Thúc đẩy hợp tác giáo dục đại học Việt Nam - Nhật Bản trong giai đoạn mới

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Việt Nam Lê Quân trao đổi với Thứ trưởng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) Mochizuki Tadashi.

Trong hai ngày (8, 9/10), tại Đại học Osaka (Nhật Bản), Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân dẫn đầu đoàn công tác tham dự Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Việt Nam - Nhật Bản lần thứ tư. Hội nghị là diễn đàn quan trọng nhằm tăng cường kết nối, thúc đẩy hợp tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo giữa các cơ sở giáo dục đại học hai nước.

Hội nghị có chủ đề “Thành tựu và tầm nhìn tương lai của hợp tác học thuật Việt Nam - Nhật Bản”, với sự tham gia của lãnh đạo 38 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam và 30 cơ sở giáo dục đại học Nhật Bản, cũng lãnh đạo các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước.

Ba ưu tiên thúc đẩy hợp tác thực chất giữa các trường đại học hai nước

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Lê Quân ghi nhận những thành tựu nổi bật trong hợp tác giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học giữa Việt Nam và Nhật Bản kể từ Hội nghị Hiệu trưởng lần thứ ba được tổ chức tại Đà Nẵng năm 2015.

Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện, hợp tác giáo dục và nghiên cứu khoa học giữa hai nước tiếp tục phát triển mạnh mẽ, với nhiều kết quả cụ thể.

Hiện có hơn 40.000 sinh viên Việt Nam đang học tập tại Nhật Bản; các cơ sở giáo dục đại học hai nước đã ký kết khoảng 1.800 thỏa thuận hợp tác, tăng gấp ba lần trong một thập kỷ qua. Trường Đại học Việt Nhật là một biểu tượng của quan hệ hợp tác giáo dục giữa hai nước; Chương trình Học bổng Phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (JDS) đã hỗ trợ đào tạo gần 900 cán bộ và nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam.

Đáng chú ý, hợp tác nghiên cứu giữa Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Osaka và các đối tác doanh nghiệp Nhật Bản trong lĩnh vực công nghệ hàn và ghép nối là một ví dụ tiêu biểu về sự gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, góp phần đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn.

Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, trong đó giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữ vai trò động lực quan trọng. Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đang tạo ra những định hướng và cơ hội mới cho hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học.

Trong các lĩnh vực ưu tiên, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030. Bản ghi nhớ hợp tác giữa Bộ GD&ĐT Việt Nam và MEXT về phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn ký tháng 4/2025 là một cơ sở quan trọng để hai bên tiếp tục triển khai các hoạt động hợp tác cụ thể.

Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh ba ưu tiên thúc đẩy hợp tác thực chất giữa các trường đại học hai nước.

Thứ nhất, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở giáo dục đại học nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo tác động tích cực đối với xã hội. Bên cạnh các chương trình trao đổi sinh viên, hai bên cần mở rộng các chương trình liên kết đào tạo, cấp song bằng, đào tạo tiến sĩ đồng hướng dẫn, tăng cường trao đổi giảng viên và nhà khoa học. Thứ trưởng cũng khuyến khích các trường đại học Nhật Bản mở rộng cơ hội cho sinh viên và nhà nghiên cứu Nhật Bản đến học tập, nghiên cứu tại Việt Nam; đồng thời thúc đẩy hợp tác giải quyết những thách thức chung như y tế, già hóa dân số và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ hai, đẩy mạnh hợp tác giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp nhằm phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các cơ sở giáo dục đại học hai nước cần phát huy thế mạnh bổ trợ trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, y tế và năng lượng xanh; thúc đẩy xây dựng các phòng thí nghiệm chung, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ, tận dụng các cơ chế, chương trình hợp tác như NEXUS và Sakura Science, bảo đảm các kết quả nghiên cứu khoa học mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và xã hội.

Thứ ba, xác định các hoạt động cụ thể và tháo gỡ những rào cản trong triển khai hợp tác. Các cơ sở giáo dục đại học cần tăng cường trao đổi về công nhận tín chỉ, cơ chế tài trợ nghiên cứu chung, sở hữu trí tuệ và thủ tục thị thực, tạo điều kiện thuận lợi cho trao đổi sinh viên, giảng viên và nhà khoa học. Bộ GDĐT Việt Nam sẵn sàng phối hợp với các cơ quan liên quan để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách thuộc phạm vi thẩm quyền.

Thứ trưởng Lê Quân mong muốn các phiên thảo luận tại Hội nghị sẽ xác định được những dự án hợp tác cụ thể, các cơ sở giáo dục đại học đầu mối triển khai và lộ trình thực hiện rõ ràng; đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên giữa lãnh đạo các trường đại học hai nước nhằm bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của các hoạt động hợp tác.

Tăng cường kết nối giữa các trường đại học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp

Trong khuôn khổ Hội nghị, đại diện đoàn Việt Nam trình bày báo cáo đề dẫn (keynote) về những định hướng phát triển giáo dục đại học Việt Nam, các chính sách thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cũng như cơ hội tăng cường hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực ưu tiên.

Đại diện Việt Nam và Nhật Bản tham gia đồng chủ trì các phiên thảo luận chuyên đề; đại diện các trường đại học hai nước trình bày các mô hình, kinh nghiệm và điển hình hợp tác, đồng thời tham gia trao đổi, thảo luận theo từng nhóm chuyên đề.

Các nội dung thảo luận tập trung vào hai chủ đề chính: hợp tác giữa các trường đại học nhằm phát triển nhân lực toàn cầu và tạo tác động xã hội; hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và Chính phủ Việt Nam - Nhật Bản nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Thông qua các phiên thảo luận, đại biểu hai nước có cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi về những mô hình hợp tác hiệu quả và đề xuất các sáng kiến nhằm mở rộng liên kết đào tạo, nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực chiến lược.

Đối với các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam, đây là dịp quan trọng để trực tiếp kết nối với các đối tác Nhật Bản, giới thiệu thế mạnh đào tạo và nghiên cứu, tìm kiếm cơ hội hợp tác phù hợp với định hướng phát triển của từng cơ sở. Qua đó, góp phần mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế, thúc đẩy các chương trình hợp tác có chiều sâu, gắn với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.