Thúc đẩy bảo tồn, phát triển bền vững các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới

Các đại biểu chủ trì Hội nghị. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN)

Ngày 4/11, tại xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị, Ủy ban Quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam (MAB Việt Nam) phối hợp với Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Trị tổ chức Hội nghị tổng kết Mạng lưới các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam năm 2026.

Tham dự hội nghị có đại diện UNESCO, các tổ chức quốc tế, cơ quan Trung ương, lãnh đạo tỉnh Quảng Trị, đại diện 12 Khu Dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam cùng các nhà khoa học, chuyên gia và đơn vị liên quan.

Khai mạc hội nghị, Phó giáo sư, Tiến sỹ Kiểu Văn Hoan, Chủ tịch MAB Việt Nam nhấn mạnh, năm 2026 đánh dấu bước phát triển quan trọng của mạng lưới khi Phong Nha-Kẻ Bàng trở thành Khu Dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam.

Trải qua 26 năm hình thành và phát triển, mạng lưới đã mở rộng trên nhiều vùng sinh thái, cảnh quan và không gian văn hóa, góp phần kết nối bảo tồn thiên nhiên với phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Khu Dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ là danh hiệu quốc tế mà còn là mô hình quản lý kết hợp ba chức năng: bảo tồn đa dạng sinh học và giá trị văn hóa; phát triển kinh tế-xã hội bền vững; hỗ trợ nghiên cứu khoa học, giáo dục và nâng cao năng lực. Giá trị thực chất của mỗi khu không chỉ thể hiện ở diện tích, tài nguyên được bảo vệ mà còn ở hiệu quả quản lý, sự tham gia của các bên và lợi ích thiết thực mang lại cho cộng đồng.

Thời gian tới, cần đẩy mạnh giáo dục môi trường, phát huy vai trò thanh niên, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và triển khai Kế hoạch hành động Hàng Châu giai đoạn 2026-2035 phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Ông Hoàng Nam - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Trị cho rằng, các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới không đơn thuần là không gian bảo tồn thiên nhiên mà còn kết nối tri thức khoa học với kinh nghiệm bản địa, gắn những nỗ lực của từng địa phương với mục tiêu phát triển bền vững.

Theo ông Hoàng Nam, Phong Nha-Kẻ Bàng của Quảng Trị không chỉ nổi tiếng với hệ thống hang động kỳ vỹ, hệ sinh thái đa dạng, nhiều loài động, thực vật quý hiếm mà còn là không gian văn hóa, lịch sử gắn bó với đời sống cộng đồng. Việc được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam tiếp tục khẳng định những giá trị nổi bật của Phong Nha-Kẻ Bàng trên bản đồ di sản thiên nhiên thế giới.

Các đại biểu tham dự hội nghị. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN)

Sự ghi nhận của UNESCO không chỉ là niềm vinh dự mà còn đặt ra trách nhiệm gìn giữ các giá trị thiên nhiên cho thế hệ mai sau. Tỉnh xác định bảo tồn phải song hành với phát triển bền vững, phát triển du lịch phải tôn trọng giới hạn và sức chịu tải của tự nhiên. Đặc biệt, người dân địa phương phải là chủ thể trong quá trình bảo tồn và được thụ hưởng những thành quả từ hoạt động bảo tồn, phát triển.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Thanh Hà - Phó Chủ tịch MAB Việt Nam cho biết, các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam tuy có đặc điểm tự nhiên, kinh tế-xã hội và văn hóa khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Việc Phong Nha-Kẻ Bàng gia nhập mạng lưới mở ra cơ hội tăng cường hợp tác nghiên cứu, bảo tồn và phát triển bền vững.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Hà, thời gian tới cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới; chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống quan trắc, giám sát đa dạng sinh học, tăng cường chia sẻ thông tin phục vụ quản lý, dự báo. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học nhằm đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn bảo tồn và phát triển sinh kế cho người dân.

Đề cập đến định hướng phát triển mạng lưới, ông Nguyễn Nam Khánh, đại diện Vụ Ngoại giao văn hóa và UNESCO (Bộ Ngoại giao), Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho rằng, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần rà soát phạm vi quản lý, phân vùng chức năng, kiện toàn cơ chế phối hợp và lồng ghép mục tiêu bảo tồn vào quy hoạch, kế hoạch phát triển địa phương.

Ông Nguyễn Nam Khánh đề xuất chuyển các giá trị sinh thái thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng thông qua phát triển du lịch sinh thái, chi trả dịch vụ môi trường rừng, xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với Khu Dự trữ sinh quyển và nghiên cứu cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon. Cùng với đó, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm huy động nguồn lực cho bảo tồn, bảo đảm người dân được tham gia, hưởng lợi công bằng và có sinh kế ổn định.

Ông Nguyễn Nam Khánh, đại diện Vụ Ngoại giao văn hóa và UNESCO (Bộ Ngoại giao), Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN)

Phong Nha-Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới năm 2003 theo tiêu chí địa chất, địa mạo; năm 2015 tiếp tục được ghi danh theo các tiêu chí về hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Năm 2025, di sản được mở rộng, kết nối với Vườn quốc gia Hin Nậm Nô của Lào, hình thành Di sản thiên nhiên thế giới liên biên giới Việt Nam-Lào. Ngày 5/6/2026, Phong Nha-Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới.

Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng có tổng diện tích 515.830ha, gồm vùng lõi 123.326ha, vùng đệm 220.055ha và vùng chuyển tiếp 172.449ha, tạo không gian kết hợp bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, nghiên cứu khoa học và phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Trong khuôn khổ hội nghị, đại biểu trao đổi kết quả hoạt động của Mạng lưới MAB Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm hợp tác quốc tế, ứng dụng nền tảng số trong quản lý các Khu Dự trữ sinh quyển. Hoạt động trưng bày hình ảnh, tư liệu, sản phẩm OCOP đặc trưng của các địa phương góp phần giới thiệu những giá trị thiên nhiên, văn hóa và mô hình sinh kế gắn với bảo tồn./.