Thúc đẩy lồng ghép giá trị thiên nhiên vào mô hình tăng trưởng

Toàn cảnh phiên hội thảo tại chuỗi sự kiện.

Từ ngày 3 đến 6/3, tại Hà Nội, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Trung tâm Giám sát Bảo tồn thiên nhiên thế giới thuộc Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP-WCMC) và các đối tác tổ chức chuỗi hội thảo nhằm thúc đẩy việc lồng ghép giá trị của thiên nhiên vào công tác hoạch định chính sách kinh tế và quy hoạch phát triển.

Chuỗi sự kiện gồm phiên kỹ thuật ngày 3/3 về ứng dụng mô hình GTAP-InVEST cho phát triển tích hợp và quy hoạch không gian; đối thoại chính sách cấp cao ngày 6/3 tập trung thảo luận các hướng đi và cơ chế đưa kết quả phân tích vào quy trình ra quyết định ở cấp quốc gia. Hoạt động do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, với sự tham gia của đại diện nhiều bộ, ngành.

Các hội thảo nằm trong khuôn khổ Chương trình Hỗ trợ Chuyển đổi Tự nhiên (NTSP) - sáng kiến toàn cầu nhằm hỗ trợ các quốc gia lồng ghép giá trị của tự nhiên vào hoạch định chính sách kinh tế.

Các đại biểu tham dự chuỗi hội thảo do Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường phối hợp các tổ chức quốc tế tổ chức.

Tại đối thoại chính sách ngày 6/3, UNDP giới thiệu một số kết quả bước đầu của nghiên cứu sách xanh 2.0 (blue book 2.0), dự kiến công bố vào trung tuần tháng 4/2026. Nghiên cứu cung cấp góc nhìn trực quan về quy hoạch không gian biển, quản trị biển và đại dương, đồng thời phân tích các đánh đổi trong phát triển kinh tế biển.

Theo đó, nghiên cứu tập trung vào hai lĩnh vực quan trọng gồm năng lượng tái tạo, đặc biệt là tiềm năng điện gió ngoài khơi, và thủy sản (nuôi biển), trong mối tương quan với hệ thống cảng biển và các tuyến hàng hải. Phạm vi phân tích được thực hiện tại các khu vực tăng trưởng trọng điểm gồm Hải Phòng-Quảng Ninh ở miền bắc; khu vực Ninh Thuận-Khánh Hòa ở miền trung; và vùng biển Bạc Liêu-Cà Mau ở miền nam.

Bên cạnh việc cung cấp công cụ quy hoạch không gian biển hiện đại, sách xanh 2.0 được kỳ vọng góp phần mở ra tầm nhìn mới cho công tác quản trị biển tổng hợp tại Việt Nam, hỗ trợ quá trình ra quyết định, nhận diện các tiềm năng phát triển và định hình nền kinh tế biển xanh, bền vững trong tương lai.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế tại nhiều quốc gia Đông Á, trong đó có Việt Nam, chủ yếu dựa vào tỷ lệ đầu tư cao, mở rộng khu công nghiệp, phát triển hạ tầng giao thông và đô thị hóa gắn với bất động sản. Mô hình này đã góp phần thúc đẩy sản lượng và tạo việc làm, song cũng tạo sức ép ngày càng lớn đối với tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại chuỗi hội thảo.

Theo các chuyên gia, trong giai đoạn tới, năng lực tăng trưởng của nền kinh tế sẽ ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống tự nhiên - nền tảng giúp duy trì sản xuất, hạ tầng và tăng khả năng chống chịu trước rủi ro thiên tai, biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên đang bộc lộ những rủi ro dài hạn. Hiện nay, mức thâm hụt sức chứa sinh thái của Việt Nam ước khoảng 220%, cho thấy nhu cầu sử dụng tài nguyên đã vượt quá khả năng tái tạo của hệ sinh thái trong nước.

Trong khi đó, nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh, với GDP tăng từ 79 tỷ USD năm 1990 lên hơn 1,6 nghìn tỷ USD vào năm 2024, kéo theo những áp lực ngày càng lớn đối với môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

Tại chuỗi hội thảo, các cơ quan và đối tác đã giới thiệu các công cụ phân tích mới như mô hình GTAP-InVEST trong khuôn khổ NTSP nhằm lượng hóa tác động của chuyển đổi sử dụng đất và suy giảm dịch vụ hệ sinh thái đối với năng suất và chi phí “ẩn” của nền kinh tế thông qua hai kịch bản: tiếp tục phát triển theo xu hướng hiện tại và kịch bản chuyển đổi xanh.

Kết quả phân tích cho thấy nếu tiếp tục phát triển theo cách hiện nay, trong bối cảnh quỹ đất dành cho hạ tầng, công nghiệp và dân cư ngày càng thu hẹp, suy thoái tự nhiên có thể làm giảm tới 26% tiềm năng tăng trưởng GDP của Việt Nam vào năm 2030.

Các chuyên gia nhận định, khi đất đai ngày càng khan hiếm, mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng hạ tầng và không gian phát triển sẽ đối mặt với lợi suất giảm dần, chi phí xung đột sử dụng đất gia tăng, đồng thời làm tăng rủi ro từ biến đổi khí hậu và thiên tai đối với các khoản đầu tư dài hạn.

Ngược lại, nếu đầu tư sớm và hiệu quả vào bảo vệ, phục hồi thiên nhiên, nền kinh tế có thể đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn, đồng thời bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.

THANH TRÀ