Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh đóng góp từ đổi mới sáng tạo còn khiêm tốn. Ảnh: N.T

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng hai con số (từ 10% trở lên) mà Trung ương đặt ra là một áp lực cần thiết để thay đổi toàn hệ thống. Tuy nhiên, nhìn vào thực trạng giai đoạn 2021-2024, tăng trưởng chủ yếu vẫn dựa vào vốn và lao động (chiếm tới 61%), trong khi đóng góp từ đổi mới sáng tạo còn khiêm tốn.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nhanh, bền vững và dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được xác định là các động lực cốt lõi tạo ra năng suất, năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường hiệu quả thực thi chính sách công.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: PV

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) đặt vấn đề, năm 2025, nền kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực châu Á; quy mô GDP ước đạt khoảng 514 tỷ USD; GDP bình quân đầu người vượt ngưỡng 5.000 USD. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với những bất ổn kéo dài từ xung đột địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ thương mại, sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu cho tới những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu và cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các nền kinh tế lớn.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng tích cực đó là một câu hỏi lớn mang tính chiến lược. Liệu các động lực tăng trưởng truyền thống đã giúp Việt Nam đạt được những thành tựu trong gần bốn thập niên đổi mới có còn đủ sức đưa đất nước tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Đó cũng chính là lý do vì sao Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu; là động lực chủ yếu để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

PGS.TS Nguyễn Trúc Lê nhấn mạnh, cần thúc đẩy khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp; để đổi mới sáng tạo trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia; chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế và để những thành tựu nghiên cứu, những công nghệ mới và những ý tưởng sáng tạo được chuyển hóa thành tăng trưởng, việc làm, thu nhập và chất lượng sống tốt hơn cho người dân Việt Nam.

Phiên thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc từ các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện cơ quan, doanh nghiệp, qua đó chỉ ra khó khăn, thách thức trong thúc đẩy tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, như hạn chế về năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, sự thiếu đồng bộ về hạ tầng số và thể chế, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn, cùng những rào cản về vốn, nhân lực và chuyển đổi số đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trên cơ sở đó, các chuyên gia đề xuất ưu tiên đột phá về cải cách thể chế, phát triển hạ tầng số và dữ liệu quốc gia, đồng thời tăng cường liên kết giữa Nhà nước – trường đại học – viện nghiên cứu – doanh nghiệp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phát biểu tổng kết Hội thảo, PGS.TS. Lê Trung Thành, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế nhấn mạnh rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xác lập là nền tảng cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới, tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần đồng thời thúc đẩy cải cách thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có tính kết nối, lan tỏa mạnh mẽ giữa Nhà nước – trường đại học – viện nghiên cứu – doanh nghiệp. Theo đó, nghiên cứu khoa học cần gắn chặt hơn với thực tiễn quản lý và nhu cầu của doanh nghiệp, qua đó góp phần chuyển hóa tri thức thành năng suất, công nghệ và giá trị mới cho nền kinh tế.

Tại Hội thảo, Trường Đại học Kinh tế đã chính thức công bố Chuỗi Ấn phẩm Tư vấn Chính sách thường niên 2026 gồm 3 ấn phẩm chuyên đề: Triển vọng tăng trưởng và cấu trúc kinh tế Việt Nam; Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực quản trị quốc gia; Phát triển bền vững và các mô hình kinh tế mới. Đây là kết quả nghiên cứu của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học của Nhà trường với cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn phát triển của Việt Nam. Các ấn phẩm tập trung vào những vấn đề chiến lược như đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tư nhân, cải cách thể chế, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.