Thủ tướng: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần phát triển đột phá

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu chỉ đạo

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định đây là sự ghi nhận xứng đáng cho tâm huyết, trí tuệ của các thế hệ nhà khoa học của Viện.

Thủ tướng nhấn mạnh thời gian tới, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần phát triển đột phá, khẳng định vai trò trung tâm khoa học công nghệ hàng đầu Việt Nam, từng bước ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới (mục tiêu đến năm 2030 trở thành tổ chức nghiên cứu khoa học công nghệ hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm) theo phương châm 20 chữ: "Trí tuệ tinh hoa - Làm chủ công nghệ - Chuyển đổi mạnh mẽ - Bám sát tình hình - Kiến tạo tương lai".

Về quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, Thủ tướng nêu rõ, cần thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi, gồm: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Viện cần tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trên tất cả các lĩnh vực, trong đó có trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học công nghệ để làm căn cứ hoạch định chính sách. Tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước, đưa các ngành Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới vào năm 2030.

Đẩy mạnh phát triển hiệu quả các mô hình kinh tế mới như kinh tế không gian tầm thấp, kinh tế dữ liệu, "kinh tế bạc", kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức, kinh tế chia sẻ, kinh tế ban đêm... Tăng cường kết nối giữa các khu vực kinh tế nhà nước, tư nhân và đầu tư nước ngoài; chú trọng phát triển mạnh các tập đoàn kinh tế lớn, có thương hiệu, uy tín trên trường quốc tế, tham gia sâu rộng vào các chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

Khẳng định "khoa học không thể tách rời thị trường", Thủ tướng cho rằng Viện cần chủ động "mở cửa" phòng thí nghiệm, đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn kinh tế tư nhân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo; cần có cơ chế để nhà khoa học dám dấn thân vào thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa các sáng chế trở thành những sản phẩm thực tế, đóng góp trực tiếp vào chuỗi giá trị sản phẩm.

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Với tư cách là cơ quan thuộc Chính phủ, Viện phải đóng vai trò là "bộ não" tham mưu chiến lược về khoa học công nghệ cho Đảng và Nhà nước trong nhiều lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, kinh tế biển, an ninh nguồn nước và không gian vũ trụ.

Chỉ rõ những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, về thể chế, cơ chế, chính sách, Thủ tướng yêu cầu triển khai tốt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các Nghị quyết chiến lược, đột phá của Bộ Chính trị. Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, hướng dẫn các cơ chế, chính sách liên quan đến trao quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ; cơ chế kiểm soát, mô hình hợp tác giữa tổ chức khoa học công lập và doanh nghiệp; kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm và giá trị kinh tế.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị; hoàn thiện Hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu khoa học và làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15.3.2026; trình Thủ tướng Chính phủ Đề án tăng cường năng lực của Viện ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới trong tháng 4.2026; chủ động nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển các chương trình, kế hoạch dài hạn, các dự án, đề án quan trọng của Viện đến năm 2030, tầm nhìn 2045; xây dựng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động, hoàn thành trong tháng 3.2026.

Về hạ tầng, đẩy mạnh xây dựng hạ tầng khoa học công nghệ đáp ứng yêu cầu phát triển và theo tiêu chuẩn quốc tế (sớm xây dựng một số trung tâm dữ liệu, hệ thống phòng thí nghiệm...).

Về nguồn lực, Thủ tướng yêu cầu thực hiện tinh thần 5 rõ là: (i) Rõ bài toán để nghiên cứu không xa rời thực tiễn phát triển; (ii) Rõ sản phẩm để không dừng lại ở công bố hay báo cáo; (iii) Rõ ứng dụng để kết quả nghiên cứu đi vào đời sống; (iv) Rõ hiệu quả để đo lường được tác động thực chất; (v) Rõ đóng góp để thấy được kết quả, giá trị cụ thể đối với quốc gia. Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì hướng dẫn, bố trí kinh phí từ nguồn chi đầu tư phát triển cho các dự án của Viện Hàn lâm làm chủ đầu tư.

Về nguồn nhân lực, Thủ tướng nhấn mạnh cần tạo môi trường tự do sáng tạo, "dám ước mơ, dám khát vọng" để thu hút nhân tài cả trong và ngoài nước. Quan tâm xây dựng các không gian sáng tạo, các câu lạc bộ khoa học công nghệ, các mô hình vườn ươm đổi mới sáng tạo. Mỗi cán bộ, nhà khoa học cần không ngừng học tập, cập nhật tri thức mới, nắm bắt xu hướng công nghệ mới, làm chủ các thành tựu khoa học hiện đại; đồng thời chắt lọc, phổ biến và chuyển hóa những tri thức hữu ích phục vụ thiết thực cho quốc gia, dân tộc; tích cực tham gia các hoạt động tư vấn chiến lược, hoạch định chính sách, chủ động tư vấn, phản biện các chiến lược lớn về năng lượng, môi trường, biển, vũ trụ và các vấn đề kinh tế - xã hội quan trọng.

Thủ tướng cùng các nhà giáo và sinh viên Đại học Công nghệ Hà Nội

Về quản trị, cần chuyển mạnh từ "tư duy nhiệm vụ" sang "tư duy kết quả"; từ "làm nhiều" sang "làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn"; từ "có hoạt động" sang "có sản phẩm cụ thể"; từ "có công trình" sang "có đóng góp lớn cho tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả quốc gia". Tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy với phương châm "Tinh -Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả". Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích sáng tạo.

Về thị trường, cơ chế phối hợp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học công nghệ theo hướng không chỉ là tăng số lượng công bố, mà là tăng tầm ảnh hưởng, tăng giá trị học thuật và tăng giá trị ứng dụng. Tập trung vào những vấn đề khoa học cơ bản, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược (như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ biển, công nghệ vũ trụ, dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu). Phải hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng dẫn dắt, có vị thế trong khu vực và quốc tế.

Phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung; xây dựng môi trường nghiên cứu khuyến khích ý tưởng mới, tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học; hình thành các sản phẩm, giải pháp công nghệ có hàm lượng tri thức cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học; tăng cường liên kết "3 nhà": Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp.

Đẩy mạnh khai thác, chuyển giao công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ; hình thành các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, tạo giá trị gia tăng và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế, xã hội đất nước.

"Tóm lại, phải có thể chế thông thoáng, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm hơn nữa cho tổ chức khoa học công nghệ cả về hoạt động, nguồn lực và con người; đầu tư hạ tầng chiến lược cho nghiên cứu; tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; quản trị phải thông minh và phát huy tự lực, tự cường vươn lên", Thủ tướng nhấn mạnh.

TÙNG QUANG; ảnh: NHẬT BẮC