Phiên tòa đầu tiên trong lịch sử về chứng nghiện mạng xã hội và những hệ lụy dây chuyền

Mark Zuckerberg, CEO của Meta và là một trong những người tiên phong kiến tạo thế giới trực tuyến hiện đại, lần đầu tiên ra làm chứng trước bồi thẩm đoàn trong tuần này về những cáo buộc rằng mạng xã hội gây hại cho giới trẻ. Lời khai của CEO Meta được đưa ra hơn 4 năm sau khi các tài liệu nội bộ do Frances Haugen tố giác bị rò rỉ cho thấy công ty biết rằng các nền tảng của họ có thể gây hại cho giới trẻ.

Mark Zuckerberg, rời tòa sau khi làm chứng trong vụ kiện cáo buộc Meta và YouTube của Google gây hại đến sức khỏe tâm thần của trẻ em thông qua các nền tảng gây nghiện, tại Los Angeles, California, ngày 18-2-2026

Các tài liệu nội bộ được trình bày tại tòa án Los Angeles hôm thứ tư tuần trước dường như xác nhận điều mà nhiều người đã bày tỏ lo ngại từ lâu, rằng Meta biết trẻ em dưới 12 tuổi sử dụng ứng dụng của họ, và rằng họ nhắm đến việc tối đa hóa thời gian người dùng dành cho việc lướt mạng cũng như họ đã phớt lờ lời khuyên của các chuyên gia về cách làm cho nền tảng của mình an toàn hơn - mặc dù công ty tuyên bố rằng các tài liệu này đã được chọn lọc và lỗi thời.

Phiên tòa vẫn còn nhiều tuần nữa mới kết thúc và kết quả vẫn chưa rõ ràng. Nhưng đây chỉ là sự khởi đầu của làn sóng kiện tụng tương tự như các vụ kiện các công ty thuốc lá những năm 1990 mà các nguyên đơn hy vọng có thể thúc đẩy sự thay đổi rộng rãi trong ngành công nghiệp này.

Joseph McNally, cựu công tố viên liên bang California (Mỹ) và hiện là Giám đốc phụ trách các vụ kiện mới nổi tại McNicholas & McNicholas cho rằng, vụ kiện chống lại các tập đoàn thuốc lá lớn đã mang lại kết quả là có nhiều cảnh báo và tuyên tuyền công khai hơn về tác hại của thuốc lá, cũng như giảm thiểu việc sử dụng loại chất gây nghiện này. “Tôi nghĩ có nhiều điểm tương đồng ở chỗ kết quả rất có thể sẽ thay đổi hành vi của mọi người về cách họ tiếp cận mạng xã hội,” ông nói.

Gây nghiện như thuốc lá

Vụ kiện ở Los Angeles tập trung vào cáo buộc của cô Kaley (20 tuổi) và mẹ cô rằng, 4 “gã khổng lồ” mạng xã hội đã cố tình thiết kế các nền tảng gây nghiện khiến cô bị cuốn hút từ khi còn nhỏ và dẫn đến các vấn đề về sức khỏe tâm thần như lo âu và trầm cảm.

Meta và YouTube phủ nhận các cáo buộc trong vụ kiện. Snap và TikTok đã dàn xếp vụ kiện trước khi xét xử, mặc dù họ vẫn là bị cáo trong nhiều vụ kiện khác. Giám đốc điều hành Instagram, Adam Mosseri, cho biết trong lời khai của mình hồi tuần trước rằng, ông tin việc sử dụng mạng xã hội - thậm chí là 16 giờ mỗi ngày lướt mạng xã hội đối với một thiếu niên - có thể được coi là "có vấn đề", nhưng không phải là "gây nghiện về mặt lâm sàng".

Meta và các công ty công nghệ khác thì đưa ra lập luận rằng không có bằng chứng thuyết phục nào liên kết mạng xã hội với chứng nghiện hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Những cáo buộc này, nghe có vẻ quen thuộc với một số luật sư từng kiện các công ty thuốc lá. John Uustal, người đã thắng kiện thành công nhiều vụ chống lại các công ty thuốc lá và các công ty khác, cho biết có những điểm tương đồng "đáng kinh ngạc" giữa lập luận của Meta và lập luận của những người bán thuốc lá, bao gồm cả việc "cố gắng hết sức" để khẳng định sản phẩm của họ không gây nghiện.“Xét về mặt pháp lý, đạo đức và quan hệ công chúng, một khi bạn thừa nhận nó gây nghiện, thì mọi chuyện coi như chấm dứt” - Uustal nói.

Tuy nhiên, không giống như thuốc lá, Meta và các nền tảng khác đã lưu ý rằng mạng xã hội có những lợi ích đối với giới trẻ, chẳng hạn như thúc đẩy sự sáng tạo và cộng đồng; một số chuyên gia y tế đồng ý với điều này nhưng những người khác vẫn kêu gọi dán nhãn cảnh báo tương tự như thuốc lá trên mạng xã hội.

Vụ kiện của Kaley là một vụ án "tiêu biểu" cho hơn 1.500 vụ kiện dân sự tương tự chống lại các công ty công nghệ. Kết quả của vụ kiện này có thể giúp định hình cách giải quyết các vụ án khác.

Hiện tại, Meta cũng đang phải hầu tòa ở New Mexico trong một vụ kiện riêng biệt, cáo buộc công ty này tạo điều kiện cho việc bóc lột tình dục trẻ em trên nền tảng của mình. Người phát ngôn của Meta cho biết vụ kiện ở New Mexico chứa đựng “những lập luận giật gân, không liên quan và gây xao nhãng”. Vụ kiện đầu tiên trong số hàng trăm vụ kiện do các học khu đệ trình chống lại các công ty truyền thông xã hội cũng sẽ được đưa ra xét xử vào cuối năm nay.

Các vụ kiện liên quan đến thuốc lá - diễn ra trong nhiều thập kỷ nhưng bắt đầu nghiêng về phía nguyên đơn vào những năm 90 - cũng chứng kiến nhiều nguyên đơn khác nhau đệ đơn kiện hàng loạt, góp phần vào việc công bố các tài liệu nội bộ và thử nghiệm các lý thuyết pháp lý mới.

Vụ kiện của Kaley cũng sử dụng một phương pháp mới. Trong nhiều năm, các công ty công nghệ đã tránh các vụ kiện liên quan đến an toàn bằng cách viện dẫn Điều 230, một đạo luật bảo vệ họ khỏi trách nhiệm pháp lý đối với những gì người dùng đăng tải. Nhưng các luật sư của cô hiện đang cố gắng buộc họ phải chịu trách nhiệm về các quyết định thiết kế sản phẩm mà được cho rằng đã gây hại cho người dùng trẻ tuổi, bất kể nội dung cụ thể mà họ đang xem là gì.

Cả 4 công ty đều đã thực hiện các bước để cải thiện an toàn, bao gồm việc giới thiệu các công cụ kiểm soát cho phụ huynh, thêm cài đặt quyền riêng tư cho người dùng trẻ tuổi, tăng cường hạn chế nội dung và cung cấp các tùy chọn để giới hạn thông báo hoặc thời gian cuộn trang.

Nhiều gia đình cho rằng những tính năng này vẫn đặt gánh nặng quá lớn lên vai cha mẹ và thanh thiếu niên trong việc đảm bảo trải nghiệm trực tuyến an toàn, và hy vọng các thử nghiệm có thể dẫn đến luật an toàn trực tuyến mới. Trong một số trường hợp, các tài liệu nội bộ của các công ty đặt ra câu hỏi về hiệu quả hoặc mức độ sử dụng rộng rãi của các tính năng an toàn đó.

Các chuyên gia pháp lý cho rằng, việc khởi kiện đôi khi có thể là con đường nhanh hơn để tạo ra sự thay đổi, đặc biệt là khi các tập đoàn công nghệ lớn, giống như các tập đoàn thuốc lá lớn trước đây, chi rất nhiều tiền cho hoạt động vận động hành lang.

Phác họa hình ảnh phiên tòa

Phiên tòa quan trọng có thể tạo ra tiền lệ

Bồi thẩm đoàn trong vụ kiện của Kaley vẫn chưa được nghe đầy đủ các lập luận từ luật sư của Meta và YouTube, được dự kiến sẽ công bố trong những tuần tới. Cuối cùng, dù bồi thẩm đoàn phán quyết có lợi hay bất lợi cho Kaley trong vụ kiện này, quyết định đó có thể định hướng chiến lược pháp lý và kết quả cho cả nguyên đơn và các công ty trong các vụ kiện khác.

Dù thế nào đi nữa, nhiều vụ kiện mang tính bước ngoặt có thể sẽ được đưa ra xét xử, và các tình huống cũng như bồi thẩm đoàn khác nhau có thể dẫn đến các kết quả khác nhau. McNally cho biết, với mỗi lần nguyên đơn thua kiện, khả năng các vụ kiện tiếp theo có thể giảm đi. Ngược lại, nhiều lần thua kiện đối với các công ty công nghệ có thể khiến họ phải chịu trách nhiệm bồi thường hàng tỷ đô la và buộc họ phải thay đổi nền tảng của mình để tránh các vụ kiện tụng tiếp theo. Cũng có khả năng bồi thẩm đoàn sẽ phán quyết rằng công ty này phải chịu trách nhiệm và công ty kia thì không.

Các cáo buộc liên quan đến Meta và YouTube cũng như các biện hộ của các công ty này có phần khác nhau. Vụ kiện của Kaley có thể khó thắng hơn vì cô ấy đã trải qua một tuổi thơ khó khăn. Quan điểm lập luận của Meta là, chính cách nuôi dạy mới là nguyên nhân gây ra các vấn đề sức khỏe tâm thần của Kaley, chứ không phải mạng xã hội.

Các luật sư của Kaley nói rằng điều đó chỉ làm tăng thêm trách nhiệm của các nền tảng trong việc bảo vệ cô và những người dùng trẻ tuổi như cô ấy. “Bằng chứng sẽ cho thấy Kaley đã phải đối mặt với nhiều thử thách khó khăn và đáng kể từ rất lâu trước khi cô ấy sử dụng mạng xã hội”, một đại diện của Meta nói. Họ cũng cho biết công ty này có “cam kết lâu dài trong việc hỗ trợ giới trẻ”.

Kimberly Pallen, một đối tác tại hãng luật Withers chuyên về các vụ kiện dân sự phức tạp cho biết, Zuckerberg đã nói rằng, Meta đã cải tiến cách thức xử lý các vấn đề như xác minh độ tuổi, và lập luận "công ty đã xem xét nghiêm túc những vấn đề này". Và cho đến nay, bồi thẩm đoàn mới chỉ được nghe khá ít về YouTube, nền tảng mà theo họ là một nền tảng giải trí hơn là một mạng xã hội.

Các luật sư của Kaley dự định sẽ triệu tập Cristos Goodrow - Phó Chủ tịch kỹ thuật của nền tảng này ra làm chứng vào thứ hai tới. Luật sư chính của YouTube, Luis Lee, cho biết rằng: “Nguyên đơn không nghiện YouTube và chưa bao giờ nghiện… dữ liệu chứng minh rằng cô ấy chỉ dành hơn một phút mỗi ngày để sử dụng chính những tính năng mà các luật sư của cô ấy cho là gây nghiện”.

Vụ kiện dự kiến kéo dài từ 6 đến 8 tuần và là vụ đầu tiên trong khoảng 22 phiên tòa “thí điểm”. Kết quả của vụ kiện này có thể là tín hiệu và ảnh hưởng đến cách các tòa án và bồi thẩm đoàn xử lý các vụ kiện tương tự trong tương lai.

Theo CNN

Thu Nguyên