Thúc đẩy tôn trọng bản quyền, phát triển thị trường văn hóa minh bạch

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, nền tảng phân phối nội dung trực tuyến, mạng xã hội và các mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho các ngành công nghiệp văn hóa, nghệ thuật, giải trí, nội dung số, điện ảnh, âm nhạc, game, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Bên cạnh cơ hội phát triển, công nghiệp văn hóa cũng đang đứng trước nhiều thách thức. Vì vậy, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần được triển khai một cách chủ động, bài bản, có trọng tâm, trọng điểm; không chỉ dừng lại ở việc đưa tin sự kiện, phải góp phần định hướng nhận thức xã hội, thúc đẩy hành vi tôn trọng bản quyền, tiêu dùng hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa minh bạch, bền vững. Nhưng đồng thời cũng cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền và chủ thể sáng tạo cũng như công chúng. Và để đạt được các mục tiêu như vậy, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần đảm bảo hài hòa tôn trọng quyền, tôn trọng sáng tạo, cổ vũ những nhà sáng tạo trẻ và hài hòa lợi ích giữa bên nắm quyền, bên nhận quyền và công chúng, người tiêu dùng các sản phẩm công nghiệp văn hóa, với mục tiêu cao nhất đó là phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong nước và quốc tế.

Concert “Tự hào theo Đảng quang vinh - Quảng Ninh vươn mình cất cánh” đã thu hút hàng vạn khán giả. Ảnh minh họa: Thanh Vân/TTXVN

Phát triển thị trường nội dung số lành mạnh

Theo Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Lê Minh Tuấn, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan hướng tới ba mục tiêu cơ bản: Nâng cao nhận thức của các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sáng tạo và công chúng về vị trí, vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội; công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động văn hóa đơn thuần, còn là lĩnh vực kinh tế quan trọng, dựa trên sáng tạo, công nghệ, bản quyền, tài sản trí tuệ và khả năng thương mại hóa các giá trị văn hóa. Tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; thúc đẩy văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng. Truyền thông cần làm rõ quyền và nghĩa vụ của tác giả, chủ sở hữu quyền, người sử dụng tác phẩm, doanh nghiệp nền tảng, tổ chức trung gian và công chúng; chỉ ra tác hại của hành vi xâm phạm bản quyền đối với môi trường sáng tạo, thị trường văn hóa và uy tín quốc gia. Góp phần phát triển thị trường nội dung số lành mạnh, thúc đẩy tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Một trong những nội dung quan trọng là tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; cập nhật các xu hướng mới của công nghiệp văn hóa trong nước và quốc tế như kinh tế sáng tạo, kinh tế nền tảng, trí tuệ nhân tạo, toàn cầu hóa nội dung, chuyển đổi số và mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ.

Truyền thông về phát triển sản phẩm, thị trường và thương mại hóa tài sản trí tuệ, công nghiệp văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi sản phẩm sáng tạo được bảo hộ, khai thác, thương mại hóa hiệu quả. Do đó, truyền thông cần làm rõ chuỗi giá trị của sản phẩm công nghiệp văn hóa, từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, truyền thông, khai thác thương mại đến mở rộng sản phẩm phái sinh. Truyền thông cũng cần thúc đẩy sự kết nối giữa nhà sáng tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư, nền tảng phân phối, tổ chức trung gian và cơ quan quản lý nhà nước, qua đó góp phần hình thành thị trường bản quyền minh bạch, hiệu quả.

Cả khán đài chung nhịp đập cùng hòa vang bài Tiến quân ca tại chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ quốc trong tim” nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9, ngày 10/8/2025. Ảnh minh họa: Thanh Tùng/TTXVN.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất, lưu trữ, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa. Các nền tảng OTT, mạng xã hội, streaming, nền tảng nội dung số, thương mại điện tử và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain đang tạo ra không gian phát triển mới cho công nghiệp văn hóa. Truyền thông cần phân tích cơ hội - thách thức của công nghệ đối với cơ quan quản lý, chủ thể quyền, doanh nghiệp sáng tạo và người sử dụng. Một mặt, công nghệ giúp mở rộng thị trường, giảm chi phí phân phối, tăng khả năng tiếp cận công chúng và hỗ trợ bảo vệ bản quyền. Mặt khác, môi trường số cũng làm gia tăng nguy cơ sao chép, phát tán, khai thác trái phép tác phẩm, đặt ra yêu cầu mới về quản lý, thực thi và nâng cao ý thức sử dụng nội dung hợp pháp.

Hoạt động truyền thông cần tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm gồm: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và trò chơi giải trí, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa. Đối với điện ảnh, cần truyền thông về phát triển công nghiệp điện ảnh trong kỷ nguyên số, bản quyền phim trên nền tảng số, hợp tác sản xuất quốc tế và quảng bá hình ảnh quốc gia qua điện ảnh. Đối với âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn, cần chú trọng thị trường âm nhạc số, quyền của nghệ sĩ, nhà sản xuất, phân phối bản quyền và xu hướng xuất khẩu sản phẩm biểu diễn. Đối với game và nội dung số, cần truyền thông đây là lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng, xuất khẩu và hội nhập quốc tế. Đối với thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa, cần làm rõ việc khai thác giá trị văn hóa truyền thống gắn với sáng tạo, bảo hộ tri thức truyền thống, xây dựng thương hiệu sản phẩm Việt Nam và phát triển trải nghiệm văn hóa.

Bảo vệ thành quả sáng tạo và tạo nguồn thu hợp pháp cho chủ thể

Hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí về công tác nhân quyền và thông tin đối ngoại tháng 5/2026. Ảnh: bvhttdl.gov.vn.

Cũng theo ông Lê Minh Tuấn, quyền tác giả, quyền liên quan là nền tảng pháp lý quan trọng để bảo vệ thành quả sáng tạo và tạo nguồn thu hợp pháp cho chủ thể quyền. Truyền thông cần phân tích rõ các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; quyền, nghĩa vụ của tác giả, chủ sở hữu quyền; quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng; các hành vi xâm phạm và chế tài xử lý. Một nội dung cần được quan tâm là những điểm mới của pháp luật sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong bối cảnh tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc đối tượng quyền liên quan có thể được tạo ra, hỗ trợ hoặc khai thác bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo. Truyền thông cần diễn giải chính xác, dễ hiểu, tránh cách tiếp cận kỹ thuật quá phức tạp, giúp công chúng hiểu đúng về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý trong môi trường sáng tạo mới.

Một nhiệm vụ trọng tâm trong truyền thông về thực thi, xử lý vi phạm và xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền đó là truyền thông về thực thi quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có các vụ việc vi phạm điển hình, kết quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, cũng như các biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số. Việc công khai, truyền thông phù hợp các vụ việc xử lý vi phạm có ý nghĩa cảnh báo xã hội, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh.
Bên cạnh phản ánh vi phạm, truyền thông cần lan tỏa các mô hình tích cực về tác giả, nghệ sĩ tích cực bảo vệ quyền; doanh nghiệp sử dụng nội dung hợp pháp; nền tảng số hợp tác bảo vệ bản quyền; tổ chức trung gian thực hiện tốt việc cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền. Cách tiếp cận tích cực này giúp hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền, thay vì chỉ nhìn bản quyền như một nghĩa vụ pháp lý

Truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy tuân thủ pháp luật, bảo vệ thành quả sáng tạo và phát triển thị trường văn hóa lành mạnh. Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo, kinh tế số, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, truyền thông cần chuyển từ cách làm đơn thuần là phổ biến thông tin sang kiến tạo nhận thức, dẫn dắt hành vi và thúc đẩy hành động. Thông qua sự tham gia tích cực của các cơ quan báo chí, truyền thông, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo, nền tảng số và công chúng, công nghiệp văn hóa Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ hơn, dựa trên nền tảng sáng tạo, bản quyền, công nghệ và bản sắc văn hóa dân tộc; qua đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và phát triển đất nước nhanh, bền vững.