Thủ tướng Nhật khéo léo tránh mâu thuẫn với ông Trump

Ảnh cover

Khi cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel với Iran bước sang tuần thứ ba, áp lực đối với các đồng minh của Washington ngày càng gia tăng, đặc biệt liên quan đến yêu cầu tham gia bảo vệ tuyến vận tải chiến lược tại Vịnh Ba Tư do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Washington của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi được đánh giá là phép thử đối với quan hệ song phương.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi (áo xanh nhạt) có cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng hôm 19/3 (giờ địa phương). Ảnh: Reuters.

Trước thềm cuộc gặp, giới chuyên gia dự báo những bất đồng có thể nổi lên, nhất là khi Mỹ kêu gọi Nhật Bản triển khai lực lượng hải quân tới khu vực xung đột.

Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy một cách tiếp cận khác: thay vì đối đầu trực diện, hai bên tìm kiếm điểm cân bằng giữa cam kết an ninh và lợi ích quốc gia.

Linh hoạt ngoại giao giữa sức ép an ninh

Cuộc gặp tại Nhà Trắng giữa Thủ tướng Takaichi và Tổng thống Trump hôm 19/3 (giờ địa phương) diễn ra trong không khí tích cực, bất chấp một số khác biệt về quan điểm, Bloomberg nhận định.

Khoảnh khắc đáng chú ý nhất xảy ra khi ông Trump nhắc lại trận Trân Châu Cảng, gây ra một thoáng căng thẳng trong phòng Bầu dục. Tuy nhiên, bà Takaichi giữ thái độ điềm tĩnh, không phản ứng trực diện, giúp duy trì bầu không khí đối thoại.

Ngoài chi tiết này, Tổng thống Mỹ được cho là liên tục thể hiện thiện chí, nhấn mạnh quan hệ đồng minh lâu dài.

"Chúng tôi có mối quan hệ và sự ủng hộ tuyệt vời với Nhật Bản trên mọi phương diện", ông Trump phát biểu sau cuộc gặp.

Bà Takaichi được cho là đã khéo léo cân bằng giữa việc duy trì quan hệ đồng minh với Washington và vai trò trung lập của Tokyo trước xung đột quốc tế. Ảnh: Reuters.

Trước yêu cầu của Washington về việc tham gia bảo vệ Eo biển Hormuz, bà Takaichi giải thích rõ các giới hạn pháp lý. Hiến pháp hòa bình của Nhật Bản, được xây dựng sau Thế chiến II, hạn chế việc triển khai lực lượng quân sự ra nước ngoài.

Thay vì từ chối thẳng thừng, Tokyo lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo, nhấn mạnh những đóng góp khác ngoài quân sự. Cách xử lý này được đánh giá là giúp tránh xung đột trực diện với Washington trong khi vẫn bảo vệ lập trường trong nước.

Nhà kinh tế Adam Farrar nhận định rằng bà Takaichi "có thể thở phào nhẹ nhõm sau khi vượt qua cuộc gặp mà gần như không chịu tổn thất", đồng thời cho thấy mối quan hệ cá nhân tích cực giữa hai nhà lãnh đạo.

Chiến lược này cũng gửi tín hiệu tới các đồng minh khác của Mỹ rằng Washington có thể chấp nhận những hình thức hỗ trợ linh hoạt, thay vì yêu cầu cam kết quân sự cứng rắn.

Phương án ngoại giao kinh tế

Bên cạnh yếu tố an ninh, Tokyo mang tới Washington một loạt đề xuất hợp tác kinh tế quy mô lớn nhằm củng cố quan hệ song phương.

Các kế hoạch bao gồm đầu tư hàng chục tỷ USD vào các dự án năng lượng tại Mỹ, từ xây dựng lò phản ứng hạt nhân module nhỏ đến phát triển nhà máy điện khí. Những cam kết này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có giá trị chiến lược trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng tham gia vào các dự án cơ sở hạ tầng năng lượng lớn hơn, góp phần đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào các thị trường khác. Những sáng kiến này nằm trong khuôn khổ hợp tác rộng hơn giữa hai nước nhằm tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về quốc phòng, Tokyo cam kết tăng cường sản xuất tên lửa đánh chặn SM-3 - hệ thống đang được sử dụng rộng rãi để đối phó với các mối đe dọa từ tên lửa và UAV. Động thái này được xem là đóng góp thiết thực cho các nỗ lực an ninh chung.

Bà Mira Rapp-Hooper, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, đánh giá rằng Nhật Bản đang "làm nhiều hơn cho an ninh của chính mình và cho Mỹ, đồng thời thể hiện vai trò mang tính xây dựng tại Trung Đông".

Mira Rapp-Hooper, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh đó, Tokyo cũng đẩy mạnh các biện pháp ngoại giao nhằm gây sức ép lên Iran, thể hiện vai trò trung gian thay vì tham gia trực tiếp vào xung đột. Cách tiếp cận này giúp Nhật Bản duy trì hình ảnh một đối tác ổn định và có trách nhiệm.

Một điểm nhấn khác trong chiến lược của bà Takaichi là tập trung vào vấn đề năng lượng - mối quan tâm hàng đầu của chính quyền Tổng thống Trump trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao.

Sau cuộc gặp với người đứng đầu Nhà Trắng, bà Takaichi cho biết Nhật Bản sẵn sàng mở rộng nhập khẩu dầu thô từ Mỹ, thậm chí xem xét xây dựng kho dự trữ tại Nhật.

Tuy nhiên, cuộc gặp cũng không hoàn toàn tránh khỏi tranh cãi. Khi được hỏi về việc Mỹ không thông báo trước cho đồng minh về kế hoạch tấn công Iran, ông Trump trả lời: "Chúng tôi muốn tạo bất ngờ. Ai hiểu rõ bất ngờ hơn Nhật Bản? Tại sao các bạn không nói với tôi về việc tấn côngTrân Châu Cảng?".

Phát biểu này một lần nữa cho thấy phong cách ngoại giao trực diện của ông Trump, đồng thời nhấn mạnh những thách thức trong việc duy trì sự cân bằng giữa lịch sử, chính trị và lợi ích hiện tại.

Giữa lúc tình hình địa chính trị ngày càng trở nên phức tạp, cuộc gặp giữa lãnh đạo Nhật Bản và Mỹ phản ánh một thực tế: các liên minh không còn vận hành theo những khuôn mẫu cứng nhắc. Thay vào đó, sự linh hoạt, thực dụng và khả năng thích ứng đang trở thành yếu tố then chốt.

Đối với Tokyo, việc duy trì quan hệ chặt chẽ với Washington trong khi vẫn bảo vệ các giới hạn hiến pháp là một bài toán khó. Tuy nhiên, cách tiếp cận của bà Takaichi cho thấy Nhật Bản đang tìm được điểm cân bằng, ít nhất là trong giai đoạn hiện tại.

Về phía Mỹ, việc chấp nhận những hình thức hợp tác đa dạng cũng phản ánh nhu cầu duy trì sự ủng hộ của đồng minh trong một cuộc xung đột kéo dài và nhiều biến số.

Đại Hoàng