tin không chỉ là điều kiện để vượt qua phân mảnh, mà còn là nền tảng để các quốc gia cùng tìm kiếm động lực tăng trưởng và mở ra cơ hội phát triển mới.

Ông Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), bày tỏ ấn tượng với hành trình Việt Nam xây dựng sức chống chịu, củng cố năng lực tự cường trước những biến động từ bên ngoài. Ông đề nghị Thủ tướng Lê Minh Hưng chia sẻ cách Việt Nam tạo dựng nền tảng vững chắc về kinh tế, nguồn nhân lực và thể chế để tăng sức chống chịu quốc gia.

Đáp lời, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng đây là vấn đề mang tính thời sự, được nhiều quốc gia và đối tác quốc tế quan tâm. Trong một thế giới liên tục biến động, mục tiêu không chỉ là giúp từng nền kinh tế đứng vững trước cú sốc, mà còn tăng khả năng thích ứng của doanh nghiệp và hạn chế những tác động tiêu cực đến quá trình phát triển.

Thủ tướng nhận định, sức chống chịu không đơn thuần là khả năng vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn nằm ở năng lực thích ứng, phục hồi, chủ động đổi mới để phát triển mạnh mẽ hơn sau mỗi biến động. Một nền kinh tế có thể vượt qua một cuộc khủng hoảng nhưng vẫn dễ tổn thương trước cú sốc tiếp theo nếu những điểm yếu nội tại và hạn chế mang tính cơ cấu chưa được xử lý.

Năm trụ cột kiến tạo năng lực "chống sốc"

Với Việt Nam, nền kinh tế có độ mở cao và chịu tác động lớn từ những biến động bên ngoài, việc xây dựng sức chống chịu vì thế không thể chỉ dựa vào các biện pháp ứng phó ngắn hạn. Thay vào đó, theo Thủ tướng, Việt Nam đang hướng đến những chính sách dài hạn, có tính chiến lược.

Thứ nhất, giữ vững ổn định vĩ mô và nâng cao năng lực ứng phó với cú sốc.

Thủ tướng khẳng định Việt Nam kiên định mục tiêu ổn định chính trị - xã hội, củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô, đồng thời điều hành chính sách linh hoạt để bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, trong đó có an ninh năng lượng và an ninh lương thực.

Thủ tướng dẫn số liệu, nợ công hiện ở mức khoảng 34-35%, tạo dư địa tài chính để Nhà nước hỗ trợ người dân, doanh nghiệp khi xảy ra biến động, đồng thời duy trì nguồn lực đầu tư cho hạ tầng chiến lược và các mục tiêu phát triển ưu tiên.

Tuy nhiên, dư địa tài chính chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng năng lực nhận diện rủi ro và phản ứng chính sách kịp thời.

“Việt Nam xác định những cú sốc có thể đến nhanh, tác động trực tiếp nên phải nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, cũng như năng lực và khả năng hoạch định, thực thi chính sách, phản ứng chính sách kịp thời, đúng thời điểm”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Thứ hai, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để mở đường cho tăng trưởng.

Một nền kinh tế muốn chống chịu tốt không thể để nguồn lực bị mắc kẹt trong những thủ tục rườm rà, chi phí tuân thủ cao hay các quy định thiếu đồng bộ. Vì vậy, Việt Nam ưu tiên hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng hiện đại, cạnh tranh, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Trong chín tháng đầu năm, Việt Nam đã đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Theo số liệu được Thủ tướng dẫn từ Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI), thời gian và chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp giảm lần lượt 53% và 55%.

"Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp với Quốc hội thúc đẩy quá trình này, hướng đến một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguồn lực, nâng cao khả năng thích ứng trước biến động thị trường", Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng Lê Minh Hưng. Ảnh: BTC

Thứ ba, đầu tư hạ tầng, làm chủ công nghệ và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Thủ tướng cho biết Việt Nam tập trung triển khai các đột phá chiến lược về hạ tầng, nhất là giao thông, cảng biển, năng lượng và các hạ tầng thiết yếu. Song song đó là thúc đẩy khoa học - công nghệ, từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Người đứng đầu Chính phủ cho hay, việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh phải đi cùng hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp tư nhân, nâng cao năng lực tài chính, quản trị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Việt Nam sẽ thu hút đầu tư có chọn lọc, gắn hoạt động đầu tư với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Bên cạnh năng lực sản xuất, Việt Nam cũng chú trọng dự trữ chiến lược các mặt hàng thiết yếu để ứng phó khi chuỗi cung ứng gián đoạn; tăng cường phòng chống thiên tai, quản trị rủi ro và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Tất cả những nhiệm vụ này đều đòi hỏi nguồn đầu tư rất lớn. Việt Nam đã xác định được mục tiêu, lộ trình, sẽ tiếp tục huy động nguồn lực trong và ngoài nước để thực hiện mục tiêu chiến lược trên”, Thủ tướng nói.

Thứ tư, nâng chất lượng nguồn nhân lực để thích ứng với nền kinh tế mới. Bởi lẽ, trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường lao động, Việt Nam ưu tiên đổi mới giáo dục - đào tạo, nâng cao chất lượng và hiệu quả, nhất là ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Mục tiêu của định hướng này không chỉ là đáp ứng nhu cầu nhân lực hiện tại, mà còn chuẩn bị năng lực cho người lao động thích ứng với những ngành nghề, công nghệ và phương thức sản xuất đang hình thành.

Thứ năm, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, mở rộng không gian phát triển. Theo Thủ tướng, Việt Nam cần tiếp tục củng cố công tác đối ngoại, đa dạng hóa quan hệ và mở rộng hợp tác quốc tế. Đây không chỉ là cách tăng cường kết nối với các thị trường, mà còn giúp nền kinh tế giảm phụ thuộc vào một số đối tác, nguồn cung hay chuỗi giá trị nhất định.

Tự chủ chiến lược bắt nguồn từ nội lực

Trước mối quan tâm của cộng đồng quốc tế về cách Việt Nam dung hòa giữa giữ vững tự chủ chiến lược và duy trì thế cân bằng với các đối tác lớn, Thủ tướng khẳng định Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; là đối tác tin cậy, thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.

Điểm cốt lõi trong thông điệp của người đứng đầu Chính phủ là tự chủ không đồng nghĩa với khép kín, càng không phải tự tách mình khỏi thế giới. Tự chủ chiến lược trước hết là nâng cao năng lực tự quyết dựa trên nội lực đủ mạnh, từ đó chủ động lựa chọn cách thức hợp tác, hài hòa lợi ích quốc gia - dân tộc với lợi ích chính đáng của các đối tác.

Với 18 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã tham gia, Thủ tướng cho hay, Việt Nam lựa chọn hội nhập sâu rộng để mở rộng thị trường, thu hút vốn và công nghệ, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

"Hội nhập, theo cách tiếp cận này, không chỉ tạo thêm cơ hội tăng trưởng mà còn là phương thức củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế", Thủ tướng nhấn mạnh.

Người đứng đầu Chính phủ cũng khẳng định, Việt Nam xác định ổn định chính trị - xã hội và kinh tế vĩ mô là nền tảng; thể chế là khâu đột phá; công nghệ là động lực; doanh nghiệp là trung tâm; nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện quan trọng, còn đối ngoại rộng mở giúp mở thêm không gian và nguồn lực phát triển.

"Khi nền kinh tế phát triển nhanh, ổn định và vững chắc, năng lực tự chủ chiến lược sẽ được củng cố. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam đóng góp trách nhiệm, hiệu quả hơn vào hòa bình và thịnh vượng chung của khu vực, thế giới", ông nói.

Chia sẻ về tầm nhìn dài hạn, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam đang chuẩn bị nội lực cho những thập kỷ tới với ba ưu tiên định vị chiến lược.

Thứ nhất, trở thành trung tâm mới của khu vực trong công nghệ số, năng lượng xanh và sản xuất nông nghiệp xanh. Đây không chỉ là mục tiêu mở rộng các lĩnh vực kinh tế có tiềm năng, mà còn là bước chuyển để Việt Nam tham gia sâu hơn vào những ngành định hình tăng trưởng tương lai.

Thứ hai, trở thành mắt xích quan trọng, đáng tin cậy trong các chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu, đồng thời tham gia vào những động lực tăng trưởng mới.

Thứ ba, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng chung thông qua thể chế quản trị hiện đại, năng lực cạnh tranh cao hơn và nguồn nhân lực chất lượng cao.

“Tất cả những việc mà Việt Nam đang triển khai thực hiện hôm nay là để cho tương lai phát triển của Việt Nam và cũng là để Việt Nam thực hiện trách nhiệm đóng góp cho tăng trưởng và phát triển của khu vực và thế giới”, Thủ tướng khẳng định.