Thúc đẩy kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ

Phát biểu tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ KH&CN, cho biết ngày 14.7.2023, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 843/QĐ-TTg về Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam giai đoạn 2023-2027.

Hội nghị tập huấn chính sách, pháp luật về thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ năm 2026. Ảnh: Chính phủ.vn/Thu Giang

Chương trình hướng tới hoàn thiện chính sách, pháp luật; nâng cao nhận thức và năng lực thực thi; từng bước xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bền vững.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, yêu cầu thực hành kinh doanh có trách nhiệm càng được đặt ra rõ nét trong lĩnh vực KH&CN, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng của phát triển.

Trong quá trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp đồng thời phải chú trọng tuân thủ pháp luật, bảo đảm đạo đức nghề nghiệp, quản trị minh bạch và thực hiện trách nhiệm đối với xã hội, môi trường.

TS. Nguyễn Tiến Đạt, giảng viên Khoa Luật - Kinh tế, Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ Tài chính, cho biết thực hành kinh doanh có trách nhiệm (RBP) được hiểu là mô hình tổ chức và vận hành hoạt động kinh doanh theo hướng bền vững, có đạo đức và ý thức xã hội.

RBP không chỉ được thể hiện qua các hoạt động từ thiện hoặc trách nhiệm xã hội theo cách hiểu truyền thống, mà phải trở thành một phần trong quy trình ra quyết định, quản trị doanh nghiệp, quản lý nhân sự, sử dụng công nghệ cũng như quan hệ với khách hàng, đối tác và chuỗi cung ứng.

Trong lĩnh vực KH&CN, thực hành kinh doanh có trách nhiệm tập trung vào bốn nhóm gồm trách nhiệm đạo đức, trách nhiệm môi trường, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm quản trị.

Những vấn đề ngày càng được quan tâm gồm bảo đảm quyền nghiên cứu, sử dụng công nghệ có trách nhiệm, giảm phát thải, bình đẳng trong tiếp cận công nghệ, minh bạch dữ liệu và quản trị rủi ro công nghệ.

TS. Nguyễn Tiến Đạt cho biết, trong giai đoạn 2025-2026, hệ thống pháp luật liên quan đến KH&CN và hoạt động kinh doanh có nhiều thay đổi. Các chính sách, quy định mới tập trung vào chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu cá nhân, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và công nghiệp công nghệ số.

Những thay đổi này cho thấy thực hành kinh doanh có trách nhiệm ngày càng được đặt trong một hệ sinh thái pháp lý rộng hơn.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ KH&CN). Ảnh: Chính phủ.vn/Thu Giang

Trên thế giới, nhiều chuẩn mực về kinh doanh có trách nhiệm đã được hình thành như UN Global Compact, Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và quyền con người, Hướng dẫn của OECD, ISO 26000, GRI và ESG.

Đối với lĩnh vực KH&CN, các yêu cầu về quản trị trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu, minh bạch thuật toán và quản trị rủi ro công nghệ ngày càng trở nên quan trọng.

Một xu hướng đáng chú ý là các yêu cầu về kinh doanh có trách nhiệm đang chuyển dần từ tự nguyện sang bắt buộc. Doanh nghiệp phải quan tâm nhiều hơn đến thẩm định chuỗi cung ứng, quyền con người, môi trường và công bố thông tin ESG.

Trước yêu cầu đó, TS Nguyễn Tiến Đạt cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ cam kết sang hành động; thúc đẩy tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn, quản lý lao động bền vững; tăng cường giám sát chuỗi cung ứng và kiểm soát quá trình phát triển, sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.

Lĩnh vực KH&CN có thể áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình mới; kết hợp tự đánh giá ESG, số hóa, truy xuất thông tin sản phẩm và áp dụng những cơ chế quản trị mới. Việc triển khai cần trải qua các bước thử nghiệm, đánh giá, đo lường, điều chỉnh, sau đó nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Theo các chuyên gia, thực hành kinh doanh có trách nhiệm không có một công thức chung áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Điều quan trọng là các cam kết về môi trường, xã hội và quản trị phải được cụ thể hóa thành quy trình, chỉ tiêu, trách nhiệm và kết quả có thể kiểm chứng.