Thủ tướng ghi nhận đóng góp của nhà khoa học trong tìm hài cốt liệt sĩ

731 hài cốt liệt sĩ được an táng vào sáng 14/10. Ảnh: Duy Hiệu.

Sáng 14/10, TP.HCM tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng. Trong hành trình tìm lại dấu tích của những người đã hy sinh, bên cạnh công tác của các lực lượng chức năng, sự tham gia của đội ngũ nhà khoa học Đại học Quốc gia TP.HCM đã góp phần đưa công nghệ vào một nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt đối với đất nước.

Thủ tướng Chính phủ ghi nhận

Đáng chú ý, những đóng góp của đội ngũ nhà khoa học Đại học Quốc gia TP.HCM được giới thiệu tại triển lãm về Chiến dịch 500 ngày đêm trong khuôn khổ Lễ Khai khóa năm 2026 của đơn vị, diễn ra ngày 13/10.

Đại học Quốc gia TP.HCM cho biết tại sự kiện, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, đã tham quan triển lãm và trao phần thưởng cho các cá nhân tham gia chiến dịch. Hoạt động ghi nhận sự đóng góp của giảng viên, cán bộ chuyên môn, học viên và cựu người học trong việc ứng dụng khoa học, công nghệ vào công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Triển lãm trưng bày các tư liệu hình ảnh về quá trình tham gia chiến dịch của các nhà khoa học, qua đó cho thấy những kết quả nghiên cứu tại trường đại học có thể được ứng dụng trực tiếp vào các nhiệm vụ thực tiễn.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham quan triển lãm về Chiến dịch 500 ngày đêm. Ảnh: VNUHCM.

Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục đại học được kỳ vọng đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước, hoạt động của các nhà khoa học trong Chiến dịch 500 ngày đêm cho thấy tri thức có thể giải quyết những vấn đề thực tiễn bằng năng lực nghiên cứu và công nghệ.

Đối với công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, mỗi khu vực được khoanh vùng chính xác hơn có thể giúp lực lượng chức năng tập trung nguồn lực, giảm bớt những hoạt động đào thăm dò không cần thiết.

Dù không thể thay thế công tác xác minh và khai quật, các phương pháp địa vật lý vẫn là công cụ hỗ trợ quan trọng, nhất là tại những địa bàn có địa hình phức tạp hoặc dấu tích chiến tranh đã bị biến đổi qua nhiều thập kỷ.

Nhóm nhà khoa học ứng dụng công nghệ để khảo sát địa hình tại Công viên Lê Thị Riêng. Hình ảnh được ghi nhận vào tháng 6/2026. Ảnh: Hoài Bảo.

Dùng công nghệ để tìm dấu tích dưới lòng đất

Trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm, 15 giảng viên, cán bộ chuyên môn, học viên và cựu người học thuộc trường Đại học Bách khoa và trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) đã tham gia khảo sát, ứng dụng các phương pháp địa vật lý để xác định những khu vực có dấu hiệu bất thường dưới lòng đất.

Các kết quả khảo sát cung cấp thêm cơ sở khoa học cho lực lượng chức năng trong quá trình xác định vị trí ưu tiên tìm kiếm, khai quật. Đáng chú ý, tại Công viên Lê Thị Riêng, nhóm chuyên gia trường Đại học Bách khoa sử dụng kỹ thuật đo ảnh điện trở suất (Electrical Resistivity Tomography - ERT) để khảo sát cấu trúc đất, qua đó ghi nhận những vùng dị thường ở độ sâu khoảng 3-8 m.

Khác với cách đào thăm dò truyền thống, ERT là phương pháp khảo sát địa vật lý không phá hủy, cho phép nghiên cứu cấu trúc dưới lòng đất mà không cần đào bới hoặc khoan trên diện rộng. Kỹ thuật này dựa trên sự khác biệt về khả năng dẫn điện của các loại vật chất trong lòng đất để xác định những khu vực có đặc điểm khác với nền đất xung quanh.

Trong đợt khảo sát tại hiện trường hồi tháng 6, các chuyên gia sử dụng thiết bị đo ảnh điện Syscal Pro do hãng IRIS Instruments (Pháp) sản xuất. Thiết bị có khả năng khảo sát ở độ sâu khoảng 2-15 m, phù hợp với việc tìm kiếm các dấu hiệu bất thường ở những khu vực nghi có mộ phần hoặc hố chôn tập thể.

Nguyên lý hoạt động của ERT dựa trên việc truyền dòng điện xuống đất thông qua các điện cực, sau đó đo hiệu điện thế giữa những điện cực khác. Từ dữ liệu thu thập được, phần mềm chuyên dụng xử lý và tái tạo thành các mặt cắt địa chất hai chiều hoặc ba chiều. Những khu vực có điện trở suất khác biệt được thể hiện bằng các dải màu, giúp chuyên gia nhận diện và phân tích các vùng dị thường.

Những khu vực từng bị đào xới rồi lấp lại có thể sở hữu cấu trúc đất khác với nền đất nguyên trạng. Đất bị xáo trộn thường có độ rỗng lớn hơn, dễ tích nước và giữ ẩm, từ đó làm thay đổi khả năng dẫn điện. Nếu còn tồn tại các vật liệu như gỗ hoặc gạch, chúng cũng có thể tạo ra những vùng có điện trở suất khác biệt.

Bản đồ khoanh vùng vị trí 3 điểm nghi có hố chôn tập thể tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng. Hình ảnh được ghi nhận vào tháng 6/2026. Ảnh: Hoài Bảo.

Bên cạnh đó, quá trình phân hủy hài cốt theo thời gian có thể giải phóng các ion vào lớp đất xung quanh, làm thay đổi cục bộ tính chất điện của môi trường. Sự kết hợp của những yếu tố này tạo ra các dấu hiệu mà thiết bị khảo sát có thể ghi nhận.

Tuy nhiên, ERT không thể xác định chắc chắn sự hiện diện của hài cốt dưới lòng đất. Kết quả đo chỉ cho thấy những khu vực có đặc điểm khác thường so với nền đất tự nhiên. Việc đánh giá và xác nhận vẫn cần dựa vào khảo sát thực địa, đối chiếu các nguồn thông tin và quá trình tìm kiếm, khai quật của lực lượng chức năng.

Ngoài Công viên Lê Thị Riêng, nhóm chuyên gia trường Đại học Bách khoa tiếp tục triển khai khảo sát trên diện tích hơn 10 ha tại khu vực Bệnh viện K76A, xã Hòa Hiệp, nơi có địa hình và cấu trúc đất phức tạp. Việc mở rộng phạm vi khảo sát giúp cung cấp thêm dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm tại các địa bàn có dấu tích chiến tranh.

Trong khi đó, nhóm chuyên gia Bộ môn Vật lý Địa cầu, trường Đại học Khoa học Tự nhiên ứng dụng công nghệ radar xuyên đất (GPR) cùng các phương pháp thăm dò địa vật lý để khảo sát tại nhiều địa điểm ở TP.HCM và tỉnh Quảng Ngãi. Các phương pháp này hỗ trợ phát hiện những đặc điểm bất thường trong cấu trúc dưới mặt đất, qua đó giúp lực lượng chức năng thu hẹp phạm vi tìm kiếm.

Bên cạnh công việc tại hiện trường, các nhà khoa học còn tham gia tư vấn lựa chọn thiết bị và tập huấn kỹ thuật cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ. PGS.TS Lê Văn Anh Cường, Trưởng Bộ môn Vật lý Địa cầu, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, đã tham gia tư vấn kỹ thuật trong chương trình hỗ trợ trang thiết bị của Quỹ Thiện Tâm, góp phần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ trong hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.